Χρ. Λιονής : Η πανδημία δύναται να αποτελέσει «αφετηρία» για ένα νέο, σύγχρονο και ανθρωποκεντρικό σύστημα υγείας 26-05-2021 07:40

• “Δεν φτάνει ένα υψηλό ποσοστό εμβολιαστικής κάλυψης, πρέπει να είναι ισότιμα κατανεμημένο”
• Τα χρόνια προβλήματα υγείας, θα αναδειχθούν μετά την πανδημία, επισημαίνει ο καθηγητής ιατρικής του Π.Κ

Με την πανδημία να συνεχίζει να γράφει με μελανά γράμματα τις σελίδες της σύγχρονης ιστορίας, ένα νέο “κεφάλαιο” δύναται να ανοίξει αναδεικνύοντας μέσα από τις “στάχτες το δάσος” το οποίο θα σηματοδοτήσει και την αρχή για μια νέα προσέγγιση και δεδομένα στον χώρο της υγείας στην Ελλάδα, αν η ευκαιρία αξιοποιηθεί άμεσα από πλευράς του κρατικού μηχανισμού.

Μια διαχρονική αναγκαιότητα, για την χώρα αποτελεί η ενίσχυση της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας αλλά και ο ρόλος του οικογενειακού γιατρού, που μέσα από την πανδημία και ιδιαίτερα τον προβληματισμό που έχει εκφραστεί από πολλούς πολίτες σε σχέση με τον εμβολιασμό υπό τον φόβο των παρενεργειών, αναδεικνύεται για μια ακόμη φορά πιο απαραίτητος από ποτέ.

Ένας σχεδιασμός που θα θέτει στο επίκεντρο τον πολίτη μέσα στο σύστημα υγείας αλλά και η προσαρμογή των ιατρικών δεδομένων τις ιδιαίτερες ανάγκες του, η επαρκής και έγκυρη πληροφόρηση, η σχέση μεταξύ ιατρού και ασθενούς αλλά και ο τρόπος λειτουργίας όχι μόνο του συστήματος υγείας αλλά και της διαδικασίας λήψης αποφάσεων που θα προκύπτει από την γόνιμη αλληλεπίδραση ιατρού, ασθενούς, αποτελούν το μεγάλο στοίχημα για τα επόμενα χρόνια και είναι σκέλη που αναμφίβολα αναδείχθηκαν μέσα από την ανάγκη για άμεσους και καθολικούς εμβολιασμούς, σε ένα σύστημα όμως με πολλά “κενά”.

Απόρροια αυτού είναι σήμερα αρκετοί πολίτες να πατούν “φρένο” στον εμβολιασμό με συγκεκριμένα σκευάσματα, υπό τον φόβο ή ακόμη και την ελλειπή ενημέρωση στη διάρκεια της διαδικασίας που αναζητά απαντήσεις για τους ενδεχόμενους κινδύνους. Η διαδικασία αυτή όχι μόνο αναδεικνύει τις παθογένειες αλλά ταυτόχρονα δημιουργεί όπως έχει παρατηρηθεί και σε περιοχές της Κρήτης ένα “κενό” στην εμβολιαστική κάλυψη του πληθυσμού, το οποίο οδηγεί σε ανισότητες και εκείνες με τη σειρά τους μπορούν να σηματοδοτήσουν ελλιπή ανοσία, συνεπώς και αναζωπυρώσεις της πανδημίας κατά τόπους ή και ευρύτερα.

Τα παραπάνω ερωτήματα, τις ανάγκες που προκύπτουν και πάνω στις οποίες μπορεί να δομηθεί μια νέα πραγματικότητα στο Ελληνικό σύστημα υγείας, η οποία θα περιλαμβάνει και την ακαδημαϊκή διαδικασία καθώς και πολλές ακόμη θεμελιώδεις αλλαγές, ανέδειξε μέσα από την συνέντευξη που παραχώρησε στον ΤΕΑΜ FM ο καθηγητής Γενικής Ιατρικής, της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης Χρήστος Λιονής.

Η πανδημία έχει ευαισθητοποιήσει ταυτόχρονα όπως εξήγησε ο κος Λιονής αρκετούς πολίτες σε θέματα που σχετίζονται με την γενική υγεία, κάτι που δίνει το έναυσμα -αν και εφ όσων υπάρξουν άμεσα παρεμβάσεις – για σημαντικές αλλαγές στο σύστημα υγείας στην Ελλάδα.

-Έχουμε αλλάξει φάση στην όλη κατάσταση της πανδημίας, είναι και το καλοκαίρι που ευνοεί, είναι και οι εμβολιασμοί που προχωρούν. Είστε αισιόδοξος;

 

Είναι δύσκολη περίοδος με υψηλή αβεβαιότητα. Διατηρώ την αισιοδοξία μου αλλά εξακολουθεί το μήνυμα να ακούγεται και να διαβάζεται διαφορετικά. Υπάρχει ένα σοβαρό άγχος σε ό,τι αφορά την επιλογή του εμβολίου, τις παρενέργειες του εμβολιασμού και φυσικά υπάρχει αγωνία για την παρακολούθηση και εξέλιξη της πανδημίας, αλλά θα έλεγα και τα άλλα ζητήματα της υγείας τα οποία τώρα θα αναδειχθούν. Είναι θέματα τα οποία οι περισσότεροι κράτησαν πίσω κάτω από το φως και την πίεση της πανδημίας. Τα νέα προβλήματα υγείας που θα αναδειχθούν μέσα στον πληθυσμό σε ένα σύστημα υγείας ιδιαίτερα επιβαρυμένο και ένα ανθρώπινο δυναμικό ιδιαίτερα κουρασμένο μέσα στα Νοσοκομεία. Είναι όλα αυτά θέματα που έχουμε στη σκέψη μας και είναι ζητήματα κρίσιμα που χρειάζονται περισσότερη σκέψη, σχεδιασμό και συντονισμό.

-Σταδιακά όλοι συνειδητοποιούμε και αποδεχόμαστε ότι είναι μονόδρομος οι εμβολιασμοί,αν θέλουμε να βγούμε από αυτό το τούνελ. Ωστόσο, παρουσιάζονται και ζητήματα που δεν υπολογίζαμε αρχικά, σε ό,τι αφορά την επιλογή, τις παρενέργειες, το πως περνάει στον κόσμο το ζήτημα της αναγκαιότητας του εμβολιασμού…

Ερχόμαστε να υλοποιήσουμε ένα εμβολιαστικό πρόγραμμα με έναν σχετικά ανορθόδοξο τρόπο. Έρχεται να γίνει ένας μαζικός εμβολιασμός, που δεν λαμβάνει και δεν μπορεί να λάβει -με τις ταχύτητες που πρέπει να γίνει -τη γνώμη, την ενημέρωση του ίδιου του εμβολιαζόμενου και ακόμη την ενημέρωση και παρακολούθησή του μετά τον εμβολιασμό. Εμπλέκεται στον εμβολιασμό ένα μεγάλο μέρος του ανθρώπινου δυναμικού που δεν είναι -στο βαθμό που θα έπρεπε να είναι -εκπαιδευμένος στην διαχείριση και ένα σύστημα που δεν εμπλέκει την πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας, που είναι και ο φυσικός λειτουργός, ο αρωγός στην υπόθεση του εμβολιασμού. Αυτό έχει συνέπειες και ζητήματα. Επιπλέον δεν υπάρχει η συμμετοχή του προσωπικού γιατρού που θα μπορούσε να είναι ένα πολύ σημαντικό πρόσωπο για να ενημερώσει, να πείσει, να τον στηρίξει και μετά τον εμβολιασμό. Άρα δημιουργείται μια μεγάλη σύγχυση σε μια περίοδο που δοκιμάζονται νέα εμβόλια μετά από μικρή φάση κλινικών μελετών και τώρα μπορούμε να δούμε τι σημαίνει αυτό. Αναφέρομαι στην ανάγνωση και διάγνωση των παρενεργειών, πολύ σπανίων αλλά σοβαρών. Όλο αυτό το περιβάλλον δημιουργεί ένα αίσθημα αβεβαιότητας και σύγχυσης.

- Το σύνολο όμως των προσωπικών γιατρών που μπορεί να συμβουλεύεται ο καθένας είναι στην πλειοψηφία τους υπέρ του εμβολιασμού και συμβουλεύουν να γίνει. Εμείς δίπλα στην άποψη του ιατρού προσπαθούμε όμως να ζυγίσουμε και τι ακούμε να συμβαίνει…

Δεν ξέρω αν και πριν τον Covid η διαδικασία της απόφασης γινόταν σωστά. Η διαδικασία αυτή για όσους από εμάς διδάσκουμε την ανάλυση της απόφασης, που θα την πάρει ο ίδιος ο ασθενείς με την αρωγή του ιατρού, δεν γίνεται πάντα. Στην απόφαση ο γιατρός θα ζυγίσει τα μειονεκτήματα και τα πλεονεκτήματα, θα εκτιμήσει την κατάσταση του ίδιου του εμβολιαζόμενου, θα είναι ο κοντινός του σύμβουλος που θα του προτείνει, θα του συστήσει αλλά την απόφαση θα την πάρει ο ίδιος ο εμβολιαζόμενος. Την ανάλυση και λήψη της απόφασης δεν την έχουμε υιοθετήσει και δεν την διδάξαμε. Έχουμε έναν πολίτη που δέχεται παθητικά, έχουμε συχνά έναν επαγγελματία που επιβάλλει, επιτάσσει και πολύ σπάνια ενθαρρύνει και παροτρύνει τον ασθενή να πάρει αποφάσεις. Έχουμε και τον ασθενή που δεν είναι ακόμη εξοικειωμένος με μια τέτοια διαδικασία ώριμης σχέσης μεταξύ του ιατρού και του ασθενούς. Σήμερα έρχεται η επείγουσα κατάσταση για τον εμβολιασμό. Είναι επιθυμητό και προσωπικά το επιθυμώ ο πολίτης και ο ασθενής να ρωτάει, να αναζητά λύσεις και να διαβάζει, να θέτει δύσκολα θέματα στον γιατρό. Μπαίνουμε σε νέα φάση και ο πολίτης ψάχνει πλέον. Αυτό δεν το έχει καταλάβει το σύστημα όμως.

 

- Άρα ο ρόλος του γιατρού υποχρεωτικά πρέπει να αναβαθμιστεί; Πλέον βάζετε στο τραπέζι και το ότι ο γιατρός, ο καθηγητής και ο οποιοσδήποτε ειδικός συμβουλευόμαστε θα πρέπει να είναι καλά διαβασμένος.

Αυτή είναι πρόκληση των πανεπιστημίων,όχι μόνο του ιατρού. Είναι πρόκληση αυτή τη στιγμή στο ελληνικό πανεπιστήμιο, τις ιατρικές σχολές που θα πρέπει να ανανεώσουν το πρόγραμμα σπουδών τους, τις σχέσεις και τις μεθόδους διδασκαλίας τους. Χρειαζόμαστε πλέον έναν καθηγητή που θα υποβάλλεται στα ακαδημαϊκά έδρανα σε μια σειρά από ερωτήσεις ανθρώπων που έχουν διαβάσει ταχύτερα από τον ίδιο την πληροφορία. Ο μεγάλος αυτός προβληματισμός συγχρόνως είναι και ανατρεπτικός. Γιατί η συζήτηση αυτή σημαίνει ανατροπή σε παλαιά συστήματα διδασκαλίας, σε ρόλους. Ενδεικτικά, αυτά τα λόγια έχουν διατυπωθεί από τον Καναδά εδώ και δεκαετίες και η προσέγγιση αυτή υπάρχει από έναν πολύ μεγάλο καθηγητή τον David Sackett που ακριβώς μιλούσε για την ανάλυση και λήψη της απόφασης και στη δεκαετία του ‘70. Το πολύ μεγάλο περιοδικό British Medical Journal έλεγε ότι ο ιατρικός πατερναλισμός, πέθανε. Δεν πέθανε αυτή η επιτακτική, προστατική που δεν οδηγεί πουθενά. Η ανάγνωση των επίσημων βάσεων δεδομένων και επίσημης πληροφορίας που έχει εισάγει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας εννοεί την ικανότητα που έχει ένας πολίτης να αναζητά και να διαβάζει τη σωστή πληροφορία. Τα Υπουργεία μαζί με το Πανεπιστήμιο θα πρέπει να δίδουν τους επικαιροποιημένους τόπους, ιστοσελίδες, συνδέσμους που θα προτείνουν στους πολίτες για να μπορούν να λάβουν τεκμηριωμένη γνώση. Και εμείς θα πρέπει να δίνουμε την σωστή πληροφορία. Και εδώ να πούμε πως διαβάζουμε τους αριθμούς. Οι περισσότεροι μου ζητάνε να τους πως τι πιθανότητα έχουν να πάθουν ένα σπάνιο σύνδρομο που προκαλούν οι τύποι των παραδοσιακών εμβολίων για τον covid το οποίο έχουμε μάθει όλοι και είναι το σύνδρομο της θρόμβωσης. Η επίσημη θέση είναι ένα προς εκατό χιλιάδες που έχει ανακοινώσει και η Εθνική Επιτροπή Εμβολιασμών. Όταν μιλάμε στον εμβολιαζόμενο δεν μπορούμε να του μιλάμε σε γενικό πρόσωπο, τι συμβαίνει δηλαδή στο γενικό πληθυσμό. Θα πρέπει να καθίσουμε να κουβεντιάσουμε μαζί του. Να δούμε τα υπέρ και τα κατά. Στη συνέχεια θα με ρωτήσουν πόσος είναι ο δικός τους κίνδυνος. Δεν θα τους μιλήσω για τον κίνδυνο στον γενικό πληθυσμό, αλλά πόσος είναι ο κίνδυνος με βάση την ηλικία και ο φύλο του. Η πληροφορία πρέπει να είναι εξειδικευμένη, δεν μπορεί να είναι γενική. Αν είναι πάνω από τα 50 ο κίνδυνος μειώνεται. Κάτω από τα 50 ο κίνδυνος μεγαλώνει και αν μάλιστα το δει κανείς στο γυναικείο φύλο μεγαλώνει περισσότερο. Πόσο μεγαλώνει η μικραίνει είναι καθαρά θέμα συλλογής δεδομένων μέσα στον ίδιο τον τόπο, την περιφέρεια. Το Οντάριο είναι η μεγαλύτερη περιφέρεια του Καναδά και θεωρείται ότι είναι η περιφέρεια στον κόσμο με το καλύτερο σύστημα δημόσιας υγείας. Έκανε πολύ σοβαρή μελέτη και λέει ότι από περιοχή σε περιοχή μέσα στην περιφέρεια ο κίνδυνος για το σπάνιο σύνδρομο είναι από 1 προς 25.000 μέχρι 1 προς 70. Λέει ότι η μέση εκτίμηση είναι 1 προς 50.000. Βλέπετε πολύ χαμηλότερες τιμές απ’ ότι δίδει κανένας στον Ευρωπαϊκό πληθυσμό, ίσως γιατί εκεί έχουν καλύτερες καταγραφές. Όταν όμως πάει το άτομο να εμβολιαστεί του κοινοποιείται πόσο είναι η πιθανότητα σε ότι αφορά σταθμισμένους δείκτες. Δείκτες που έχουν προέλθει μετά από αναγωγή και του δίδει αυτή την πληροφορία.

Από εκεί και πέρα ερωτάται ο εμβολιαζόμενος συγκεκριμένα -που είναι να κάνει το εμβόλιο-, τι κίνδυνο έχει να κάνει λοίμωξη και τι κίνδυνο έχει ως προς το φύλο και την ηλικία όχι μόνο να νοσήσεις αλλά να πάθει και σοβαρή λοίμωξη και να παει στο Νοσοκομείο. Η πληροφορία για τον κίνδυνο, για τη ζημιά αλλά και το όφελος που θα ζυγίσει την κινητικότητα του, τις ανάγκες του, το επάγγελμά του πρέπει να γίνεται επί τη βάση των προσωπικών χαρακτηριστικών. Εκεί μπαίνει ο ρόλος του προσωπικού γιατρού.

-Το λάθος εντοπίζεται στο ότι πήγαμε να περάσουμε πολύ γρήγορα την πληροφορία για άμεσους εμβολιασμούς χωρίς να αναλύσουμε – διότι δεν είχαμε βέβαια τα δεδομένα- δεν είχαμε χτίσει τις βάσεις να πάει ο κάθε Έλληνας στον γιατρό του να τον ρωτήσει και να συζητήσει; Έχουμε ένα κενό εκεί;

Δεν θα κάνω κριτική. Αυτό διαπερνά όλο το Ελληνικό σύστημα, δεν αφορά μόνο την εκπαίδευση στα Πανεπιστήμια. Η συζήτηση αυτή αναζητά έναν διαφορετικό καθηγητή, δάσκαλο, γονέα σε όλα τα επίπεδα, έναν διαφορετικό πολιτικό και θεσμικό λειτουργό. Μιλάμε για τις βάσεις μιας άμεσης δημοκρατικής κοινωνίας η οποία αν μη τι άλλο θα μπορεί σήμερα και με τη χρήση της τεχνολογίας και σύγχρονων μέσων να φτάνει πολύ πιο εύκολα σε αποφάσεις που θα αφορούν τέτοιου είδους συζητήσεις, Υπάρχει ένα ακόμη θέμα σε ότι αφορά τον προγραμματισμό. Όντως δεν υπήρχαν όλα τα δεδομένα,οι κλινικές μελέτες δεν είχαν δείξει πολλά -πλην μιας-, δεν είχαν τη δυνατότητα να καλύψουν τόσο μεγάλο πληθυσμό και αναδεικνύονται τώρα. Ο κόσμος καλώς η κακώς φαίνεται να αντιδρά, δεν έχει επαρκή ενημέρωση, είναι φυσικό να είναι διστακτικός, διαβάζει τα τελευταία γεγονότα και αρνείται να δεχτεί τον εμβολιασμό από ένα συγκεκριμένο εμβόλιο. Υπάρχουν όμως εμβολιαστικά κέντρα που λειτουργούν αποκλειστικά με αυτό το εμβόλιο ή λειτούργησαν γιατί αυτή τη στιγμή επίκειται ένας νέος σχεδιασμός. Το μεγάλο ερώτημα είναι ότι αυτοί οι πληθυσμοί έχουν μείνει πίσω στην εμβολιαστική κάλυψη. Αναφέρομαι σε περιοχές της Κρήτης και αυτό ουσιαστικά ισοδυναμεί σε ανισότητα στην εμβολιαστική κάλυψη. Αυτό σημαίνει ρήγματα στο ανοσιακό τείχος. Διότι δεν φτάνει ένα πολύ υψηλό ποσοστό, αυτό θα πρέπει να είναι και ισότιμα κατανεμημένο στον Ελληνικό πληθυσμό. Αν έχουμε λοιπόν περιοχές όπου το ποσοστό είναι χαμηλό,τότε έχουμε θύλακες όπου ο ιός μπορεί να κυκλοφορήσει, να δώσει τοπικά κύματα και να τροφοδοτήσει και τα πέριξ. Αν δεν έχουμε μια πληροφορία από όλη την Κρήτη, όλες τις περιοχές για το πως προχωρά η ανοσία μετά τον εμβολιασμό, αλλά και μια εικόνα για τη φυσική ανοσία, δεν μπορείς να οργανώσεις με τέτοιο τρόπο το εμβολιαστικό πρόγραμμα για να μην χάσεις ή για να μην μείνουν πίσω περιοχές που να είναι λιγότερο καλυμμένες από άλλες.

Επιπλέον, ο κόσμος μας τώρα ευαισθητοποιήθηκε για την υγεία του. Ρωτάει πλέον ο κόσμος όχι μόνο τι θα γίνει με τις παρενέργειες αλλά και θα γίνει με τα μείζονα θέματα υγείας αυτή τη στιγμή που τα ξεχάσαμε. Γιατί ξεχάσαμε την καρδιαγγειακή νόσο και θα έχουμε σίγουρα εξελίξεις στην επιδημία αυτή, ξεχάσαμε τον καρκίνο, μιλάμε ξανά για τον προσυμπτωματικό έλεγχο. Ο κόσμος είναι τώρα ευαισθητοποιημένος. Τώρα πρέπει το σύστημα υγείας να χτίσει ένα σύστημα πάνω στις ανάγκες. Είναι ευκαιρία τώρα. Τώρα θα οικοδομηθεί μέσα στα “καμμένα” το νέο δάσος. Δεν πρέπει να περιμένουμε…

 

Επιμέλεια: Κωνσταντίνα Κλαψινού

goodnet.gr