Μπάζιλ Ζαχάρωφ, ο αόρατος χειραγωγός: Από πορτιέρης σε οίκο ανοχής έγινε ο παρασκηνιακός κυρίαρχος του κόσμου στις αρχές του 20ου αιώνα
- 18 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ, 2022
- / 9:09 ΠΜ
- / ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ
Γιάννης Αχυρόπουλος / thecommonsense?
Μπάζιλ Ζαχάρωφ (1849-1936) είναι ο Έλληνας, Οθωμανός υπήκοος, που εξελίχθηκε σε μία από τις πιο αινιγματικές και μυστηριώδεις προσωπικότητες όλων των εποχών. Από πορτιέρης σε οίκο ανοχής στην Κωνσταντινούπολη, κατέληξε να γίνει ο μεγαλύτερος έμπορος όπλων στον κόσμο -την εποχή που έδρασε- και ένας από τους πλουσιότερους ανθρώπους στον πλανήτη το πρώτο τέταρτο του 20ού αιώνα.
«Πούλησα όπλα σε όσους ήθελαν. Για να το κάνω αυτό ήμουν Γάλλος στη Γαλλία, Ρώσος στην Ρωσία, Έλληνας στην Ελλάδα, Τούρκος στην Τουρκία, κ.ο.κ.»
Αυτά έλεγε ο ίδιος για τις δραστηριότητες του.
«Ξεκίνησε από το τίποτα για να γίνει τα πάντα» αναφέρει ο Tristan Gaston Breton συγγραφέας του βιβλίου «Basil Zaharof – Η απίστευτη ιστορία του πιο μεγάλου εμπόρου όπλων του κόσμου», εξελισσόμενος διαρκώς στην λεπτή διαχωριστική γραμμή μεταξύ πολεμικής βιομηχανίας και πολιτικής εξουσίας.
…
Άκουσα για πρώτη φορά το όνομα του πριν 15 χρόνια από την Νικολέτα Τζάνη, ιστορικό τέχνης, διακεκριμένη επιστήμονα και στενή φίλη όταν έκανε την διδακτορική διατριβή της στο Στρασβούργο. Για τις ανάγκες της έρευνας της όταν βρισκόταν στο Παρίσι μου μίλησε για πρώτη φορά για το Μπάζιλ Ζαχάρωφ σαν μαικήνα και χρηματοδότη νέων καλλιτεχνών. Ένας απ’ αυτούς ήταν και ο γλύπτης Κωνσταντίνος Δημητριάδης -αντικείμενο της διδακτορικής της διατριβής- χρόνια εγκατεστημένος στο Παρίσι και διευθυντής αργότερα της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών της Αθήνας. Και οι πληροφορίες που μου έδωσε μου φάνηκαν τόσο εντυπωσιακές όσο και απίστευτες. Αν δεν γνώριζα την σοβαρότητα του ατόμου θα νόμιζα ότι όλα αυτά ήταν μυθεύματα.
Και έτσι άρχισα να ψάχνω και να προσπαθώ να ανακαλύψω την μυστηριώδη προσωπικότητα του. Και αυτό ενισχύθηκε όταν έμαθα ότι η πρώτη του κατοικία και κατόπιν το ιδιαίτερο γραφείο του ήταν κοντά στο σπίτι μου, απέναντι μάλιστα από τον παιδικό σταθμό του γιου μου, στη Rue Bienfaisance στο 8o διαμέρισμα στο Παρίσι. Όταν ο Ζαχάρωφ έφυγε από αυτό το σπίτι πήγε στο μέγαρό του στο 53 Αvenue Hoche, λίγες εκατοντάδες μέτρα πιο μακριά και σε μικρή απόσταση από την Αψίδα του Θριάμβου. Άρχισε να με ιντριγκάρει περισσότερο γιατί κάποια χρόνια έμενα στο νούμερο 21 της Avenue Hoche. Οι κατοικίες μας απείχαν κάποιες δεκάδες μέτρα…
Ποιος ήταν ο Μπάζιλ Ζαχάρωφ που ξεκίνησε «από το τίποτα και έγινε τα πάντα»;
Ο άνθρωπος που είχε προσωπικές και φιλικές σχέσεις με τους σημαντικότερους πολιτικούς ηγέτες της εποχής του, μπαινόβγαινε με άνεση στις αυτοκρατορικές αυλές χάρη στην μεγάλη ευκολία που του έδιναν ανάμεσα στα άλλα το εντυπωσιακό παρουσιαστικό του, οι άψογοι τρόποι συμπεριφοράς, η άπταιστη γνώση τουλάχιστον εννέα γλωσσών (ελληνικά, τουρκικά, ρωσικά, αρμένικα, γαλλικά, αγγλικά, ισπανικά, γερμανικά και ρουμανικά). Επιμένω στο άπταιστα. Όλοι εντυπωσιαζόταν για το πως μπορούσε να μιλά όλες αυτές τις γλώσσες χωρίς κανένα accent (προφορά).
Το πέπλο του μυστηρίου που καλύπτει τη ζωή του έχει μία απλή εξήγηση: Ο Ζαχάρωφ τηρούσε αυστηρά κάποιες αρχές που κατά τα λεγόμενα του ήταν:
-Να μην μιλά ποτέ για τον εαυτό του
-Να μην διαψεύδει ποτέ και τίποτα
-Να μην απαντά σε κατηγορίες
Υπάρχουν ελάχιστες φωτογραφίες ή ντοκουμέντα για την πολυτάραχη ζωή του. Έκαψε ο ίδιος το προσωπικό του αρχείο, ήταν τόσο μεγάλο που κόντεψε να βάλει φωτιά στο σπίτι του. Στις 17 Απριλίου 1930 σε ηλικία 80 ετών στο τζάκι του σπιτιού του, προσπαθώντας να το εξαφανίσει (κατά γενική αποδοχή αν ερχόταν στην δημοσιότητα θα γκρέμιζε ταυτόχρονα όλες τις αυτοκρατορίες και όλες τις πολιτικές ηγεσίες της Ευρώπης) προκάλεσε πυρκαγιά από την οποία σώθηκε την τελευταία στιγμή όπως ανέφερε η πυροσβεστική υπηρεσία του Παρισιού. Αν μη τι άλλο φρόντιζε πάντα να μην αφήνει ίχνη πίσω του…
Η εποχή που έζησε ήταν ό,τι καλύτερο για τις δραστηριότητες του. Από το 1877 που μπήκε στο χώρο του εμπορίου όπλων μέχρι το 1936 που πέθανε, η Ευρώπη έζησε τέσσερις πολέμους με αποκορύφωμα τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Κεντρική και Νότια Αμερική επτά, η Ασία επίσης επτά και η Αφρική έναν, αυτόν των Boers. Χωρίς βέβαια να υπολογίσουμε τις δεκάδες συρράξεις τοπικής εμβέλειας. Ένα θεόσταλτο δώρο για τις πολεμικές βιομηχανίες, και την καριέρα του Ζαχάρωφ.
…
Γεννήθηκε από Έλληνες γονείς, Οθωμανούς υπηκόους το 1849. Ο πατέρας του Ζαχαρίας Ζαχαριάδης και η μητέρα του Έλενα Αντωνιάδου ζούσαν στα Τάταυλα της Κωνσταντινούπολης. Άλλαξαν το όνομά τους σε Ζαχάρωφ ελπίζοντας έτσι να αποφύγουν τα συνεχόμενα προγκρόμ εναντίον των Ελλήνων μετά την επανάσταση του 1821, την ανεξαρτησία και ίδρυση του Ελληνικού Κράτους. Οι γονείς του μετανάστευσαν κάποια χρόνια στην Οδησσό και επέστρεψαν πάλι μετά από μερικά χρόνια στα οθωμανικά εδάφη, στα Μούγλα αυτή τη φορά.
Στην παιδική του ηλικία ο Μπάζιλ έκανε αναρίθμητες δουλειές του δρόμου, σχεδόν τα πάντα, με δυο κυρίαρχες: Κράχτης, πορτιέρης σε οίκο ανοχής της κυρίας Νίκλας, όπως και πυροσβέστης (κατηγορήθηκε ότι αντί να σβήνει την φωτιά ασχολούνται περισσότερο με το να «αδειάζει» τα καμένα σπίτια).
Τα πρώτα του χρόνια καλύπτονται πραγματικά από ένα σκοτεινό πέπλο.
Να τι αναφέρει ένα υπόμνημα των γαλλικών μυστικών υπηρεσιών το 1921 σχετικά με τον Βασίλη Ζαχάρωφ:
«Τα πρώτα χρόνια της ζωής του Ζαχάρωφ είναι ένα αδιαπέραστο μυστήριο. Φαίνεται σαν να υπάρχει ένα κενό στη ζωή αυτού του ανθρώπου μία μαύρη τρύπα που πρέπει να ξεχαστεί.
Οι υπηρεσίες μας έκαναν μεγάλη προσπάθεια να διαλευκάνουν αυτό το μυστήριο. Όλες οι ενδείξεις μας λένε ότι κατά την νεανικά του χρόνια ο Μπάζιλ Ζαχάρωφ ήταν ένα κακοποιό στοιχείο, ένας αλήτης».
Ακόμα και η ίδια του η ταυτότητα δεν είναι σίγουρη. Και ο ίδιος κάνει τα πάντα προς αυτή την κατεύθυνση. Για άλλους είναι Έλληνας, για άλλους Ρώσος ή Βούλγαρος, Αρμένιος, Λεβαντίνος, για άλλους ορθόδοξος, για άλλους εβραίος, για κάποιους μέλος μασονικών και μυστικιστικών στοών. Πάντως ένα είναι σίγουρο. Πέθανε σίγουρα Γάλλος.
Ο ίδιος έδινε επίτηδες λάθος πληροφορίες, διαρκώς αλληλοσυγκρουόμενες, αφήνοντας πάντοτε διάχυτη μία αδιευκρίνιστη κατάσταση. Λέγεται ότι υπήρχαν τουλάχιστον δύο σωσίες του. Κάπως έτσι θα μπορούσε να εξηγηθεί το γεγονός ότι την ίδια μέρα άνθρωποι τον έβλεπαν ταυτόχρονα στο Λονδίνο, στην Νέα Υόρκη και στο Παρίσι χωρίς κανένας να ξέρει τι ακριβώς συμβαίνει και ποια είναι η αλήθεια.
Αποφασίζει πολύ νέος για διάφορους αδιευκρίνιστους λόγους να φύγει από την Κωνσταντινούπολη και να πάει στο Λονδίνο, νιώθει ότι εκεί είναι καλύτερα από την Πόλη για να κάνει καριέρα. Δεν τον ξέρει κανένας και βλέπει παντού ευκαιρίες για κοινωνική και οικονομική αναρρίχηση. Εφευρίσκει μία καινούργια ταυτότητα. Παρουσιάζεται ως ένας Ρώσος στρατηγός από το Κίεβο που ονομάζεται Ζαχαρίας Βασίλειος Gortchakov, ξάδερφος του αρχηγού του αυτοκρατορικού ρωσικού στρατού πρίγκιπα Μιχαήλ Gortchakov, ήρωα του Κριμαϊκού πολέμου που πέθανε άτυχα το 1862. «Ευγενικός και με καλούς τρόπους με όλους, γίνεται γρήγορα το αγαπημένο πρόσωπο πολλών λονδρέζικων κύκλων» θα διαπιστώσει η εφημερίδα Evening Post η οποία έκανε μία έρευνα για το πρόσωπο του κάποια χρόνια αργότερα. Παντρεύεται την Emily Ann Burrows μία ευκατάστατη Λονδρέζα με αρκετή προίκα. Διηγείται απίστευτες ιστορίες για την υποτιθέμενη ζωή του στη Ρωσία.
Ασχολείται με διάφορες υποθέσεις μέχρι που όλα στραβώνουν με μία μήνυση από κάποιον Μανώλη Ηφαιστίδη από την Κωσταντινούπολη, ο οποίος τον κατηγορεί για υπεξαίρεση και ατασθαλίες χρημάτων στην Πόλη, και αρχίζουν οι περιπέτειες με την αγγλική δικαιοσύνη. Αφού φυλακίζεται για ένα σύντομο χρονικό διάστημα, αποφασίζει να φύγει στην Ελλάδα όπου ένας παλιός γνώριμος από την Κωνσταντινούπολη, ο Στάθης Λάμψας, ο οποίος από πορτιέρης σ´ ένα ξενοδοχείο της Πόλης γίνεται μάγειρας του βασιλιά, μόλις έχει αγοράσει και ανακαινίζει το εμβληματικό ξενοδοχείο «Μεγάλη Βρετάνια». Κάνει διάφορες μικροδουλειές για να επιβιώσει στις επιχειρήσεις του Στάθη Λάμψα και αποφασίζει αργότερα να φύγει στην Κύπρο πάντα με τη συνοδεία της γυναίκας του.
Ο Ζαχάρωφ αντιμετωπίζει ένα αγγλικό δικαστήριο το 1874. Εικονογράφηση από την Εθνική Αστυνομική Εφημερίδα.
Στην Κύπρο έχει άλλη ταυτότητα συστήνεται ως Ζ. Ζ. Williamson. Κάνει ένα πλαστό διαβατήριο και παρουσιάζεται ως Άγγλος πολίτης, ενώ ασχολείται με διάφορες δουλειές που τον φέρνουν σε επαφή με μία σημαντική προσωπικότητα της εποχής τον Στέφανο Σκουλούδη (μετέπειτα Πρωθυπουργό της Ελλάδας), ο οποίος συνεργάζεται με τον εμπορικό οίκο των Ράλληδων. Τότε είναι που ιδρύει την Τράπεζα της Κωνσταντινούπολης το 1871 και στην Αθήνα, όπου εγκαθίσταται λίγο αργότερα, αρχίζει να ασχολείται με την πολιτική και παράλληλα με την δημοσιογραφία. Μία σχέση εμπιστοσύνης αναπτύσσεται μεταξύ τους και το 1877, όταν βρίσκονται και οι δύο στην Αθήνα πια, ένας φίλος του Σκουλούδη εγκαταλείπει το πόστο του αντιπροσώπου της πολεμικής βιομηχανίας Thorsten Nordenfelt. Ο Μπαζίλ Ζαχάρωφ ενδιαφέρεται πολύ γι’ αυτό τη θέση και χάρη στις ενέργειες του Σκουλούδη διορίζεται αντιπρόσωπος της Thorsten Nordenfelt στην Ελλάδα και τα Βαλκάνια. Είναι η πρώτη του επαφή με τον χώρο του εμπορίου όπλων…
Οι πολιτικοστρατιωτικές περιστάσεις στα Βαλκάνια εκείνη την περίοδο είναι μία καταπληκτική ευκαιρία για τον νεαρό πωλητή όπλων να δείξει το ταλέντο του. Γίνεται σε λίγα χρόνια μεγαλομέτοχος και αργότερα διευθύνων σύμβουλος της Vickers, μιας από τις σημαντικότερες βιομηχανίες όπλων που ανταγωνίζεται πραγματικούς κολοσσούς αυτού του χώρου όπως την γερμανική Krupp, την γαλλική Scheider, την Armstrong, την Skoda.
Αργότερα στις αρχές του καινούργιου αιώνα θα αρχίσει να δουλεύει για προσωπικό του λογαριασμό. Στα πρόθυρα του πρώτου παγκοσμίου πολέμου είναι μία από τις πιο σημαντικές προσωπικότητες στο χώρο της βιομηχανίας όπλων.
Είναι πάντοτε βαθιά ενήμερος για τις πολιτικές εξελίξεις στην Ευρώπη και στον κόσμο γενικότερα και δεν επιμένει ποτέ σε θέσεις αρχής όταν το συμφέρον του του επιβάλλει κάτι διαφορετικό. Πουλάει σε όλους όλων των ειδών τα όπλα. Πουλάει στους Έλληνες ένα υποβρύχιο και συγχρόνως συνομιλεί με τους Τούρκους πληροφορώντας τους ότι οι Έλληνες κατέχουν ένα όπλο απειλητικό για αυτούς. Οι Τούρκοι αγοράζουν δύο και στη συνέχεια πείθει τους Ρώσους να αγοράσουν περισσότερα μιας και οι εχθροί τους οι Τούρκοι κατέχουν αυτό το απειλητικό όπλο και πάει λέγοντας… Συγχρόνως διατηρεί προσωπικές σχέσεις με τους σημαντικότερους πολιτικούς και τις προσωπικότητες της εποχής. Προσωπικός φίλος του Βρετανού πρωθυπουργού Λόιντ Τζορτζ, του Γάλλου προέδρου Κλεμανσώ, του πρωθυπουργού και υπουργού εξωτερικών της Γαλλίας Aristide Briand, φίλος της κόρης του ίδιου του Βίσμαρκ και έμπιστος του Τούρκου Εμβέρ Πασά (υπουργού Πολέμου των Νεότουρκων)· διατηρεί σχέσεις με όλες τις αυτοκρατορικές αυλές της Ευρώπης όπου μπαινοβγαίνει με ασύλληπτη ευκολία, συνομιλεί κατ’ ιδίαν με αυτοκράτορες,προέδρους, βασιλείς και τσάρους.
Συμμετέχει σε πολλές μυστικές αποστολές που του ζητούν οι Γάλλοι και οι Άγγλοι· για πολλούς είναι ένας κατάσκοπος της Inteligend Service, για άλλους είναι ένας τριπλός κατάσκοπος (Γαλλίας και Ρωσίας συγχρόνως).
Ο ίδιος φέρεται να έχει διηγηθεί κάποιες συναντήσεις και μυστικές αποστολές στην δημοσιογράφο Ροζίτα Forbes. Να πως περιγράφει μία από αυτές:
«Πήγα στη Γερμανία μεταμφιεσμένος σε Βούλγαρο στρατιωτικό γιατρό για να ανακαλύψω κάποια πράγματα που ο Lloyd George και ο Τζορτζ Κλεμανσώ ήθελαν να μάθουν. Τον άνθρωπο που μας έδωσε την βουλγαρική στολή τον εξαφανίσαμε διακριτικά. Στην επιστροφή μου στο Παρίσι ο πρόεδρος Georges Κλεμανσώ με υποδέχτηκε στο σταθμό αγκαλιάζοντάς με και φιλώντας με θερμά. Μου ζήτησε στη συνέχεια να φύγω αμέσως για το Λονδίνο όπου ο Λόιντ George με περίμενε ανυπόμονος».
«Μα δε θα έπρεπε να κάνω πρώτα ένα μπάνιο;» του είπα.
«Θα έχετε όλο το χρόνο να το πάρετε στο Λονδίνο» μου απάντησε βάζοντας με στο πρώτο τρένο για την Αγγλία.
Υπάρχουν σε όλη τη βιβλιογραφία πλήθος περιστατικά, φήμες και ιστορίες, κανένας όμως δεν μπορεί να βεβαιώσει με σιγουριά τίποτα. Στις πολλαπλές βιογραφίες του (από τη δεκαετία του 1920 ) και τα διαφορά βιβλία που έχουν γραφτεί όλοι επαναλαμβάνουν λίγο πολύ τα ίδια πράγματα και υπάρχει η διάχυτη αίσθηση ότι από ένα σημείο και μετά όλα είναι νεφελώδη και ασαφή. Και φυσικά όσο περισσότερο νέφος υπάρχει τόσο περισσότερος χώρος δημιουργείται για μυθεύματα .Ήταν το σύστημα του Σερ Μπάζιλ Ζαχάρωφ: Δεν αφήνουμε ποτέ ίχνη.
Η εμπλοκή του στην ελληνική πολιτική σκηνή είναι παρασκηνιακή αλλά έντονη· ήταν υπέρ της εξόδου της Ελλάδας στον πόλεμο στο πλευρό των Συμμάχων και κατά πολλούς πίεζε τον Βενιζέλο προς αυτή την κατεύθυνση. Ήταν για πολλούς ο κύριος χρηματοδότης της Μικρασιατικής εκστρατείας, ενώ λέγεται ότι έχασε το μισό της αμύθητης περιουσίας του με την ήττα του ελληνικού στρατού και την Καταστροφή της Σμύρνης. Είχε σίγουρα αρκετές επαφές με το Βενιζέλο. Οι σχέσεις τους είχαν πολλές διακυμάνσεις και φημολογείται ότι προς το τέλος είχαν ψυχρανθεί και ο ένας απέφευγε τον άλλο.
Πάντοτε με ενδιέφερε -από πολλές απόψεις- να μαθαίνω που κατοικούσαν διάφορες ιστορικές προσωπικότητες και μια από τις αγαπημένες μου συνήθειες είναι να κοιτώ τις επιγραφές στις προσόψεις κτιρίων που μας πληροφορούν ποιος και πότε έζησε στο συγκεκριμένο κτίριο. Ο Βενιζέλος κατοικούσε στη Rue Baujaun στο 8ο διαμέρισμα στο Παρίσι επίσης. Όταν έμαθα και σε ποιο ακριβώς αριθμό, πήγα να δω το κτίριο. Η πρόσοψη είναι μοντέρνα ανακαινισμένη, χωρίς κάποια επιγραφή που να πληροφορεί ότι ο Βενιζέλος κατοικούσε εκεί. Η έκπληξη όμως ήταν ότι βρίσκεται στο ίδιο οικοδομικό τετράγωνο με το Μέγαρο του Ζαχάρωφ (όπου σήμερα στο ίδιο σημείο βρίσκεται ένα από τα πιο όμορφα ξενοδοχεία του Παρισιού, το Royal Monceau). Μπήκα στο εσωτερικό του κτιρίου και όπως το είχα φανταστεί οι εσωτερικές αυλές των κτιρίων όπου διέμεναν εφάπτονταν! Και ίσως, προφανώς, να επικοινωνούσαν.
Πέρα από τις επιχειρήσεις εμπορίου όπλων ο Μπάζιλ Ζαχάρωφ ασχολήθηκε ενεργά και με τον Τύπο. Είχε πολύ γρήγορα καταλάβει την δύναμη του Τύπου και τον ρόλο του στη διαμόρφωση της κοινής γνώμης. Οι περισσότερες εφημερίδες που ήλεγχε ήταν ζημιογόνες, αυτό όμως ήταν το τελευταίο που ενδιέφερε τον Μπάζιλ Ζαχάρωφ. Κέρδιζε απείρως περισσότερα μεσοπρόθεσμα ή μακροπρόθεσμα από αυτά που έχανε που ήταν ούτως ή άλλως σταγόνα στο ωκεανό της αμύθητης περιουσίας του. Για να μπορέσει να επιτύχει τα σχέδια του αγόρασε εφημερίδες στην Ελλάδα, στην Γαλλία, στην Αγγλία, συγκεκριμένα ήλεγχε πάνω από 20 στις τρεις χώρες πλέον της Ρωσίας, και με στοχευμένη προπαγάνδα προσπαθούσε να διαμορφώσει την κοινή γνώμη ανάλογα με τις προθέσεις του και τις επιχειρήσεις του. Ο Ζαχάρωφ ήταν πρώτα απ´ όλα επιχειρηματίας που κοίταζε το συμφέρον του και ήταν ικανός να κάνει τα πάντα για να επιτύχει τους στόχους του. Το μότο του ήταν “Pas de canons sans redaction” (Όχι κανόνια χωρίς δημοσιογραφική πένα)…
Σε όλη του τη ζωή έψαχνε, κατά την άποψη μου, περισσότερο και από τον πλούτο, την δύναμη και την εξουσία, δύο πράγματα πολύ πιο βαθιά και ουσιαστικά γι’ αυτόν. Την αναγνώριση και τον σεβασμό. Κατάλοιπα ίσως των δυο πρώτων δεκαετιών της ζωής του… Απολάμβανε πραγματικά και επιδίωκε τις τιμητικές διακρίσεις που λάμβανε από τις διάφορες κυβερνήσεις.
Ένα άλλο κεφάλαιο της ζωής του είναι ο έρωτας και οι σχέσεις του με τις γυναίκες. Του προσδίδουν αμέτρητες ερωτικές περιπέτειες με τις πιο επώνυμες γυναίκες της εποχής του σε όλη την Ευρώπη, όπου για κάθε περιπέτεια υπάρχουν τουλάχιστον δυο ή τρεις εκδοχές το λιγότερο, όπως άλλωστε και για όλες τις ενέργειες του Ζαχάρωφ. Οι γυναίκες για τον Ζαχάρωφ έπαιξαν έναν ουσιαστικό ρόλο όχι μόνο στην προσωπική του ζωή αλλά και στα επαγγελματικά του. Τις χρησιμοποιούσε πάντα με τον καλύτερο τρόπο για να έχει εύκολη πρόσβαση εκεί που ήθελε· ήταν γι΄ αυτόν ο πιο ευχάριστος τρόπος να πλησιάζει κάποια σημαίνοντα πρόσωπα.
…
Κανένας και ποτέ δεν ήταν σίγουρος για τίποτα. Βέβαια υπάρχουν και κάποιες διασταυρωμένες πληροφορίες, επίσημα ή ανεπίσημα έγγραφα, ιδιωτικά και μη, όπου αναφέρετε το όνομα του, όπως βέβαια και μεγάλη αλληλογραφία που σχετίζεται με το όνομα του. Μόνο με τέτοιο τρόπο μπορούμε να επιβεβαιώσουμε κάποιες φήμες. Ένα απλό παράδειγμα για το πως λειτουργούσε ο Ζαχάρωφ, το εντόπισα στη διατριβή της Νικολέτας Τζάνη: Ο Σερ Μπάζιλ βοηθούσε τον νεαρό γλύπτη Κωνσταντίνο Δημητριάδη στην αρχή της καριέρας του με διάφορους τρόπους, είτε δίνοντας του ένα οικονομικό βοήθημα άμεσα (υπάρχουν ντοκουμέντα της προσωπικής αλληλογραφίας του Δημητριάδη), είτε φέρνοντας τον σε επαφή με επιφανείς φίλους του (για παράδειγμα ο Έλληνας καλλιτέχνης έκανε την προτομή του Aristide Briand με μεσολάβηση του Ζαχάρωφ), είτε αγοράζοντας έργα του εκ των οποίων κάποια δώριζε σε άλλους για να τους ευχαριστήσει. Μαθαίνουμε έτσι από ένα δημοσίευμα σε εφημερίδα της Amiens της εποχής ότι το γλυπτό του Έλληνα καλλιτέχνη που είχε αποσπάσει το χρυσό μετάλλιο στην Αργεντινή, ο Μπάζιλ το αγόρασε προκειμένου να το δωρίσει στον πρόεδρο της Ένωσης Μελισσοκόμων της Πικαρδίας για να τον ευχαριστήσει για τις υπηρεσίες που προφανώς πρόσφερε στον Πύργο όπου κατέλυε ο μεγάλος έρωτας της ζωής του με το ευκολομνημόνευτο όνομα Maria del Pilar Antonia Angela Patrocinio Simona de Murguito y Beruete. Η Maria del Pilar, όπως επιλέγω να την αναφέρω στο εξής για ευκολία, είναι ίσως ο μοναδικός πραγματικός έρωτας της ζωής του. Την παντρεύτηκε μετά από 35 ολόκληρα χρόνια αναμονής μια και όταν γνωρίστηκαν ήταν 17 ετών και ήδη παντρεμένη με τον δούκα της Marchena. Η Μaria del Pilar φανατική καθολική δεν θέλησε ποτέ να εγκαταλείψει τον άνδρα της. Μόνο μετά τον θάνατο του παντρεύτηκε τον Ζαχάρωφ. Δεν θα επεκταθώ επί του θέματος γιατί είναι το αντικείμενο του podcast που ετοίμασα στο theCommonSence? στη σειρά «Η αθέατη πλευρά της ιστορίας – Ο έρωτας και οι παράπλευρες απώλειες του».
Μετά το θάνατο της ο Ζαχάρωφ έπαθε κατάθλιψη και αποσύρθηκε από τις επιχειρήσεις. Δεν τον ενδιέφερε τίποτα πια και πέρασε την τελευταία δεκαετία της ζωής του απομονωμένος, μην έχοντας πια διάθεση για ζωή, μοιράζοντας τον χρόνο του ανάμεσα στο Hôtel de Paris στο Μονακό -που το είχε αγοράσει μαζί με το καζίνο- και τον Πύργο του στα προάστια του Παρισιού.
Μια υπόθεση τάραξε την ηρεμία του δυο χρόνια πριν τον θάνατο του. Στις αρχές του 1934 στην Ουάσιγκτον δημοσιεύτηκαν τα αποτελέσματα της Ερευνητικής Επιτροπής της Αμερικανικής Γερουσίας σχετικά με το εμπόριο όπλων. Οι πρακτικές των μεγάλων πολεμικών βιομηχανιών -Vickers, Krupp, Bethlehem Steel, Schneider-Creusot, Scoda και κάποιες άλλες- έβγαιναν για πρώτη φορά στο φως. Απάτη, διαφθορά, χειραγώγηση της κοινής γνώμης, διαπραγμάτευση επιρροής, αλληλοσυμμετοχή, διαπλοκή… Τίποτα βέβαια από όλα αυτά δεν είναι εντελώς νέο, υπήρχαν από πολύ παλιά.
Σε αυτή την έκθεση ο Ζαχάρωφ έχει την τιμητική του. Χαρακτηρίζεται :
«Ο πιο μεγάλος δολοφόνος που έχει γνωρίσει η ιστορία».
Στην λογοτεχνία, ελληνική και ξένη γίνεται συχνά μνεία στο όνομα του. Αναφέρω μερικά μυθιστορήματα που έχω διαβάσει που μου έρχονται αυτή τη στιγμή στο μυαλό μου:
- «Οι παίχτες» του Παπακωνσταντίνου
- «Φιλμ νουάρ» του Δημήτρη Στεφανάκη
- «Τερέζα» του Φρέντυ Γερμανού
- «Ταξίδι μέλιτος» του Μίμη Ανδρουλάκη
- «Το κόκκινο ποτάμι» του Χάρη Τσιρκινίδη
Όλα είναι υπέροχα και αξίζει να τα διαβάσει κάποιος…
*Φωτογραφία εξωφύλλου: Ο Ζαχάρωφ με ένα οπλοπολυβόλο της εταιρείας Maxim
Δεν υπάρχουν σχόλια