Ιράν-Ισραήλ: στην άκρη του γκρεμού
Τετ. 17 Απριλίου 2024
Και οι δύο πλευρές, όπως και οι ΗΠΑ, έχουν συμφέρον να αποφύγουν την περαιτέρω κλιμάκωση. Αλλά η λογική της βίας ενδέχεται παρ’ όλ’ αυτά να επικρατήσει.
Μετά από έξι μήνες συγκαλυμμένης σύγκρουσης ήταν η πρώτη ευθεία, ανοιχτά διακηρυγμένη βολή μεταξύ των δύο πιο σκληρών αντιπάλων στη Μέση Ανατολή: το χτύπημα του Ιράν κατά του Ισραήλ, τα ξημερώματα της περασμένης Κυριακής, ήταν το πιο θερμό επεισόδιο στη μακροχρόνια αντιπαράθεση μεταξύ των δύο κρατών, που το 1979 μετατράπηκαν από σύμμαχοι σε θανάσιμοι εχθροί, με την επικράτηση των Ισλαμιστών στην Τεχεράνη (στους Financial Times αναφέρεται ένας Ισραηλινός να κάνει χιούμορ μιλώντας για τις «πρώτες απευθείας πτήσεις » μεταξύ των δύο χωρών από τότε). Η επίθεση σήμανε παγκόσμιο συναγερμό και πυροδότησε έντονη σεναριολογία για το ενδεχόμενο ενός ευρύτερου πολέμου στην εύφλεκτη περιοχή.
Ωστόσο το 99% των περισσότερων από 300 βλημάτων –συμπεριλαμβανομένων 170 drones, 120 βαλλιστικών πυραύλων και 30 πυραύλων cruise– που εξαπέλυσε το ιρανικό καθεστώς αναχαιτίστηκε από τις ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις και τους συμμάχους τους, μεταξύ των οποίων και αραβικά κράτη όπως η Σαουδική Αραβία και η Ιορδανία. Τα λίγα που έφτασαν στον στόχο τους, την αεροπορική βάση Νεβατίμ στα νότια του Ισραήλ, προκάλεσαν ελάσσονες υλικές ζημιές (η βάση εξακολουθεί να λειτουργεί κανονικά). Δεν υπήρξε κανένας νεκρός.
Η Τεχεράνη δήλωσε ότι το πλήγμα ήταν αντίποινα για την επίθεση στο ιρανικό προξενείο
στη Δαμασκό την 1η Απριλίου. Στο χτύπημα αυτό σκοτώθηκαν επτά υψηλόβαθμοι Ιρανοί στρατιωτικοί, μεταξύ των οποίων και ένας στρατηγός της δύναμης Quds των Φρουρών της Επανάστασης, που συντονίζει το δίκτυο των στρατιωτικών οργανώσεων ιρανικής επιρροής στην ευρύτερη περιοχή (το Ισραήλ δεν έχει αναλάβει επίσημα την ευθύνη).
Οι Ιρανοί επικαλέστηκαν μάλιστα το άρθρο 51 του καταστατικού του ΟΗΕ (περί αυτοάμυνας) και σημείωσαν ότι «το ζήτημα μπορεί να θεωρηθεί λήξαν». Άλλωστε είχαν προειδοποιήσει εγκαίρως για τη μορφή της επίθεσης, δεν στοχοποίησαν μέρη με πληθυσμό, ελαχιστοποιώντας έτσι τις πιθανότητες να σκοτωθούν άμαχοι, ενώ η Χεζμπολάχ, που θα μπορούσε να συμβάλει σημαντικά στην επίθεση από τον Λίβανο, έμεινε αμέτοχη. Η Τεχεράνη πρόσθεσε ωστόσο ότι «αν το ισραηλινό καθεστώς διαπράξει ένα ακόμα σφάλμα, η απάντηση του Ιράν θα είναι πολύ σφοδρότερη», ενώ προειδοποίησε (με κεφαλαία γράμματα) τις ΗΠΑ να μείνουν αμέτοχες στη σύγκρουση.
Από την πλευρά του, ο Αμερικανός πρόεδρος Τζο Μπάιντεν χαιρέτισε την αποτρεπτική ικανότητα του Ισραήλ. Παράλληλα, σύμφωνα με τις αναφορές στον διεθνή Τύπο, πληροφόρησε τον Ισραηλινό πρωθυπουργό ότι οι ΗΠΑ δεν θα συνδράμουν σε μία επιχείρηση κατά του Ιράν («take the win », φέρεται να τον προέτρεψε).
Το επεισόδιο θύμισε την επίθεση του Σαντάμ Χουσέιν κατά της Χάιφα και του Τελ Αβίβ το 1991 με καμιά σαρανταριά πυραύλους Scud, κατά τη διάρκεια του Πρώτου Πολέμου στον Κόλπο. Ο Τζορτζ Μπους ο Πρεσβύτερος είχε τότε πείσει έναν άλλο πρωθυπουργό προερχόμενο από το συντηρητικό Λικούντ, τον Γιτζάκ Σαμίρ, να μην αντιδράσει στρατιωτικά. (Ένας ανερχόμενος Ισραηλινός πολιτικός, αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών, είχε προκαλέσει αίσθηση τότε δίνοντας συνέντευξη φορώντας μάσκα αερίων· το όνομά του ήταν Μπίμπι Νετανιάχου).
Το ίδιο μήνυμα με τη Ουάσιγκτον έστειλε τη Δευτέρα και η βρετανική κυβέρνηση, με τον υπουργό Εξωτερικών Ντέιβιντ Κάμερον να εκφράζει «πολύ σθεναρά» τη διαφωνία του Λονδίνου με μία επιχείρηση αντιποίνων. Αλλά και Εμανουέλ Μακρόν δήλωσε ότι το Ισραήλ δεν πρέπει να αντιδράσει κλιμακώνοντας την αντιπαράθεση. Αντ’ αυτού, σύμφωνα με τον Γάλλο πρόεδρο, πρέπει οι σύμμαχοι να συντονιστούν ώστε να απομονώσουν το θεοκρατικό καθεστώς.
Οι διεθνείς αγορές δεν έδειξαν –προς το παρόν– να πανικοβάλλονται από τις εξελίξεις. Η τιμή του πετρελαίου τη Δευτέρα κατέγραψε οριακή πτώση.
Όλα τα βλέμματα τώρα είναι στραμμένα στο Τελ Αβίβ και στην κυβέρνηση Νετανιάχου. Θα επιδείξει την αναγκαία αυτοσυγκράτηση ή θα νιώσει υποχρεωμένο να στείλει το δικό του μήνυμα αποτροπής, πιθανώς οδηγώντας σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση; Επιχειρούμε να εξηγήσουμε τα κίνητρα των τριών βασικών παικτών και πώς ενδέχεται να επηρεάσουν τις εξελίξεις των επόμενων ημερών.
Ισραήλ: Η επιταγή της αποτροπής
Σε ένα ρευστό περιβάλλον όπου οι παλιοί κανόνες εμπλοκής μοιάζουν να έχουν ξεπεραστεί, είναι επιτακτική ανάγκη για το Τελ Αβίβ να αποκαταστήσει την αποτρεπτική του ισχύ. Σύμφωνα με το Axios, ο υπουργός Άμυνας του Ισραήλ Γιοάβ Γκαλάντ διαμήνυσε στον Αμερικανό ομόλογό του Λόιντ Ώστιν την Κυριακή ότι η χώρα «δεν έχει επιλογή » παρά να απαντήσει στην επίθεση του Ιράν.
Σύμφωνα με τους αναλυτές, το υπουργικό συμβούλιο του Νετανιάχου είναι διχασμένο. Ο ακροδεξιός εποικιστής και καταδικασμένος για υποστήριξη της τρομοκρατίας, υπουργός Εθνικής Ασφάλειας Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ, πρότεινε το Ισραήλ να αντιδράσει «παλαβά» και απειλεί να αποσυρθεί από τον κυβερνητικό συνασπισμό αν η απάντηση είναι ανεπαρκώς σκληρή. Αντιθέτως, ο αντίζηλος του Νετανιάχου και μέλος του Πολεμικού Συμβουλίου, Μπένι Γκανζ, σημείωσε ότι το Ισραήλ «θα αποσπάσει από το Ιράν ένα τίμημα με τον τρόπο και στην ώρα που μας συμφέρει». Οι πιο ψύχραιμες φωνές αναγνωρίζουν ότι, με τον πόλεμο στη Γάζα ακόμα να μαίνεται, το Ισραήλ δεν έχει περιθώρια να ανοίξει νέα μέτωπα, προς Ανατολάς και ενδεχομένως προς Βορρά.
![Ένα αγόρι πάνω σε ένα γαϊδουράκι κοντά σε μια από τις συστοιχίες του ισραηλινού πυραυλικού αμυντικού συστήματος Iron Dome, σε ένα χωριό που δεν αναγνωρίζεται από τις ισραηλινές αρχές στη νότια έρημο Νεγκέβ, στις 14 Απριλίου 2024. [AHMAD GHARABLI/AFP]](/sites/default/files/styles/image_ckeditor_medium/public/2024-04/donkeyisraeldome000_34pf6c7.jpg.webp?itok=DwNP4tcv)
Το πενταμελές Πολεμικό Συμβούλιο του Ισραήλ, σε συνάντηση που έλαβε χώρα τη Δευτέρα, συζήτησε μία γκάμα επιλογών προς απάντηση στην ιρανική επίθεση, σύμφωνα με το ισραηλινό τηλεοπτικό δίκτυο Channel 12. Στο ίδιο ρεπορτάζ αναφέρθηκε ότι η κυβέρνηση προσανατολίζεται σε αντίποινα που θα εφαρμοστούν σε συντονισμό με τις ΗΠΑ (άρα όχι σε μία άμεση επίθεση κατά του Ιράν). Χθες έλαβε χώρα νέα συνεδρίαση του Πολεμικού Συμβουλίου.
Μία εκδοχή που διακινείται είναι μία κυβερνο-επίθεση κατά του ιρανικού καθεστώτος. Σύμφωνα με ανάλυση της εταιρείας πολιτικής συμβουλευτικής Teneo, η ευρεία χρήση των συστημάτων αεράμυνας του Ισραήλ (Iron Dome, David’s Sling, Arrow) δρα ανασταλτικά στην επιλογή ενός άμεσου στρατιωτικού ανταποδοτικού χτυπήματος, καθώς χρειάζεται χρόνος για ανεφοδιασμό.
«Είναι πιο πιθανό το κακό από το καλό σενάριο» δηλώνει στο inside story η Ινώ Αφεντούλη, εκτελεστική διευθύντρια του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων (ΙΔΙΣ), αναφερόμενη στο ενδεχόμενο ευρείας πολεμικής σύρραξης μεταξύ των δύο κρατών. «Ο Νετανιάχου στηρίζει την πολιτική του επιβίωση στις σκληρές λύσεις. Και το γεγονός ότι το Ιράν δεν διαθέτει συμμάχους στην περιοχή μπορεί να έχει ως συνέπεια το Ισραήλ να αντιληφθεί ένα παράθυρο ευκαιρίας για να πλήξει π.χ. το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα».
Ιράν: Συγκρατημένη κλιμάκωση
Μιλώντας τη Δευτέρα με τον Ντέιβιντ Κάμερον, ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Αμίρ Αμπντολαχιάν, είπε ότι η χώρα του δεν επιθυμεί την κλιμάκωση, αλλά αν το Ισραήλ «αναζητεί περιπέτειες, η επόμενη απάντησή μας θα είναι άμεση, πιο ισχυρή και πιο εκτεταμένη». Η ρητορική στο εσωτερικό της χώρας, όπως θα αναμενόταν, είναι πολύ πιο πολεμοχαρής.
«Ο Αγιατολάχ και οι σύμμαχοί του, κληρικοί και Φρουροί της Επανάστασης, έκαναν αναφορές σε “πλήγμα που θα σπάσει τα δόντια των Σιωνιστών”, για παράδειγμα στην προσευχή της προηγούμενης Παρασκευής», εξηγεί στο inside story ο Νοτζάν Ραστάμι, αναλυτής της εταιρείας πολιτικής συμβουλευτικής Aurora. «Το καθεστώς πρέπει να προβάλει ισχύ, ειδικά απευθυνόμενο σε μία νεότερη γενιά σκληροπυρηνικών που έχουν γεννηθεί μετά την Επανάσταση του 1979 και που είναι γνήσιοι υποστηρικτές της ισλαμιστικής ιδεολογίας. Πρόκειται για μειοψηφία του γενικού πληθυσμού, αλλά μετά τις εκλογές του Μαρτίου, με τον αποκλεισμό των μεταρρυθμιστικών κομμάτων, βλέπουμε μία νέα σοδειά ριζοσπαστών βουλευτών που αναρριχώνται στην ιεραρχία».
![Διαφημιστική πινακίδα που απεικονίζει ιρανικούς βαλλιστικούς πυραύλους σε λειτουργία, με κείμενο στα αραβικά που γράφει «η υπόσχεση του τίμιου [ατόμου]» και στα περσικά «το Ισραήλ είναι πιο αδύναμο από τον ιστό μιας αράχνης», στην κεντρική Τεχεράνη στις 15 Απριλίου 2024. [Atta Kenare/AFP]](/sites/default/files/styles/image_ckeditor_medium/public/2024-04/iranbillboardmissiles000_34pf684.jpg.webp?itok=rEA_UYHs)
Ο αναλυτής της Aurora βλέπει παραλληλισμούς με την αντίδραση της Τεχεράνης στη δολοφονία του στρατηγού των Φρουρών της Επανάστασης Κασέμ Σουλεϊμάνι
στις αρχές του 2020 από τις ΗΠΑ: «Πολλά νταηλίκια, περιορισμένη ζημιά επί του πεδίου». Απαριθμεί, δε, μία σειρά από λόγους για τους οποίους το θεοκρατικό καθεστώς θέλει να αποφύγει περαιτέρω κλιμάκωση: δεν έχει τη στρατιωτική ισχύ να αντιμετωπίσει το Ισραήλ και τους δυτικούς του συμμάχους· δεν θέλει να χάσει το εισόδημα από τις πωλήσεις πετρελαίου που εισπράττει καθώς οι ΗΠΑ κάνουν τα στραβά μάτια σχετικά με την επιβολή των κυρώσεων· ένας πόλεμος θα απειλούσε με καταστροφή το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας κ.ά.
Σε γεωπολιτικό επίπεδο, προσθέτει ο Ροστάμι, η συμμετοχή του Ιράν στην αναδυόμενη τριμερή συμμαχία με τη Ρωσία και την Κίνα αποφέρει σημαντικά οφέλη σε μία δύσκολη περίοδο για την ιρανική οικονομία. «Μία ανοιχτή σύγκρουση με το Ισραήλ θα έδινε την ευκαιρία στις ΗΠΑ να αφαιρέσουν το Ιράν από τη σκακιέρα. Είναι προτιμότερο για το Ιράν να παραμείνει ένα μικρότερο πρόβλημα για περισσότερο καιρό, παρά να γίνει ένα μεγαλύτερο πρόβλημα για ένα πιο σύντομο χρονικό διάστημα».
ΗΠΑ: Τραβώντας το φθαρμένο χαλινάρι
Η αμερικανική πλευρά κινήθηκε από την πρώτη στιγμή για να ενισχύσει την αποτρεπτική ικανότητα του Ισραήλ, παροτρύνοντας παράλληλα το Τελ Αβίβ να μη ρίξει κι άλλο λάδι στη φωτιά με την αντίδρασή του. Χθες διέρρευσε ότι το ομοσπονδιακό υπουργείο Οικονομικών επεξεργάζεται νέο πακέτο κυρώσεων
κατά της Τεχεράνης – κίνηση που αποτελεί μεταξύ άλλων ένα μήνυμα προς το Ισραήλ, ότι υπάρχουν πολλοί τρόποι να τιμωρηθεί το θεοκρατικό καθεστώς για την επίθεση που εξαπέλυσε.
H Ουάσιγκτον έχει κάθε λόγο να επιθυμεί την αποκλιμάκωση στην περιοχή – κάτι το οποίο επιδιώκει με διάφορους τρόπους από την πρώτη στιγμή μετά τις 7 Οκτωβρίου. Ο Μπάιντεν έχει πλήρη συναίσθηση ότι ο πόλεμος στη Γάζα του έχει κοστίσει εκλογικά, καθώς σημαντικό μέρος των νεότερων προοδευτικών ψηφοφόρων έχει αποξενωθεί από την απροθυμία του να βάλει φρένο στον Νετανιάχου. Η επέκταση του πολέμου θα ενίσχυε το επιχείρημα των Ρεπουμπλικανών ότι ο κόσμος έχει εκτροχιαστεί και ο Μπάιντεν είναι ανίκανος να τον θέσει υπό έλεγχο.
![Μέλη της ακτιβιστικής ομάδας «Εβραϊκή Φωνή για την Ειρήνη» μαζί με άλλους διαμαρτύρονται ενάντια στον Τζο Μπάιντεν λόγω της συνεχιζόμενης υποστήριξής του προς το Ισραήλ στον πόλεμό του κατά της Χαμάς στη Γάζα, στις 7 Φεβρουαρίου 2024 στη Νέα Υόρκη. [SPENCER PLATT / GETTY IMAGES NORTH AMERICA / Getty Images via AFP]](/sites/default/files/styles/image_ckeditor_medium/public/2024-04/nyprotestgazabiden063_1993706963.jpg.webp?itok=moSI-E7Q)
Ο Αμερικανός πρόεδρος γνωρίζει επίσης ότι, παρά την εξάρτηση του Ισραήλ από την αμερικανική στρατιωτική βοήθεια και τη σθεναρή στήριξη που έχει προσωπικά παράσχει στο Τελ Αβίβ μετά τη σφαγή της 7ης Οκτωβρίου, οι Ισραηλινοί τείνουν να κάνουν του κεφαλιού τους, ό,τι και να τους συμβουλεύει ο ισχυρότερός τους σύμμαχος. Σύμφωνα με δημοσιογραφικές αναφορές, ο Λευκός Οίκος ενημερώθηκε για την επίθεση στο ιρανικό προξενείο στη Δαμασκό μόλις πέντε λεπτά πριν οι βόμβες χτυπήσουν τον στόχο τους.
Οι εξελίξεις του περασμένου Σαββατοκύριακου, επιπλέον, ενισχύουν τη διαπραγματευτική θέση του ούτως ή άλλως ξεροκέφαλου Νετανιάχου, ο οποίος πρόσφατα αναγκάστηκε υπό αμερικανική πίεση να αναβάλει τη στρατιωτική επιχείρηση στη Ράφα (νότια Γάζα) και να επιτρέψει αυξημένες ροές ανθρωπιστικής βοήθειας προς τους Παλαιστινίους. Η απειλή του Ιράν εκ των πραγμάτων καθιστά τη θέση του στην πρωθυπουργία λιγότερο επισφαλή, αμβλύνει τη διεθνή πίεση εναντίον του και του δίνει έναν μοχλό πίεσης έναντι του Μπάιντεν όσον αφορά την περαιτέρω διαχείριση του πολέμου στη Γάζα.
Ο Λευκός Οίκος εισέπραξε θετικά σχόλια ευρέως για τη συνδρομή στην –πρόσκαιρη έστω– αποτροπή της διεύρυνσης του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, μιλώντας στους New York Times , ο Σίμπλεϊ Τελχαμί, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Μέριλαντ ειδικός στη Μέση Ανατολή, σημείωσε ότι η διπλωματική και στρατιωτική αυτή επιτυχία δεν ακυρώνει «τη ζημιά της στρατηγικής αποτυχίας» του Μπάιντεν στη Γάζα. Το κόστος αυτής της αποτυχίας, σύμφωνα με τον Αμερικανό καθηγητή, «είναι τεράστιο και ακόμα ξεδιπλώνεται».
Δεν υπάρχουν σχόλια