Το έπος που πέρασε…
Συμβαίνει κάτι μάλλον περίεργο με την αφήγηση του Ελληνοϊταλικού Πολέμου 1940-41: τον μνημονεύουμε λες και στο βάθος δεν έγινε ποτέ πόλεμος. Εως σήμερα, μας συνεπαίρνει τόσο πολύ το αίσθημα ομοψυχίας που κατέλαβε την κοινωνία (τόσο σπάνιο και ακριβό για τα ελληνικά δεδομένα…) που η θριαμβολογία, η εξιδανίκευση, περισσεύουν.
Δεν είναι και τόσο περίεργο όλο αυτό βέβαια. Η Ελλάδα νίκησε την Ιταλία σ’ εκείνο τον πόλεμο. Αυτός, ίσως, είναι και ο λόγος, η αιτία που αντί να γιορτάζουμε την απελευθέρωση του 1944, γιορτάζουμε την έναρξη του πολέμου.
Το φθινόπωρο του 1944, η Ελλάδα απελευθερώθηκε ουσιαστικά ηττημένη (απλώς οι Γερμανοί αποχώρησαν διότι έχαναν τον πόλεμο συνολικά) και, κυρίως, διχασμένη. Το 1944 η εξαθλίωση περίσσευε και αυτή. Περιμέναμε με το χέρι απλωμένο από τους Συμμάχους για να φάμε ένα κομμάτι ψωμί, κυρίως τους Βρετανούς, με τους οποίους σημαντικό μέρος του κοινωνικού συνόλου των Αθηνών ήρθε σε απευθείας σύγκρουση εντέλει.
Τι να γιορτάσεις από κάτι τέτοιο; Φυσικά, η ιστορική μνήμη ενός πολέμου δεν προσφέρεται πάντοτε για γιορτές (στην πραγματικότητα, σχεδόν ποτέ). Αντίθετα, η σαρωτική ορμή της 28ης Οκτωβρίου του 1940, με την οποία οι Ελληνες απώθησαν τους εισβολείς, έχει μυθοποιηθεί. Με αυτά και με αυτά, ο πόλεμος του 1940-41 εγγράφηκε ως «έπος». Λογικό και όχι απαραίτητα αρνητικό. Το κακό όμως με τα «έπη» είναι ότι μοιάζει να μη συμμετείχαν σε αυτά άνθρωποι με σάρκα και οστά, με αντιφάσεις, αδυναμίες και σκοτεινά σημεία.
Τον αμείλικτο ρεαλισμό του 1940-41 μας τον υπενθυμίζουν βιβλία όπως το κλασικό «Το πλατύ ποτάμι» του Γιάννη Μπεράτη (εκδ. Ερμής), η έξοχη μαρτυρία του λαογράφου Γεράσιμου Λουκάτου «Οπλίτης στο αλβανικό μέτωπο» (εκδ. Ποταμός), όπως επίσης το συναρπαστικό «Ο πόλεμος ως προσωπικό βίωμα. Ο Ελληνοϊταλικός πόλεμος 1940-41. Ημερολόγια Ελλήνων στρατιωτών», εξαιρετική ερευνητική εργασία της Ελένης Κ. Δημητρίου (εκδ. Σύλλογος προς διάδοσιν ωφελίμων βιβλίων). Εδώ θα βρει κάποιος στιγμές ψυχικής, εθνικής ανάτασης μαζί με στιγμές αθλιότητας και απανθρωπιάς.
Το «επικό», κατεστημένο αφήγημα του 1940-41 ήθελε τους Ελληνες στρατιώτες να μάχονται μόνο με τα κρυοπαγήματα, τις ψείρες, το χιόνι – λες και δεν υπήρχαν Ιταλοί στρατιώτες! Μόνο τα τελευταία χρόνια, κυρίως με την ενασχόληση με τη μάχη του Υψώματος 731, θυμηθήκαμε ότι οι αιματηρές μάχες σώμα με σώμα και οι φονικές λογχομαχίες μεταξύ αφιονισμένων αντιπάλων ήταν αναπόσπαστο μέρος του πολέμου εκείνου – όπως και κάθε πολέμου. Οπως επίσης, οι δειλίες, οι φυγομαχίες, οι κλοπές μεταξύ Ελλήνων, οι εκτελέσεις Ιταλών αιχμαλώτων.
Δεν υπάρχουν σχόλια