Ευλογημένος ο ερχόμενος
Με τις εκλογές σε απόσταση σαράντα ημερών και τη Δεξιά σε εμφανή αναζήτηση νέου αρχηγού προς αντικατάσταση του μισοκαμένου Κυριάκου, ενδιαφέρον έχει να μεταφερθούμε 46 χρόνια πίσω. Σε μια εποχή, δηλαδή, που αντίστοιχες ζυμώσεις γίνονταν στο παρασκήνιο, ενόψει της επικείμενης τότε αποχώρησης του Κωνσταντίνου Καραμανλή από την ηγεσία της Ν.Δ. και την πρωθυπουργία – και ο πατήρ Μητσοτάκης ξεφύτρωνε διακριτικά από το πουθενά, για να διεκδικήσει μακροπρόθεσμα την ηγεσία κόμματος και κυβέρνησης.
Η διαφορά μεταξύ των δύο εποχών είναι, βέβαια, εμφανής. Το 1977 ο Καραμανλής παρέμενε ακόμη κυρίαρχος του πολιτικού παιχνιδιού: στις εκλογές του Νοεμβρίου κατέβηκε ως αδιαφιλονίκητος νικητής, με το ποσοστό της Ν.Δ. να μειώνεται από το έκτακτο 54% του 1974 (όταν κυριάρχησε το δίλημμα «Καραμανλής ή τανκς») σ’ ένα ικανοποιητικό 42%. Η προοπτική της αποχώρησής του υπαγορευόταν κυρίως λόγω ηλικίας, αλλά και της πρόθεσής του να αποφύγει κάποια μελλοντική εκλογική ήττα καταφεύγοντας στο απυρόβλητο της Προεδρίας της Δημοκρατίας, οι θεσμικές υπερεξουσίες της οποίας θα του επέτρεπαν να ελέγχει παρασκηνιακά τις εξελίξεις. Σήμερα, ο Κυριάκος παλεύει να κρατήσει την πρώτη θέση, ελπίζοντας μετά βίας σ’ ένα ποσοστό αντίστοιχο εκείνου που το μακρινό 1981 αντιπροσώπευε πρωτοφανή πανωλεθρία για τη Ν.Δ.
«Ενώ είναι πολύ νωρίς ακόμη για να τον υπολογίζουμε, θα ήταν εξίσου λανθασμένο να τον ξεγράψουμε εντελώς» | Τζακ Κιούμπιτς (πρέσβης των ΗΠΑ), 27/4/1977
Ας επιστρέψουμε, όμως, στο 1977. Στις 27 Απριλίου εκείνης της χρονιάς, ενώ οι εκλογές απέχουν ακόμη θεωρητικά 19 μήνες και στην πραγματικότητα μόλις επτά, ο Αμερικανός πρέσβης Τζακ Κιούμπιτς στέλνει στην Ουάσινγκτον ένα εμπιστευτικό τηλεγράφημα (Νο 3846) με τίτλο «Κωνσταντίνος Μητσοτάκης: ο μακρύς δρόμος της επιστροφής». Αντικείμενό του, η «επάνοδος» του αρχιτέκτονα της αποστασίας του 1965 στην κεντρική πολιτική σκηνή, η αντιμετώπισή του από «κάποιους στην Ελλάδα» (που δεν κατονομάζονται) ως της καλύτερης δυνατής λύσης για την ηγεσία της χώρας και της εγχώριας Δεξιάς, αλλά και η στάση που έπρεπε να κρατήσουν οι ΗΠΑ απέναντί του.
Από το ίδιο ντοκουμέντο διαπιστώνουμε πως η ενασχόληση του πρέσβη με το θέμα προέκυψε, εν μέρει τουλάχιστον, ως αποτέλεσμα επαφών του ίδιου του Μητσοτάκη με την πρεσβεία, στο πλαίσιο αυτής της «ολικής επαναφοράς». Πρόκειται, ουσιαστικά, για το πρώτο κρίσιμο βήμα μιας διαδρομής, την κορύφωση της οποίας παρακολουθήσαμε προ καιρού μέσα από τα πρακτικά των επαφών του πατρός Μητσοτάκη, ως πρωθυπουργού πλέον, με τον πλανητάρχη Τζορτζ Μπους το 1990-1992 («Το μήλο κάτω απ’ τη μηλιά», 19/3/2022).
Ενα αδικημένο ταλέντο;
Το τηλεγράφημα ξεκινά με μια σύντομη αναφορά στην επιχειρούμενη επάνοδο του Κρητικού πολιτικού στη δημόσια ζωή και στα εμπόδια που αυτός όφειλε να υπερπηδήσει, λόγω της (σχετικά πρόσφατης, τότε) εμπειρίας των Ελλήνων από τις πολιτικές πρακτικές του:
«1. Η σκιά του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη παραμένει αξιόλογη σε όλο το μήκος της ελληνικής πολιτικής σκηνής. Αυτή η προβολή δεν είναι εύκολο πράμα, καθώς ο Μητσοτάκης δεν είναι μέλος της Βουλής ούτε μέλος κάποιου πολιτικού κόμματος ούτε υποστηρίζεται από κάποια αθηναϊκή εφημερίδα − το τελευταίο, σύμφωνα με τον ελληνικό πολιτικό νου, προϋπόθεση εκ των ων ουκ άνευ για έναν άνθρωπο που επιδιώκει πολιτική επιρροή.
2. Παρ’ όλα αυτά, είναι δύσκολο να έχει κανείς πολιτική συζήτηση με κάποιον Ελληνα πολιτικό δίχως η κουβέντα να θίξει, συνοπτικά τουλάχιστον, το πρόσωπο του Μητσοτάκη. Ο Μητσοτάκης θεωρείται εν γένει, και σωστά, πως επιχειρεί μια επάνοδο. Στην επιστροφή του αυτή, έχει δε να διανύσει μεγάλη απόσταση:
● Ο Μητσοτάκης βρέθηκε [απομονωμένος] σε μια πολιτική έρημο, αφ’ ότου ηγήθηκε των αποστατών [defectors] από την Ενωση Κέντρου -τώρα ανασυγκροτημένη ως Ενωση Δημοκρατικού Κέντρου- που συγκρότησαν την κυβέρνηση των “αποστατών” [‘apostates’] υπό τον Στεφανόπουλο μετά την πτώση της κυβέρνησης Γεωργίου Παπανδρέου τον Ιούλιο του 1965. Πολλοί κατηγορούν την αποστασία και τα γεγονότα που προηγήθηκαν (τουτέστιν, την κρίση μεταξύ του Παπανδρέου και του βασιλιά για τον έλεγχο του στρατού) ότι άνοιξαν τον δρόμο για την κατάρρευση της ελληνικής δημοκρατίας, δύο χρόνια αργότερα.
● Λέγεται ευρύτατα πως είχε εμπλακεί σε διαφθορά μεγάλης κλίμακας όταν ήταν υπουργός Συντονισμού το 1965».
Την αντικειμενική αυτή καταγραφή διαδέχεται κατακλυσμός επαίνων, που δεν αφήνει την παραμικρή αμφιβολία για τις συμπάθειες του πρέσβη. Οι κατηγορίες σε βάρος του Μητσοτάκη (ή, εν πάση περιπτώσει, η υπενθύμισή τους) αποδίδονται στην αντιζηλία λιγότερο ικανών στελεχών του Κέντρου και της Δεξιάς. Για την Αριστερά και την Κεντροαριστερά δεν τίθεται, φυσικά, τέτοιο ζήτημα, καθώς από την πρεσβεία θεωρούνται (ακόμη) περιθωριακές δυνάμεις: στις πρώτες μεταδικτατορικές εκλογές, το ΠΑΣΟΚ είχε πάρει μόλις 13,6% και η Ενωμένη Αριστερά 9,5%, ενώ η Ενωση Κέντρου - Νέες Δυνάμεις 20,4%. Για πρώτη φορά, ο ίδιος ο Μητσοτάκης εμφανίζεται εδώ ως πηγή της πρεσβείας για το άτομό του:
«3. Παρ’ όλο που υπάρχουν πολλοί που διατυπώνουν τέτοιες κατηγορίες κατά του Μητσοτάκη, λίγοι είναι ωστόσο εκείνοι που θα αμφισβητούσαν τις ικανότητές του. Υπάρχει συμφωνία μεταξύ των πολιτικών διαφόρων αποχρώσεων πως ο Μητσοτάκης είναι ένας άνθρωπος σπάνιας νοημοσύνης και ηγετικών ικανοτήτων. Ακόμη και οι εχθροί του τον περιγράφουν σαν έναν άνθρωπο που είναι φτιαγμένος από καλύτερη στόφα απ’ ό,τι οι περισσότερες άλλες σύγχρονες πολιτικές φυσιογνωμίες. Το ταλέντο του Μητσοτάκη έχει κάνει όντως ακόμη δυσκολότερη την επάνοδό του, ιδίως αφού αυτοί που βρίσκονται κοντά στον Καραμανλή κι εκείνοι της αντιπολίτευσης που φαντασιώνονται τους εαυτούς τους ως πιθανούς διαδόχους του Καραμανλή βλέπουν τη νεκρανάστασή του ως απειλή για το δικό τους μέλλον. Γι’ αυτόν τον λόγο έχει κρατηθεί έξω, τόσο από την κυβέρνηση του Καραμανλή όσο κι από την αντιπολιτευόμενη Ενωση Δημοκρατικού Κέντρου. (Στα χρόνια της χούντας ο Μητσοτάκης ανέπτυξε στενή σχέση με τον Καραμανλή στο Παρίσι. Πιστευόταν γενικά ότι θα μετείχε σε κάθε μεταχουντική κυβέρνηση Καραμανλή, κι ο Μητσοτάκης μάς το επιβεβαίωσε μια χαρά. Ο Καραμανλής, ωστόσο, αναγκάστηκε να απορρίψει αυτή την ιδέα, αρνούμενος να δεχτεί τον Μητσοτάκη στο ψηφοδέλτιο της Νέας Δημοκρατίας στις εκλογές του Νοεμβρίου του 1974 -μολονότι άλλοι αποστάτες έγιναν δεκτοί- λόγω της πολύ ισχυρής εσωκομματικής αντίθεσης προς τον Μητσοτάκη. Απ’ τη δική τους πλευρά, οι πρώην συνάδελφοί του στην Ενωση Κέντρου -τώρα Ενωση Δημοκρατικού Κέντρου- εξακολουθούν να κοπανάνε ότι “πρόδωσε” τον Γεώργιο Παπανδρέου)».
Ο τοπικισμός ως εφαλτήριο
Ακολουθεί η περιγραφή των κινήσεων του επίδοξου ηγέτη, με εφαλτήριο την Κρήτη και έντονα τοπικιστικό / ρουσφετολογικό άρωμα, προκειμένου να διασφαλίσει το απαραίτητο μίνιμουμ για την είσοδό του στη Βουλή:
«4. Εδώ και πάνω από δύο χρόνια ο Μητσοτάκης προσπαθεί να διαλύσει τα νέφη του παρελθόντος του και να αναρριχηθεί ξανά στην ελληνική πολιτική. Κατέβηκε ανεπιτυχώς ως υποψήφιος βουλευτής στις εκλογές του 1974. Ως ανεξάρτητος, υπήρξε θύμα του ελληνικού εκλογικού νόμου μάλλον, παρά του εκλογικού σώματος: σ’ εκείνες τις εκλογές, ήταν ουσιαστικά αδύνατο να εκλεγεί κάποιος ανεξάρτητος. Στις παρούσες συνθήκες οι προσπάθειές του περιλαμβάνουν τα εξής:
● Επιζητά τη βοήθεια του φίλου του, Παύλου Βαρδινογιάννη, για να οικοδομήσει μια φιλομητσοτακική οργάνωση σε όλη την Κρήτη, η οποία θα μπορούσε να εξασθενήσει την ΕΔΗΚ εκεί. Απ’ ό,τι φαίνεται σχεδιάζουν να μετασχηματίσουν αυτή την οργάνωση σε πολιτικό κόμμα το οποίο θα ισχυριζόταν πως είναι ο “αληθινός κληρονόμος” της φιλελεύθερης, βενιζελικής παράδοσης που κυριαρχεί στο νησί (ο Κρητικός βουλευτής τη ΕΔΗΚ Νικήτας Βενιζέλος προέβη πρόσφατα σε νομικές ενέργειες για να εμποδίσει τον Μητσοτάκη να ιδιοποιηθεί τον τίτλο τού πάλαι ποτέ Κόμματος Φιλελευθέρων του παππού του). Εχει ανοίξει πολιτικά γραφεία σε όλο το νησί κι απ’ ό,τι φαίνεται αφιερώνει ένα μέρος του χρόνου του για να κάνει για Κρητικούς αυτές τις μικρές χάρες που αποτελούν το ψωμοτύρι των Ελλήνων πολιτικών. Αμεσος στόχος του Μητσοτάκη φαίνεται πως είναι η εκλογή του ως βουλευτή Κρήτης κατά τις επόμενες ελληνικές εκλογές.
● Ανοιξε ένα μεγάλο γραφείο στο κέντρο της Αθήνας, το οποίο είναι επικεντρωμένο πρωταρχικά στην παροχή βοήθειας προς τους Κρητικούς που παλεύουν με την αθηναϊκή γραφειοκρατία, στοχεύει όμως και σ’ ένα ευρύτερο πανεθνικό κοινό.
● Φλερτάρει βουλευτές από την Κρήτη και αλλού, με σκοπό να τους προσελκύσει σ’ ένα πολιτικό κόμμα με αρχηγό τον Μητσοτάκη.
● Φημολογείται -για μιαν ακόμη φορά- πως ετοιμάζεται να βγάλει δική του εφημερίδα στην Αθήνα, ενδεχομένως τούτο το φθινόπωρο».
Τα παραπάνω επιβεβαιώθηκαν όλα από το πολιτικό μήνυμα του Κόμματος Νεοφιλελευθέρων που ο Μητσοτάκης ίδρυσε λίγους μήνες αργότερα (5/9/1977) και το προεκλογικό υλικό αυτού του κόμματος στις εκλογές της 20ής Νοεμβρίου 1977, που έχουμε παρουσιάσει σε παλιότερο αφιέρωμά μας («Οι πρώτοι Νεοφιλελεύθεροι», «Εφ.Συν.», 19/9/2015). Με κεντρικό σύνθημα «Κρητικέ ψήφισε κρητικά» και αυτοπροβαλλόμενος ως διάδοχος του Ελευθερίου Βενιζέλου, μέσω του οποίου «η Κρήτη διεκδικεί την ηγεσία του έθνους», ο Μητσοτάκης επικέντρωσε την εκστρατεία του στην υπόσχεση δημόσιων επενδύσεων και διορισμών («χωρίς διαγωνισμούς») ευθέως ανάλογων με τον πληθυσμό του νησιού.
Τα αποτελέσματα τον δικαίωσαν, με εκλογή του ίδιου στα Χανιά και του Παύλου Βαρδινογιάννη στο Ρέθυμνο. Λίγους μήνες μετά (10/5/1978), ο Καραμανλής απορροφούσε το κόμμα στη Ν.Δ. κι ο Μητσοτάκης διορίστηκε υπουργός Συντονισμού. Η υπόσχεση μαζικών διορισμών θα εκπληρωνόταν, και αυτή, το επόμενο διάστημα.
Ενα αστέρι γεννιέται
Η επόμενη παράγραφος, είναι βασισμένη ρητά πλέον στις συνομιλίες του Κρητικού πολιτικού με την πρεσβεία, με παροχή των κατάλληλων -και εδώ- υποσχέσεων κι εγγυήσεων. Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα, για τη σκιαγράφηση του Μητσοτάκη από τους συνομιλητές του, είναι πάντως η εκτίμηση του Κιούμπιτς πως ο φιλόδοξος πολιτικός θα μπορούσε να κάνει καριέρα και στην Κεντροαριστερά, αν ο χώρος δεν είχε ήδη καπαρωθεί από το ΠΑΣΟΚ του Αντρέα («άκρα Αριστερά», κατά τον πρέσβη):
«5. Τόσο η προσωπική κλίση όσο και η δυναμική της ελληνικής πολιτικής φαίνεται να προορίζουν ως πιθανότερη πολιτική εστία του Μητσοτάκη το Κέντρο ή την Κεντροδεξιά, και όντως μας έχει πει πως αυτή είναι η εκλογική βάση που επιδιώκει. Κάπως φιλελεύθερος στα νιάτα του, κι ένας άνθρωπος που έκανε εκστρατεία κατά της αμερικανικής παρουσίας στην Κρήτη πριν από χρόνια, ο Μητσοτάκης φαίνεται πως έχει εγκαταλείψει πια παρόμοιες νεανικές απόψεις. Στις συνομιλίες του μαζί μας, ξεκαθάρισε σαφώς ότι προβλέπει ως κατάλληλη περίσταση γι’ αυτόν την επιστράτευση των μετριοπαθών και, κατά αρχάς, όσων είναι δυσαρεστημένοι με την ηγεσία και τις θέσεις της Ενωσης Δημοκρατικού Κέντρου, καθώς και αποστατών από τον Καραμανλή. Με βάση του την αντιμοναρχική Κρήτη θα ήταν δύσκολο για τον Μητσοτάκη να συνδεθεί με τη μοναρχική Δεξιά· αν το έκανε, θα έφθειρε απλώς περισσότερο την εικόνα του και θα μείωνε την αξιοπιστία του. Η Ακρα Αριστερά έχει ήδη καπαρωθεί ακόμη κι αν ο Μητσοτάκης είχε την προδιάθεση να αναζητήσει τη θέση του στα αριστερά του Κέντρου. Ως εκ τούτου, με τον κύριο όγκο του ελληνικού εκλογικού σώματος να βρίσκεται μεταξύ Κέντρου και Δεξιάς, φαίνεται ότι, καθώς ο Μητσοτάκης αποβλέπει στη μετακαραμανλική περίοδο, θα βρει πιθανόν τη φυσική εστία του ανάμεσα στα μετριοπαθή, φιλοδυτικά στοιχεία του εκλογικού σώματος, που εξακολουθούν να αποβλέπουν στις ΗΠΑ για ηγεσία και ασφάλεια».
Το διά ταύτα μπορεί να θεωρηθεί αυτονόητο. Ο Αμερικανός διπλωμάτης κρατά βέβαια πισινή, για λόγους αυτοπροστασίας, είναι ωστόσο κάτι παραπάνω από σαφές πως η καρδιά και το μυαλό του έχουν ήδη κερδηθεί από τον αστέρα που ξεπρόβαλε στο βάθος του ορίζοντα:
«6. Υπάρχουν κάποιοι στην Ελλάδα που είναι σήμερα πεπεισμένοι πως ο Μητσοτάκης είναι η απάντηση στο ερώτημα “μετά τον Καραμανλή, ποιος;”. Η απόφανσή τους φαίνεται μάλλον πρόωρη. Το αν αυτός ο εμφανώς εξαιρετικώς άνθρωπος ξεπεράσει τα πολλά εμπόδια στον δρόμο του εξαρτάται όχι μόνο από την ατομική ικανότητά του αλλά και από τέτοιους άγνωστους παράγοντες όπως η μορφή του μελλοντικού εκλογικού νόμου όσον αφορά τα μικρά κόμματα. Η φλόγα όμως της φιλοδοξίας του είναι ισχυρή κι έχει το ταλέντο να την τροφοδοτεί με καύσιμα. Ως εκ τούτου, ενώ είναι πολύ νωρίς ακόμη για να τον υπολογίζουμε, θα ήταν εξίσου λανθασμένο να τον ξεγράψουμε εντελώς».
Δεν υπάρχουν σχόλια