Who by fire
Η πανδημία, όπως όλες οι κρίσεις, δημιουργεί διλήμματα. Σε πρόσφατη τηλεοπτική του συνέντευξη ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ διευκρίνισε ότι δεν θα ασκούσε ποτέ κριτική στον επιστήμονα Τσιόδρα, αλλά στην κυβέρνηση. Η δήλωση αυτή δείχνει μέτρο και συστολή: έκαστος εφ’ ω ετάχθη. Έτσι δεν είναι;
Δεν είναι καθόλου ωραίο οι νέοι να μιλάνε σαν γέροι, οι αδαείς σαν επαϊοντες, οι μη ειδικοί σαν ειδικοί. Ο καθένας (περι)ορίζεται από ένα πλαίσιο, μέσα στο οποίο είναι επαρκής, αναγνωρίσιμος και «στα κυβικά του». Όταν η ματαιοδοξία μας ξεπερνάει αυτό το πλαίσιο, η εικόνα που προκύπτει είναι άσχημη -για να μην πω αποκρουστική.
Να κάνω τη «θέση Τσίπρα» ακόμα πιο πειστική; Ο Μπόρις Τζόνσον υιοθέτησε σαν να ήταν ειδικός την πρακτική της «ανοσίας αγέλης», με συνέπεια να βάλει σε κίνδυνο όχι μόνο τους συμπολίτες του, αλλά και τον ίδιο του τον εαυτό. Το ίδιο κι ο Τραμπ. Πριν βγει συμπέρασμα απ’ τις κλινικές δοκιμές, βιάστηκε να αποφανθεί ότι η χλωροκίνη είναι το «υπερόπλο» που θα νικήσει τον κορονοϊό. Οι ομαδικοί τάφοι στη Νέα Υόρκη αποτελούν την τραγική διάψευση αυτού του ισχυρισμού. Τί παραπάνω να πει κανείς; Όπερ έδει δείξαι.
Κακό πράγμα η προπέτεια, δεν λέω. Όμως δεν έχει κάποια σχέση η επιστήμη με την πολιτική; Δεν δικαιούται ένας πολιτικός να μιλάει για θέματα επιστημονικής πρακτικής και ένας επιστήμονας για θέματα εφαρμοσμένης πολιτικής; Μπορεί να συγκροτηθεί η οποιαδήποτε πολιτική ατζέντα ανεξάρτητα από τη λογική που υπαγορεύει η επιστήμη; Και είναι, με τη σειρά της, η επιστήμη πολιτικά αδιάφορη ή «ουδέτερη»;
Όπως καταλαβαίνετε, το θέμα δυσκολεύει λιγάκι. Η συνείδησή μας είναι και υλική και σύνθετη. Ένα πολιτικό πρόσωπο, όσο χαρισματικό και αν είναι, δεν μπορεί να παραβλέπει στοιχειώδεις επιστημονικές σταθερές ούτε και ένας επιστήμονας μπορεί εύκολα να παραγνωρίζει τα δεδομένα της πολιτικής συγκυρίας. Κάθε φορά που συμβαίνει αυτό, η συλλογική γνώση, η εμπειρία, η ίδια η υλικότητά μας, παρεμβαίνουν για να μας επαναφέρουν στην τάξη. Δεν μπορεί να λέει κανείς σήμερα «δεν ξέρω τί σχήμα έχει η Γη γιατί δεν έχω δει τον πλανήτη από μακριά». Κι από την άλλη πλευρά, δεν μπορεί να λέει «ας πεθάνουν οι μισοί Λονδρέζοι, οι υπόλοιποι θα ζήσουμε μια χαρά».
Ας γίνω πιο συγκεκριμένος. Η ανάγκη ανάληψης πρωτοβουλιών για την αντιμετώπιση της πανδημίας από τους μηχανισμούς της πολιτικής προστασίας δεν επισημάνθηκε εγκαίρως ούτε από τον ΕΟΔΥ, ούτε από τους καθ’ ύλην αρμόδιους των κομμάτων. Το θέμα τέθηκε επί τάπητος από (μη ειδικούς) πολίτες όταν κανείς δεν άκουγε. Το ίδιο συνέβη και με το κλείσιμο των σχολείων και των καταστημάτων, πού αποδείχτηκε σωτήριο για τη δημόσια υγεία. Σιγά-σιγά συνειδητοποιείται τώρα η σημασία των μαζικών τεστς και του επισταμένου ελέγχου των κλειστών κοινοτήτων. Κρίνοντας λοιπόν εκ του αποτελέσματος, προκύπτει ότι το να περιορίζεται κανείς στο «κουτί του» δεν είναι μια μετριοπαθής στάση, αλλά μια στάση που εμμέσως υποτιμά τον συλλογικό νου και τις εμπειρίες μας.
Θυμάμαι με ενάργεια μια συζήτηση με τον Άγγελο Ελεφάντη τη δεκαετία του 1980. Με την ορμή και τον ζήλο του νεοφώτιστου επιστήμονα, υποστήριζα τότε ότι η πολιτική είναι -σε τελευταία ανάλυση- απλή εφαρμογή της επιστήμης στα καθημερινά. Αυτή ήταν μια ακραία -και ακραία λανθασμένη- θέση. Ο Ελεφάντης αντιλήφθηκε πολύ γρήγορα το άτοπο του ισχυρισμού. Κινούμενος με άνεση από τον Λυσένκο και τον Στάλιν ως τη ναζιστική Γερμανία και τη μεταπολεμική Αμερική, μου απέδειξε ιστορικά ότι ναι μεν η πολιτική δεν μπορεί να αντιστρατεύεται τα πορίσματα της σύγχρονης επιστήμης, αλλά ούτε και μπορεί να υιοθετεί απολύτως ό,τι κατά καιρούς υποστηρίζουν διάφοροι επιστήμονες. Τα δύο πεδία είναι στενά συνδεδεμένα στις προβολές και τις εφαρμογές τους, αλλά διακριτά.
Δεν είναι βέβαια και τόσο παραγωγικό να κάνουν πολιτική οι τηλεπερσόνες ή να εκπονούν ερευνητική πολιτική τα κομματικά στελέχη που δεν έχουν καμιά σχέση. Ο καθένας έχει έναν ρόλο και καλό είναι να τον περιφρουρεί. Προς Θεού όμως, μην καταλήξουμε σε στεγανά -και οξύμωρα.
Όταν ψηφίζουμε, ευκόλως εννοείται ότι αυτοί που επιλέγουμε εκφράζουν (τουλάχιστον) την κοινή λογική και μερικές φορές κάτι περισσότερο. Δεν θα ψηφίζαμε ποτέ κάποιον που ισχυρίζεται ότι η Γη είναι επίπεδη, ούτε κάποιον που επιμένει ότι ο Έλβις ζει. Από την άλλη πλευρά, όταν συζητάμε για επιστημονικά θέματα στη Σύγκλητο, δεν μας αφήνουν αδιάφορους οι ξενοφοβικές και οι ρατσιστικές συμπεριφορές. Απαγορεύονται άλλωστε δια νόμου.
Αυτό που λέμε «κοινή λογική» είναι ένα μείγμα. Δεν είναι μόνο ο μέσος όρος όσων γνωρίζουμε -ή νομίζουμε ότι- αλλά και η συνισταμένη όλων των αλληλεπιδράσεων και των εμπειριών μας. Επί του προκειμένου, ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ δεν χρειαζόταν να κάνει οποιαδήποτε κριτική στον επιστήμονα Τσιόδρα.
Δεν θα ήταν όμως αμετροεπής αν έλεγε δυο λόγια παραπάνω επί του πρακτέου, δηλαδή την ανάγκη να εγκαταλειφθεί η τακτική των περιορισμένων ελέγχων και η χλιαρή αντιμετώπιση του κινδύνου που δημιουργείται στις κλειστές κοινότητες -που, προφανώς, δεν είναι όλες ίδιες. Αν αυτό αντιφάσκει με τις παλινωδίες και τις ασάφειες του ΕΟΔΥ για τον πραγματικό αριθμό των κρουσμάτων, τη χρήση μασκών και τα κριτήρια εισαγωγής στα νοσοκομεία, είναι άλλη ιστορία. Ας βγάλει ο καθένας τα συμπεράσματά του.
Εν ολίγοις: είναι αδόκιμο -και απρεπές- να φοράει ένας πολιτικός το καπέλο του λοιμωξιολόγου. Αλλά, ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης δεν είναι αναρμόδιος να μιλήσει για την κατεύθυνση που ακολουθείται στην πολιτική δημόσιας υγείας. Η πολιτική στην υγεία δεν έχει μόνο οικονομικό και εργασιακό σκέλος. Έχει και μια διαχειριστική -ή καλύτερα λειτουργική- διάσταση, που συναρτάται άμεσα με ό,τι συζητείται και διαλαμβάνεται στη διεθνή επιστημονική κοινότητα.
Ελληνικές «πατέντες», που παρακάμπτουν τα Μαθηματικά και βγαίνουν μπροστά στους «κουτόφραγκους», δεν υπάρχουν. Αν προκύψει κάτι καλό κατά τύχη, αυτό δεν πρόκειται να επαναληφθεί. Όπως λέει ο ειδικός στους αφορισμούς Mokokoma Mokhonoana, “Some lives were saved by accident; some, by an accident.”
tvxs.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια