Το ψυχοσωματικό φορτίο της άσκησης μάχιμης ιατρικής

Τα ευρήματα επιστημονικών μελετών δείχνουν αυξημένη συχνότητα επαγγελματικής εξουθένωσης των γιατρών ακόμη και αυτοκαταστροφική συμπεριφορά

 

Ο καρδιολόγος, Αναπληρωτής Διευθυντής, Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο, Συνθέτης και συγγραφέας Θανάσης Δρίτσας γράφει για την άσκηση της μάχιμης Ιατρικής και τις ψυχοσωματικές τις επιδράσεις.

Το σωματικό και ψυχικό φορτίο της άσκησης μάχιμης ιατρικής, ιδιαίτερα στους νέους γιατρούς των ημερών μας, μοιάζει ολοένα αυξανόμενο. Στο φως της δημοσιότητας έρχονται σήμερα τα ευρήματα επιστημονικών μελετών που δείχνουν αυξημένη συχνότητα επαγγελματικής εξουθένωσης (burnout) των γιατρών ακόμη και αυτοκαταστροφική συμπεριφορά.

Σε μια σχετικά πρόσφατη πολυκεντρική μελέτη (τύπου μετα-αναλυτικής προσέγγισης) από τους Frederic Dutheil και συνεργάτες η οποία δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Plos One (2019) βρέθηκε ότι η άσκηση του ιατρικού επαγγέλματος συνδέεται με σημαντική υψηλότερη πιθανότητα αυτοκτονιών και αυτοκαταστροφικής συμπεριφοράς και μάλιστα αυτή η πιθανότητα είναι υψηλότερη στις γυναίκες που ασκούν ιατρική (*). Στις ΗΠΑ φαίνεται ότι τα ποσοστά αυτοκαταστροφικής συμπεριφοράς γιατρών είναι πολύ υψηλότερα σε σχέση με την Ευρώπη, τουλάχιστον μέχρι σήμερα. Κάποιες ιατρικές ειδικότητες συνδέονται με πολύ μεγαλύτερο κίνδυνο, στη «μαύρη» αυτή λίστα φαίνεται ότι προηγούνται οι αναισθησιολόγοι ενώ ακολουθούν κατά προτεραιότητα οι ψυχίατροι, οι γενικοί γιατροί και οι χειρουργοί γενικής χειρουργικής.

Τα αίτια του υψηλού δείκτη αυτοκτονιών γιατρών φαίνεται ότι σχετίζονται με το ψυχοκοινωνικό περιβάλλον της εργασίας στο χώρο της υγείας, την ανταγωνιστική νοοτροπία, την έλλειψη υποστήριξης από συναδέλφους και από τον διοικητικό τομέα που οδηγούν την πλειοψηφία των γιατρών σε τάσεις απομόνωσης. Επίσης οι γιατροί βιώνουν μια καθημερινότητα που σχετίζεται με την φθορά, τον θάνατο και την ασθένεια όπως και τη συχνή ανακοίνωση «κακών» ειδήσεων. Στα αρνητικά ψυχοκοινωνικά δεδομένα του εργασιακού περιβάλλοντος έρχεται να προστεθεί η τελειομανία και η έμφαση στη λεπτομέρεια, η αυξημένη αίσθηση καθήκοντος και ευθύνης, η διάθεση να ικανοποιηθούν ασθενείς και συνεργάτες, το εργασιακό στρες και τα εξοντωτικά ωράρια εργασίας. Επιπλέον έχουν γεωμετρικά αυξηθεί τις τελευταίες δεκαετίες οι μηνύσεις-διώξεις εναντίον γιατρών έτσι ώστε το φαινόμενο αυτό να προσαυξάνει αυτονόητα το ψυχοσωματικό φορτίο της άσκησης του επαγγέλματος. Ακόμη οι γιατροί, με βάση την κοσμοθεωρία της εκπαίδευσης τους, δεν θα ζητήσουν εύκολα βοήθεια ούτε θα απευθυνθούν εύκολα σε ειδικούς της ψυχικής υγείας. Πολύ μεγαλύτερο είναι το φορτίο σε γυναίκες γιατρούς επειδή προστίθενται και οι ενδεχόμενες απαιτήσεις σε ιδιωτικό-οικιακό επίπεδο ή/και οι δυσκολίες προσαρμογής σε ένα πιθανά ανδροκρατούμενο περιβάλλον.

Ο υψηλός δείκτης αυτοκτονιών των αναισθησιολόγων θα μπορούσε ίσως να αποδοθεί σε ευκολότερη πρόσβαση σε δυνητικά θανατηφόρα φάρμακα, σε αυξημένη συχνότητα εξουθένωσης, σε περιορισμένη αυτονομία εργασίας που σχετίζεται με αυξημένο φόβο βλάβης ασθενών, σε συχνές συγκρούσεις με συναδέλφους λόγω έντασης. Ο υψηλός δείκτης αυτοκτονιών ψυχιάτρων μπορεί ίσως να ερμηνευθεί λόγω διαχρονικής επαφής με τραυματικές / στρεσογόνες εμπειρίες ή λόγω πολύ συχνής διαχείρισης περιπτώσεων αυτοκαταστροφικής συμπεριφοράς. Όσον αφορά την ειδικότητα της γενικής ιατρικής φαίνεται ότι επίσης έρχεται ψηλά στην λίστα συχνότητας αυτοκτονιών λόγω συχνών ενοχλήσεων από ασθενείς με διάφορες απαιτήσεις, χαμηλή ηθική ανταμοιβή από την εργασία, αυξημένη γραφειοκρατία και συχνή εμπλοκή με τις οικογένειες των ασθενών. Επίσης είναι προφανές ότι η ειδικότητα της γενικής χειρουργικής σχετίζεται με καθημερινά αυξημένο στρες διότι αντιμετωπίζει ακραία-επείγοντα περιστατικά που απαιτούν ταχείες αποφάσεις και πράξεις. 

Την τελευταία δεκαετία στο μεγάλο εργασιακό φορτίο των γιατρών έχουν προστεθεί εξαιρετικά αυξημένες γραφειοκρατικές υποχρεώσεις (διοικητικής υφής) που αφορούν ψηφιακές ή γραπτές ενημερώσεις φακέλου ασθενών, ηλεκτρονικής συνταγογράφησης και λοιπών δραστηριοτήτων διοικητικού τύπου στα πλαίσια κάλυψης έναντι πιθανών ιατρο-νομικών ζητημάτων. Όλη αυτή η παθολογικά αυξανόμενη γραφειοκρατία παρατείνει επί της ουσίας το εργασιακό ωράριο των γιατρών σε βάρος αφενός του καθαρού χρόνου που αφιερώνουν στους ασθενείς αφετέρου σε βάρος της ιδιωτικής τους ζωής η οποία πρακτικά εκμηδενίζεται.