Αν υπήρχε Ανδρέας

03/09/2020 [10:09]

 

Τα αναδρομικά Αν στην ιστορία έχουν χρησιμότητα μόνο ως διανοητική άσκηση.

Αν δεν υπήρχε Ανδρέας (οι ηλικίες από 40 και πάνω δεν ρωτούν «ποιός Ανδρέας», αλλά όσο κατεβαίνεις, ρωτούν), δεν θα υπήρχαν τα γεγονότα του 1965. Ο Γεώργιος Παπανδρέου θα έβαινε προς διαδοχή μέσω της κομματικής επετηρίδας, πιθανότατα επ' ωφελεία Μητσοτάκη. Η αναρρίχηση όμως του Ανδρέα και η δυναμική του οντότητα δημιούργησε ανταγωνισμούς και διχασμό στα ψηλά κλιμάκια της Ενωσης Κέντρου. Το φαινόμενο αυτό είχε κυρίως προσωπικά παρά πολιτικά χαρακτηριστικά, αν και ο ριζοσπαστισμός του Ανδρέα υποβλεπόταν από τους πιο συντηρητικούς του χώρου. Μην ξεχνάμε ότι οι κεντρώοι της εποχής δεν ήταν καν αντιμοναρχικοί στο σύνολό τους.

Αν δεν υπήρχαν τα γεγονότα του 1965, θα υπήρχε δικτατορία; Κινηματική δράση στον στρατό υπήρχε ήδη από τη δεκαετία του '50, αλλά χωρίς την αποστασία και τις συγκρούσεις της περιόδου 1965-67, οι συνταγματάρχες δεν θα εύρισκαν την αφορμή που ήθελαν.

Αν δεν υπήρχε δικτατορία- χαζό αυτό- δεν θα υπήρχε μεταπολίτευση. Αλλά είναι πολύ δύσκολο να κάνεις υπόθεση αν το πολιτικό σύστημα της εποχής θα παρέμενε ως διπολική υπόθεση δεξιών και συντηρητικών- κεντρώων και κεντροαριστερών χωρίς κάποια μετεξέλιξη, έντονη ή ομαλή. Ο δημόσιος βίος και η κοινωνία δέχονταν επιρροές από το διεθνές περιβάλλον, έστω και με κάποια καθυστέρηση.

Αν δεν υπήρχε μεταπολίτευση και αν δεν υπήρχε Ανδρέας, θα υπήρχε ΠΑΣΟΚ; Προσωπικότητα σαν και αυτή του ιδρυτή του κινήματος γεννιέται μία στα εκατό χρόνια, αλλά από την άλλη πλευρά δεν μπορεί να αγνοηθεί ότι διαμορφωνόταν στη χώρα ένα ρεύμα που δεν γινόταν να εκφραστεί μέσα από τα προδικτατορικά σχήματα και πάντως όχι με στατικούς όρους.

Αν δεν υπήρχε Ανδρέας, ωστόσο, είναι βέβαιο ότι δεν θα υπήρχε το ΠΑΣΟΚ που γνωρίσαμε στην περίοδο 1974- 1985 (περαιτέρω άρχισε μια καθεστωποίηση και μια αδυναμία εκφοράς φρέσκου, προοδευτικού λόγου, άλλωστε η ίδια η μάζα εξυπηρετείτο κυρίως με συνθήματα και με πρόσβαση στην εξουσία). Ο Ανδρέας ήταν η χαρακτηριστική περίπτωση του ηγέτη που εξέφρασε μεν το ρεύμα στο οποίο στόχευσε, αλλά συνέβαλε καθοριστικά στην περαιτέρω διαμόρφωσή του. Ακούγεται χιουμοριστικό, αλλά στις περιπτώσεις αυτές ο ηγέτης έρχεται να σου επιβάλει τι θα πιστέψεις σαν να το πίστευες ήδη.

Οσα ακολούθησαν τα γνωρίζουμε. Γνωρίζουμε επίσης ότι το ρεύμα που εξέφρασε ο Ανδρέας έχει μεταλλαχθεί σε μια άλλη ρευστή και αμφιλεγόμενη κατάσταση, που δεν μπορεί να προσδιοριστεί μόνο με το αντί. Το να δηλώνεις αντι-δεξιός και αντι-μητσοτακικός, δεν αρκεί να σε κάνει προοδευτικό ούτε ριζοσπαστικό. Παραλλήλως, συμβαίνει και κάτι άλλο: Η πιο γενναιόδωρη και αβέρτα διανομή πόρων δεν είναι στις μέρες μας εφικτή και βιώσιμη.

Μπορεί βέβαια να λες ότι θα ήταν πολύ ωραίο να ήταν τα πράγματα αλλιώς, αλλά αυτό το λένε και οι μητσοτακικοί. Μπορεί επίσης να αυτοπροσδιορίζεσαι ως κεντροαριστερός με όρους παρελθόντος και να κατασκηνώνεις στους Γράμμους του δικού σου παραταξιακού στρατοπέδου, αλλά αυτό δεν σου επιτρέπει να ερμηνεύσεις το σήμερα και να παρέμβεις σ' αυτό. 

Με λιγότερα λόγια, δεν υπάρχει η εποχή που γεννά ΠΑΣΟΚ τύπου 1974: Σήμερα δεν υφίσταται ζήτημα ελευθεριών, ισότητας, δικαιωμάτων, προσβάσεων στην εξουσία, κοινωνικού εκσυγχρονισμού στα οποία μπορεί να πατήσει ένα ερωτεύσιμο κίνημα αλλαγής. Σήμερα τίθεται ζήτημα περισσότερων πόρων και βιωσιμότητας των επαγγελμάτων, όπως επίσης ζήτημα τομών που θα υπερασπιστούν αυτή την επιδίωξη.Τυχαίνει όμως να συμπίπτουν φιλελεύθεροι και κεντροαριστεροί (αν όχι και αριστεροί: διαβάστε την τελευταία ομιλία Τσίπρα ως πρωθυπουργού στη Θεσσαλονίκη) στην άποψη αυτή.

Με ακόμα λιγότερα λόγια, και να υπήρχε Ανδρέας δεν θα είχε και πολύ περισσότερα να πει. Αυτό είναι και το πρόβλημα της Φώφης Γεννηματά. Που δεν είναι και Ανδρέας.

pelop.gr