Η Αριστερά απέναντι στον πόλεμο
Το ακόλουθο άρθρο του Ιταλού δημοσιογράφου και συγγραφέα Ετσιο Μάουρο δημοσιεύτηκε στο περιοδικό L’ Espresso
Η έννοια της Αριστεράς συμπίπτει με την ιδέα της ειρήνης; Στην πραγματικότητα, η Αριστερά στην ιστορία της υπήρξε τόσα πολλά πράγματα και άλλαξε ανάλογα με τις εποχές και με τα ιδεώδη αναφοράς της, που συνδέονταν με τις θεμελιώδεις αξίες της δικαιοσύνης, της αλληλεγγύης και της ισότητας και με το σχέδιο της υπεράσπισης και της χειραφέτησης των πιο αδύναμων κοινωνικών στρωμάτων. Στις διεκδικήσεις του πρώτου σοσιαλισμού του 19ου αιώνα υπάρχει η ελπίδα της απελευθέρωσης από τη σκλαβιά της ανάγκης, ενώ δεν υπάρχει η ελευθερία, σαν να ήταν μια αστική πολυτέλεια, ένα μετα-υλιστικό δικαίωμα που έρχεται μετά την επιβίωση. Η χριστιανική και σοσιαλιστική αδελφοσύνη συνεπάγεται φυσικά τον ευρύτερο ορίζοντα του διεθνισμού, ενώ η εργασία θεμελιώνει τη συνειδητοποίηση ενός συνόλου που δεν είναι πλέον μόνον επάγγελμα, αλλά αρχίζει γρήγορα να γίνεται κοινωνική τάξη.
Η απόρριψη του πολέμου γεννιέται πριν από την υπεράσπιση της ειρήνης. Δεν είναι απόρριψη της βίας, η οποία εφαρμόζεται, μυθοποιείται και εξυμνείται –ρητορικά και όχι μόνον– μέσα στο επαναστατικό όνειρο. Είναι πρωτίστως η επίγνωση –που διαδίδεται στις μάζες– της αξίας του προσώπου, του δεσμού του ανθρώπου με τους άλλους ανθρώπους, ακόμα και η συνειδητοποίηση της ιερότητας του σώματος, που αρχίζει να προστατεύεται χάρη στα δικαιώματα που κατακτούνται με τις μάχες για την εργασία, με τους αγώνες για την ποιότητα της ζωής, για τον χρόνο έξω από το εργοστάσιο, για την ανάπαυση και, επομένως, για το οχτάωρο. Η «μελλοντική ανθρωπότητα» δεν έχει σύνορα, δεν γνωρίζει διαφορές, αναζητεί αυτό που την ενώνει μάλλον και όχι αυτό που θα μπορούσε να τη διαιρέσει.
Ο πόλεμος έπειτα διεξάγεται μεν με τη συμμετοχή του λαού, αλλά αποφασίζεται από τα αφεντικά· μέχρις ότου θα έρθει ο εθνικισμός να μετατρέψει και τον πόλεμο σε ένοπλη ιδεολογία, για να διεκδικεί υποτιθέμενες κυριαρχίες ή να εκδικείται για υποτιθέμενες αδικίες. Η διαίρεση της ιταλικής επαναστατικής υπόθεσης μεταξύ Μουσολίνι και Τουράτι γίνεται πάνω στο θέμα του πολέμου, από το οποίο αναδύεται όχι μόνον ο παρεμβατισμός αλλά και η φιλοπόλεμη ρητορική του φασισμού· ο οποίος στον μεσοπόλεμο θα εξαπολύσει την ένοπλη στρατιωτική του οργάνωση σε έναν αληθινό καθημερινό εμφύλιο πόλεμο στις πόλεις και στην ύπαιθρο, για την κατάκτηση της εξουσίας με τη βία. Η ιδέα της προόδου θα είναι εκείνη που θα αναβαθμίσει την αξία της ειρήνης. Είναι η υπόσχεση ενός αύριο ανάπτυξης και ευημερίας εγγυημένου από τις επιστημονικές ανακαλύψεις και από τα επιτεύγματα της ιατρικής. Αλλά η αναγκαία εγγύηση του μέλλοντος είναι η ειρήνη.
Η πίστη στην πρόοδο ως δύναμη απελευθέρωσης και χειραφέτησης ωθεί την Αριστερά να διεκδικεί και να υπερασπίζεται την ειρήνη. Και η αιώνια τάση της να σχεδιάζει κοινωνικά μοντέλα την οδηγεί σταδιακά στην ιδεατή και υλική θεμελίωση των υποδομών της πολιτισμένης συμβίωσης, που στην πορεία ανακαλύπτει ότι είναι εργαλεία της δημοκρατίας. Επομένως, η πρόοδος χρειάζεται την ειρήνη, αλλά η εγγύηση της ειρήνης έρχεται από τη δημοκρατία. Για την Αριστερά ο κύκλος κλείνει με όλα τα σημεία αναφοράς της στο εσωτερικό του: την αδελφοσύνη, την αλληλεγγύη, την ανθρωπότητα, μαζί με την πρόοδο, τα δικαιώματα και τη δημοκρατία. Επιπλέον, η θεωρητική διατύπωση της επιλογής της ειρήνης ενσαρκώνεται στην πολιτική, όπου αναπτύσσονται και άλλα στοιχεία υποστήριξης: η αντίθεση στον ιμπεριαλισμό, η άρνηση της βίας ως εργαλείου επίλυσης των αντιθέσεων μεταξύ των χωρών, η απόρριψη της καταπίεσης, η υπεράσπιση του διεθνούς δικαίου και του σχεδίου παγκόσμιας τάξης που απορρέει από αυτό.
Αρχίζει έτσι η φιλόδοξη και καλοπροαίρετη προσπάθεια –μαζί με άλλες πολιτικές κουλτούρες– για να επινοηθεί η συνταγή γενικής εγγύησης ικανής να χαλιναγωγεί τα φιλοπόλεμα ένστικτα του ανθρώπου. Μια προσπάθεια ίδρυσης θεσμών ικανών να δημιουργούν και να προστατεύουν την ειρήνη. Γεννιούνται διεθνείς οργανισμοί διαμεσολάβησης, τα διεθνή δικαστήρια, η Ευρωπαϊκή Ενωση για να ιδρυθεί μια δημοκρατική και ειρηνική συμμαχία στην καρδιά της ηπείρου που γέννησε δυο παγκόσμιους πολέμους, τα Ηνωμένα Εθνη ως οικουμενικό πλαίσιο ενός κόσμου που προσπαθεί να αυτοκυβερνηθεί τιθασεύοντας τους πειρασμούς του. Υπάρχει κάτι το τιτάνιο σε αυτή τη μηχανική της συμβίωσης, που γίνεται τελικά αντιληπτή (μετά την τραγωδία του Ολοκαυτώματος και τη χρήση της ατομικής βόμβας) ως απόρριψη του πολέμου, ο οποίος ήδη είναι σε θέση να καταστρέψει τον πλανήτη.
Στη στρατιωτική τεχνολογία της βόμβας απαντάει ως μοναδικό ισχυρό αντίδοτο η πολιτική τεχνολογία της δημοκρατίας. Από αυτή την αναζήτηση μιας γενικής εγγύησης, από αυτόν τον οικουμενικό φόβο της οριστικής σύγκρουσης, γεννιέται ο πασιφισμός που κάνει την κατάκτηση της ειρήνης σημαία του, ιδεολογία του, ένα προπολιτικό απόλυτο που δεν επιδέχεται αντιρρήσεις και παραβιάσεις. Κυρίως οι νέοι αναγνωρίζονται σε αυτό το ιδεώδες και συσπειρώνονται γύρω από το σύνθημα που τους καλεί να λένε «όχι σε όλους τους πολέμους». Ακριβώς όμως επειδή είναι απόλυτη, αυτή η απόρριψη του πολέμου δεν αποδέχεται διακρίσεις, δεν διακρίνει διαφορές. Οπως όμως μας δίδαξε ο Μπόμπιο, υπάρχει η δίκαιη σύγκρουση και η άδικη σύγκρουση. Υπάρχει ο σεβασμός ή η περιφρόνηση του διεθνούς δικαίου, υπάρχει η διαφορά ανάμεσα στην επίθεση και στην άμυνα, όπως υπάρχει και η αυθαιρεσία. Υπάρχει ο επιτιθέμενος και αυτός που δέχεται την επίθεση, όπως στην ουκρανική κρίση. Υπάρχει ο συσχετισμός δυνάμεων ανάμεσα στον ισχυρό και στον αδύναμο.
Το να αρνούμαστε να αναλύσουμε όλα αυτά τα στοιχεία, για να κλειστούμε στο γενικό «όχι σε όλους τους πολέμους», σημαίνει ότι αρνούμαστε να κατανοήσουμε και να κρίνουμε, δηλαδή να πάρουμε θέση. Το όχι σε κάθε σύγκρουση είναι φυσικά ωφέλιμο και αναγκαίο, αρκεί να μη γίνεται ένα προπέτασμα που μας εμποδίζει να δούμε «αυτή» τη σύγκρουση σε όλες τις συνιστώσες της, τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της και τον διαφορετικό ρόλο των αντιμαχόμενων υποκειμένων, τις ενοχές και τις ευθύνες. Το να σταματήσουμε στο όχι στον πόλεμο είναι μια ηθική τοποθέτηση, αναμφίβολα γενναιόδωρη, αλλά στείρα από πολιτική άποψη. Επειδή υπάρχουν συγκεκριμένοι λόγοι για την παραβίαση της ειρήνης και σήμερα βρισκόμαστε μπροστά στον πόλεμο και το να μην τους αναλύουμε είναι παράλειψη ενός χρέους. […]
Δεν υπάρχουν σχόλια