Επέτειος Πολυτεχνείου: Πέντε βιβλία για την ιστορική εξέγερση που πρέπει να έχεις στο ράφι σου
Πολλά είναι τα βιβλία που σκιαγραφούν και φωτίζουν το σκοτεινό πολιτικό περιβάλλον της εποχής. Εμείς επιλέξαμε και σας προτείνουμε 7 από αυτά (5 ενηλίκων και 2 παιδικά), καθώς εκτιμάμε πως απεικονίζουν με τον καλύτερο τρόπο τα γεγονότα της εποχής εκείνης.
Μισός αιώνας σχεδόν έχει περάσει από την εξέγερση του Πολυτεχνείου το 1973 και η 17η Νοεμβρίου εξακολουθεί να είναι μία μέρα ιδιαίτερα φορτισμένη συγκινησιακά. Εκεί, στους αιματοβαμμένους τοίχους του, χαράχτηκε η νεώτερη ιστορία, καθώς έλαβε χώρα μία γενναία αντιδικτατορική εξέγερση που ουσιαστικά προανήγγειλε την πτώση της Χούντας των Συνταγματαρχών και την επιστροφή της Δημοκρατίας στη χώρα μας.
Πολλά είναι τα βιβλία που σκιαγραφούν και φωτίζουν το σκοτεινό πολιτικό περιβάλλον της εποχής, αλλά και το πείσμα των αφανών και φανερών ηρώων εκείνης της περιόδου. Εμείς επιλέξαμε και σας προτείνουμε 7 από αυτά (5 ενηλίκων και 2 παιδικά), καθώς εκτιμάμε πως απεικονίζουν με τον καλύτερο τρόπο τα γεγονότα της εποχής εκείνης.
Τα παιδιά της δικτατορίας – Κωστής Κορνέτης, εκδόσεις Πόλις
Ποια ήταν η σχέση των νέων στην Ελλάδα της Δικτατορίας με την κουλτούρα της διαμαρτυρίας του Μάη του ’68; Σε ποιο βαθμό ήταν σε επαφή με τον πολιτικό ριζοσπαστισμό, αλλά και με τη μαζική κουλτούρα της εποχής, ή αλλιώς με "τα παιδιά του Μαρξ και της Κόκα Κόλα";
Αυτή η μελέτη ανιχνεύει τις πολιτισμικές ροές και τη διάδραση ανάμεσα στις διεθνείς και τις τοπικές διαστάσεις του ελληνικού φοιτητικού κινήματος στη "μακρά" δεκαετία του εξήντα, υπογραμμίζοντας τη σχέση του με τα κινήματα αμφισβήτησης στο εξωτερικό. Παρουσιάζει διεξοδικά τη νεανική έκρηξη της "Γενιάς του Ζήτα", τη δράση των παράνομων οργανώσεων ενάντια στο καθεστώς των Συνταγματαρχών και τη μαζική φοιτητική κινητοποίηση στις αρχές του ’70. Αναλύει πώς "τα παιδιά της Δικτατορίας", κινούμενα στο μεταίχμιο μεταξύ πρωτοπορίας και παράδοσης, αξιοποίησαν τα κενά και τις ασυνέχειες του αυταρχικού καθεστώτος, συνδιαμορφώνοντας το αριστερό παράδειγμα της εποχής, συχνά σε αντίθεση με την κοινωνική τους προέλευση. Το βιβλίο περιγράφει τις διαδικασίες με τις οποίες ο πολιτισμός συνυφάνθηκε με την πολιτική - δημιουργώντας ένα νέο "τρόπο ζωής", όπου το όραμα μιας ευρύτερης πολιτικής αλλαγής συνδυαζόταν με τον μετασχηματισμό της καθημερινής πραγματικότητας. Έτσι, χαρτογραφεί την πορεία προς την εξέγερση του Πολυτεχνείου, εντάσσοντας για πρώτη φορά την ελληνική περίπτωση στο ευρύτερο πλαίσιο των σίξτις. Kαταδεικνύει επίσης -χωρίς να εξωραΐζει- πώς, σε αντίθεση με την πρόσφατη δαιμονοποίησή της, η περίφημη "Γενιά του Πολυτεχνείου" αναδείχτηκε σε βασικό φορέα εκσυγχρονισμού της ελληνικής κοινωνίας τα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης. Καίρια συμβολή της μελέτης είναι η ανάλυση της μνήμης των γεγονότων αυτών μέσα από την προσωπική μικροϊστορία και τη βιωμένη εμπειρία των πρωταγωνιστών τους, η οποία αναδεικνύει τον κομβικό ρόλο που κατέχει το παρελθόν στο σήμερα.
Η εξέγερση του Πολυτεχνείου/Μία κοινωνιοψυχολογική προσέγγιση – Άννα Μαντόγλου- Εκδόσεις Πεδίο
Το βιβλίο αυτό δεν αποτελεί ένα ακόμα χρονικό της εξέγερσης στο Πολυτεχνείο, δεν είναι καν ιστορικό. Φωτίζει όμως το συγκεκριμένο γεγονός με τρόπο πρωτόγνωρο για τα ελληνικά δεδομένα. Η Άννα Μαντόγλου χρησιμοποιεί την κοινωνική ψυχολογία για να μελετήσει τις συνθήκες της εξέγερσης, να αναλύσει τους παράγοντες που καθόρισαν τη γέννηση της και να εντοπίσει τους μηχανισμούς που ενεργοποιήθηκαν πριν και μετά από αυτήν. Με σεβασμό για τους ήρωές της και έχοντας παράλληλα συνείδηση των διαδικασιών ηρωοποίησης και φαλκίδευσης, συμβάλλει στην απομυθοποίηση αλλά και την "αντικειμενικότερη" κατανόηση του ιστορικού αυτού γεγονότος.
Όλη νύχτα εδώ – Ιάσονας Χανδρινός- Εκδόσεις Καστανιώτη
Ο Ιάσονας Χανδρινός μάζεψε 84 μαρτυρίες από ανθρώπους που βρέθηκαν μέσα και γύρω από το Πολυτεχνείο τον Νοέμβρη του 1973 και τις «μετέτρεψε» σε βιβλίο στις εκδόσεις Καστανιώτη. Το έργο αυτό αποτελεί μία συλλογή βιωματικών αφηγήσεων των γεγονότων από τη 14η έως τη 17η Νοεμβρίου. Αποτελείται από ογδόντα τέσσερα απομαγνητοφωνημένα κείμενα προφορικών μαρτυριών-συνεντεύξεων, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν από τα τέλη του 2010 έως και το φθινόπωρο του 2019. Βασικός στόχος του βιβλίου, όπως τονίζεται στα κείμενα που συνοδεύουν το κύριο μέρος του, «είναι να αποτελέσει ένα σώμα πληροφοριών που θα καλύψει ορισμένα από τα κενά της έρευνας γύρω από την Εξέγερση του Πολυτεχνείου και παράλληλα να συμβάλει στη διατήρηση της μνήμης ενός από τα πιο εμβληματικά γεγονότα της νεότερης ελληνικής ιστορίας, το οποίο συνεχίζει να είναι αντικείμενο έντονων φορτίσεων αλλά και να υπόκειται σε διάφορες στρεβλώσεις και ποικίλες αναθεωρήσεις».
Πολυτεχνείο ’73/Αναστοχασμός μίας πραγματικότητας – Δημήτρης Χατζησωκράτης- εκδόσεις Πόλις
Ο Δημήτρης Χατζησωκράτης στο βιβλίο αυτό καταθέτει τη δική του άποψη για τις τρεις ημέρες και τις τέσσερις νύκτες του Νοέμβρη του '73. Χαρακτηριστικά αναφέρει για το πολύ ενδιαφέρον αυτό βιβλίο: ”Καθώς έχουν συμπληρωθεί 30 χρόνια, τα πράγματα έχουν κάπως κατασταλάξει. Μπορεί πολύ πιο νηφάλια να ακουστεί ο λόγος, να τεθούν οι διαφορετικές προσεγγίσεις, να αναπτυχθούν με πληρότητα οι τότε υπαρκτές πολιτικές διαφορές σε ό,τι αφορά την αρχή της κατάληψης του Πολυτεχνείου, τη συνέχιση και κυρίως την προοπτική εξόδου. Οι μαρτυρίες και οι τοποθετήσεις των ίδιων των πρωταγωνιστών με το πέρασμα του χρόνου έχουν γίνει πιο ανεκτικές απέναντι στη διαφορετική άποψη. Τα ιστορικά γεγονότα έχουν πάντα μια ακατανίκητη δύναμη. Συνέβησαν. Δεν παύει όμως να υπάρχει ο πειρασμός της αναζήτησης πιθανών σεναρίων για το τι θα μπορούσε να είχε επισυμβεί αν δεν είχε μεσολαβήσει το Πολυτεχνείο! Ποια θα ήταν η πιθανή εξέλιξη, πώς και με ποιους όρους θα γίνονταν η πτώση της χούντας, ποιος θα ήταν ο χαρακτήρας της μετάβασης στη μεταπολίτευση. Πολύ περισσότερο που στο διάβα του χρόνου παρακολουθήσαμε την πτώση δικτατοριών, όπως στην Πορτογαλία και αμέσως μετά στην Ισπανία, πολύ αργότερα στη Χιλή αλλά και εντελώς τελευταία του Μιλόσεβιτς. Κάθε περίπτωση προφανώς με τις ιδιαιτερότητές της! Αυτό τον πειρασμό δεν θέλησα κατ' ουδένα τρόπο να τον αποφύγω... Από τη μεριά μου πίστευα και εξακολουθώ να πιστεύω ότι ο αναστοχασμός του παρελθόντος έχει χρησιμότητα για το παρόν και το μέλλον. Ακόμη και η ακραία περίπτωση, όπου ο αναστοχαζόμενος θέλει να αφηγηθεί τα ιστορικά γεγονότα με στόχο τη δικαίωσή τους, ως εκπλήρωση ενός "χρέους" από μια προσωπική στάση του, έχει το δικό της ενδιαφέρον”.
Το Πολυτεχνείο είναι εδώ! Συλλογικό- Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο
Η εξέγερση του Πολυτεχνείου το 1973 ήταν η αρχή του τέλους της χούντας. Δεν ήταν υπόθεση μιας χούφτας ηρωικών φοιτητών, ήταν ένας μαζικός ξεσηκωμός των εργατών και της νεολαίας, κομμάτι της παγκόσμιας έκρηξης του '68, ενός κινήματος που έβαζε στην προοπτική του την ανατροπή του καπιταλισμού και τη δημιουργία μιας κοινωνίας απαλλαγμένης από την εκμετάλλευση, την καταπίεση, το ρατσισμό και τους φασίστες, τη φτώχεια, τον πόλεμο.
Σήμερα, με το σύστημα βουτηγμένο στην πιο βαθιά κρίση του, με τα μνημόνια της χρεοκοπίας να τσακίζουν τις ζωές των ανθρώπων, αυτή η προοπτική ζωντανεύει ξανά. Ζωντανεύει στα εκατομμύρια των απεργών, των καταληψιών, των διαδηλωτών που αντιστέκονται στις επιθέσεις των κυβερνήσεων και της κάθε Τρόικας, απλώνεται από την πλατεία Ταχρίρ στην Plaza del Sol, στο Σύνταγμα, στη Wall Street.
«Το Πολυτεχνείο είναι ΕΔΩ!». Όχι μόνο η μνήμη του, αλλά και ο επαναστατικός δρόμος που χάραξε για το πώς αλλάζει η κοινωνία. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)
και δύο παιδικά
2651 ημέρες δικτατορίας 21 Απριλίου 1967-24 Ιουλίου 1974- Μαρίζα Ντεκάστρο- Eκδόσεις Μεταίχμιο
Το βιβλίο αρχίζει την 21η Απριλίου 1967 που η συγγραφέας Μαρίζα Ντεκάστρο πήγαινε στη Β΄ Γυµνασίου και τελειώνει στις 24 Ιουλίου 1974 όταν έπεσε η χούντα και είχε πλέον ενηλικιωθεί. Είναι ένα βιβλίο αναµνήσεων από τη ζωή των νέων εκείνα τα χρόνια, δικών της αναµνήσεων, των συµµαθητών και των µετέπειτα φίλων της. Είναι για όλα εκείνα που σηµάδεψαν τους νέους και τους άλλαξαν, τις καθηµερινές εµπειρίες, την πολιτική κατάσταση στην Ελλάδα και τα διεθνή γεγονότα της κάθε χρονιάς που τους επηρέασαν. Για το βιβλίο υπάρχει διαθέσιμο πλούσιο εκπαιδευτικό υλικό.
Το βιβλίο τιμήθηκε για τη διάκριση White Ravens για το 2019 από τη Διεθνή Παιδική και Νεανική Βιβλιοθήκη του Μονάχου
«Λίγα γαρίφαλα για το Πολυτεχνείο»- Κατερίνα Μουρίκη- Eκδόσεις Διάπλαση
Είναι αντικειμενικά πολύ δύσκολο να μιλήσεις σε παιδιά προσχολικής ή πρωτοσχολικής ηλικίας για τα γεγονότα του Πολυτεχνείου. Ίσως γι αυτό, μέσα στα τριάντα πέντε χρόνια που έχουν κυλήσει από τότε, τα βιβλία που έχουν γραφτεί με αυτό το θέμα δεν ξεπερνάνε τα τρία.
Η Κατερίνα Μουρίκη στο βιβλίο της δίνει στα παιδιά την ευκαιρία να μάθουν απλά και κατανοητά την αξία της εξέγερσης του Πολυτεχνείου. Η σοφία και οι μνήμες του παππού Περικλή ανταμώνουν με την παιδική αφέλεια του Αλέξανδρου που κάνει συνειρμούς και συσχετίζει όσα βλέπει και ακούει με την προσωπική του καθημερινότητα.
Δεν υπάρχουν σχόλια