Predator: μια πρώτη νίκη της ελευθερίας του Τύπου
Η απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθήνας που απορρίπτει την πρώτη αγωγή του Γρηγόρη Δημητριάδη κατά της «Εφημερίδας των Συντακτών», των Reporters United αλλά και του παρακολουθούμενου μέσω Predator Θανάση Κουκάκη (για τουίτ επί του δημοσιεύματος!) είναι μια πρώτη, σημαντική νίκη σε μια μακρά δικαστική περιπέτεια εις βάρος της δημοσιογραφικής έρευνας για το σκάνδαλο των υποκλοπών. Είναι ωστόσο εμβληματική, καθώς πρόκειται για την πρώτη απόρριψη αγωγής κορυφαίου κυβερνητικού αξιωματούχου που είναι ό,τι πιο κοντά στον ορισμό της «στρατηγικής αγωγής» (SLAPP) εις βάρος δημοσιογράφων και μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος, παρότι στη χώρα μας δεν έχει θεσπιστεί αντι-SLAPP νομοθεσία.
Παρότι απομένει να εκδικαστούν κι άλλες αγωγές (εις βάρος των «Εφ.Συν.», Reporters United, αλλά και άλλων ΜΜΕ, όπως το «Βήμα» και τα «Νέα») που έχει ασκήσει για την υπόθεση των υποκλοπών ο πρώην γραμματέας του πρωθυπουργού και ανιψιός του, ο πολιτικός, δημοσιογραφικός και νομικός κόσμος ήδη αξιολογεί τη βαρύτητα της απόφασης 2833/2024, η οποία επιβεβαιώνει τη σχετικά σταθερή προσήλωση της ελληνικής Δικαιοσύνης στην υπεράσπιση του δικαιώματος των δημοσιογράφων και των ΜΜΕ να ενημερώνουν τους πολίτες για ζητήματα δημοσίου συμφέροντος, ερευνώντας την εμπλοκή κυβερνητικών και κρατικών αξιωματούχων. Η «Εφ.Συν.» ζήτησε από δυο κορυφαίους νομικούς, μία εκπρόσωπο της ΕΣΗΕΑ, αλλά και από τους συναδέλφους των Reporters United, που έχουν σηκώσει το μεγαλύτερο βάρος της δημοσιογραφικής έρευνας για το σκάνδαλο Predator και την εμπλοκή Δημητριάδη σ’ αυτό, να αξιολογήσουν τη απόφαση.
Θυμίζουμε ότι το πρώτο δημοσίευμα της «Εφ.Συν.», στις 3/6/2022, με την έρευνα των R.U. αφορούσε τις συναλλαγές του κ. Δημητριάδη με τον «λαβύρινθο» εταιρειών οι οποίες καταλήγουν στην Krikel, που προμηθεύει λογισμικό υποκλοπών στην ΕΥΠ, και στην Intellexa που εμπορεύεται το Predator.
Τα βασικά σημεία της απόφασης
Η απόφαση, ακολουθώντας τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΔΑ), αλλά και την ελληνική, επιβεβαίωσε το δικαίωμα των λειτουργών του Τύπου να ενημερώνουν το κοινό για σημαντικά ζητήματα δημόσιου ενδιαφέροντος, διατυπώνοντας ερωτήματα, αξιολογικές κρίσεις και βέβαια ασκώντας κριτική, ακόμα και δριμεία, κατά δημόσιων προσώπων. Οι παρακάτω είναι οι κύριες κρίσεις της απόφασης:
● Οσον αφορά το ζήτημα της απόκτησης και κατοχής μεριδίων ιδιωτικής κεφαλαιουχικής εταιρείας από τον κ. Δημητριάδη ενώ είχε αναλάβει τη θέση του γραμματέα του Πρωθυπουργού, και το ενδεχόμενο ύπαρξης ασυμβίβαστου, το δικαστήριο έκρινε ότι η ζητηθείσα άποψη της Προϊσταμένης του Γραφείου Διοίκησης και Οργάνωσης της Προεδρίας της Κυβέρνησης Ελένης Σχινά, την οποία επικαλέστηκε ο ενάγων, δεν βασίζεται σε κάποια ιδιαίτερη νομική τεκμηρίωση, ενώ και ο ίδιος είχε τη δυνατότητα να αντιληφθεί ότι η κρίση της Υπηρεσίας δεν είναι επαρκώς εμπεριστατωμένη και ενδεχομένως να δημιουργηθούν αμφιβολίες για τη νομιμότητα της επιχειρηματικής δραστηριότητάς του. Σε κάθε περίπτωση, η σχετική αναφορά στο ρεπορτάζ αναφέρεται σε πολιτικό ζήτημα και δεν αποδείχθηκε κάτι ψευδές στο δημοσίευμα.
● Οσον αφορά τη σχέση Δημητριάδη με εταιρείες που εμπλέκονταν με το Predator, το Δικαστήριο έκρινε ότι στο δημοσίευμα γίνεται αναλυτική περιγραφή αληθών επιχειρηματικών μεταβιβάσεων, στη βάση της δημοσιογραφικής έρευνας για τη λειτουργία του κακόβουλου λογισμικού στην Ελλάδα. Σε όλη την έκταση του άρθρου καταδεικνύεται η σύνδεση Δημητριάδη με εταιρείες και πρόσωπα που φέρονται να εμπλέκονται με την εισαγωγή και τη λειτουργία του λογισμικού, η οποία επισημαίνεται και από σχετικό διάγραμμα του δημοσιεύματος που καταλήγει στο ερώτημα «Συνδέεται το Ελληνικό Δημόσιο με την Intellexa του Predator;».
● Η απόφαση παρουσιάζει επιπλέον ενδιαφέρον διότι ως προς τους τίτλους του δημοσιεύματος υπάρχει μειοψηφία του Προέδρου του Δικαστηρίου (Γεώργιος Σερετίδης), που στην ακροαματική διαδικασία διεύθυνε τη συζήτηση και την εξέταση των μαρτύρων των εναγομένων με ιδιαίτερα περιοριστικό τρόπο, που είχε αποτέλεσμα να υπάρξουν διαμαρτυρίες τόσο από τους συνηγόρους των εναγομένων όσο και από τους ίδιους τους μάρτυρες.
Γιώργος Χ. Σωτηρέλης*:
Ευτυχώς υπάρχουν εν τέλει δικαστές που τιμούν τον πολύτιμο ρόλο τους ως εγγυητών του κράτους δικαίου
Θα μπορούσε να πει κανείς ότι η απόφαση 2833/2024 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών είναι απλώς αυτονόητη, με βάση την πλούσια νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ως προς την ερευνητική δημοσιογραφία. Πράγματι το Δικαστήριο αυτό, που συμπυκνώνει τις αρχές και τις αξίες του ευρωπαϊκού νομικού πολιτισμού, έχει αποφανθεί επανειλημμένα και κατηγορηματικά ότι δεν νοείται οι δικαστικές αποφάσεις να περιορίζουν υπέρμετρα, πολλώ δε μάλλον να καταργούν στην πράξη, το δικαίωμα του Τύπου, υπό όλες τις εκδοχές του, να αποκαλύπτει στοιχεία και να ασκεί σκληρή κριτική προς τους κρατούντες. Εχει δε επισημάνει, σε όλους τους τόνους, ότι μια τέτοια κριτική, όσο ενοχλητική και να είναι στους φορείς της εκάστοτε κρατικής ή/και ιδιωτικής εξουσίας, αποτελεί την πεμπτουσία της ανοιχτής και δημοκρατικής κοινωνίας και ως εκ τούτου πρέπει να προστατεύεται ως κόρην οφθαλμού.
Παρά ταύτα, όμως, επειδή στη χώρα μας έχουμε δει συχνά να παρακάμπτονται ανερυθρίαστα τέτοια αυτονόητα, τόσο από τη διοικητική όσο –και ιδίως– από την πολιτική Δικαιοσύνη, η απόφαση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία. Δείχνει ότι παρά τις συνεχείς παρεκτροπές (ευθύς εξ αρχής και έως πρόσφατα) της Εισαγγελίας του Αρείου Πάγου στο διαβόητο σκάνδαλο των υποκλοπών –που έχουν προκαλέσει βαθιά απογοήτευση αλλά και οργή στον νομικό κόσμο της χώρας– υπάρχουν εν τέλει (και ευτυχώς) δικαστές, ιδίως της «καθημένης δικαιοσύνης», που τιμούν τον πολύτιμο ρόλο τους ως εγγυητών του κράτους δικαίου, στην καρδιά του οποίου βρίσκονται αφ’ ενός μεν η αρχή της νομιμότητας (και όχι της νομιμοφάνειας…), αφ’ ετέρου δε τα ατομικά δικαιώματα.
*Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών
Μάχη Νικολάρα*:
Είναι μια νίκη της κοινωνίας που έχει δικαίωμα στην ενημέρωση
Πόσο κοστίζει να αποδείξεις ότι δεν είσαι ελέφαντας; Πολύ. Τόσο που δεν αποτιμάται. Ο Θανάσης Κουκάκης, ο Νικόλας Λεοντόπουλος, ο Θοδωρής Χονδρόγιαννος, η «Εφ.Συν.», οι Reporters United ξόδεψαν πολύ, πάρα πολύ χρόνο, χρήμα (που δεν τους περισσεύει) και ενέργεια για να αποδείξουν ότι έκαναν απλά τη δουλειά τους. Και μάλιστα την έκαναν καλά. Αυτό το κόστος δεν είναι μόνο οικονομικό ή ψυχολογικό και το πληρώνουμε όλοι.
Κάθε ώρα που ξοδεύεται για να αντικρουστεί μια καταχρηστική αγωγή κατά δημοσιογράφου κοιμάται πιο ήσυχος κάποιος που έχει λόγους να κρύψει την αλήθεια. Είναι ρεπορτάζ που δεν έγιναν. Αλήθειες που δεν δημοσιεύτηκαν. Ερευνες που δεν ξεκίνησαν ή δεν ολοκληρώθηκαν.
Είναι το πραγματικό μήνυμα που στέλνει όποιος καταφεύγει καταχρηστικά σε εξοντωτικές αγωγές κατά δημοσιογράφων και ΜΜΕ. Δεν πιστεύει ότι θα κερδίσει τη δίκη. Θέλει να εκφοβίσει. Να στραγγίξει κάθε διάθεση για έλεγχο της εξουσίας και αποκάλυψη της αλήθειας. Να φιμώσει, να συνθλίψει οικονομικά και ηθικά.
Η απόρριψη της αγωγής Δημητριάδη δεν είναι μόνο μια νίκη της δημοσιογραφίας. Είναι μια νίκη της κοινωνίας που έχει δικαίωμα στην ενημέρωση. Μια νίκη της δημοκρατίας που δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς έλεγχο και λογοδοσία.
Γι’ αυτό έχουμε κάθε λόγο να είμαστε ικανοποιημένοι και να προσδοκούμε ότι και το Εφετείο Αθηνών θα δικαιώσει τη Σταυρούλα Πουλημένη και το Alterthess στην καταχρηστική αγωγή του στελέχους τής «Ελληνικός Χρυσός» εναντίον τους.
*Μέλος του Δ.Σ. της ΕΣΗΕΑ
Ακρίτας Καϊδατζής*:
Να απαιτήσουμε anti-SLAPP νομοθεσία
Οι αγωγές SLAPP δεν ασκούνται για να κερδηθούν, αλλά για να εκφοβίσουν. Ασκούνται με αφορμή δημοσιογραφική έρευνα που έγινε, αλλά με στόχο έρευνες που (δεν) θα γίνουν στο μέλλον. Σκοπός τους είναι να προκαλέσουν αναστάτωση σε ερευνητές δημοσιογράφους και στα μέσα όπου εργάζονται, στερώντας τους πεπερασμένους πόρους (κόπο, χρόνο, χρήμα, νομική υποστήριξη) που ο ισχυρός ενάγων διαθέτει κατά κανόνα σε υπερεπάρκεια. Θέλουν να εξαντλήσουν τους δημοσιογράφους-στόχους, ώστε να τους οδηγήσουν στην αυτολογοκρισία.
Οι αγωγές SLAPP, με άλλα λόγια, δεν ασκούνται για να κερδηθούν, αλλά για να στείλουν ένα μήνυμα: «Σταμάτα να ασχολείσαι μαζί μου, γιατί θα σε ταράξω στη (δική μου) νομιμότητα».
Η απόρριψη μιας αγωγής SLAPP θα έπρεπε να θεωρείται αυτονόητη - αν και, δυστυχώς, δεν είναι πάντα. Ομως δεν συνιστά επαρκή προστασία του δημοσιογράφου-στόχου, όταν έρχεται ύστερα από μακρό χρόνο.
Χώρες όπως ο Καναδάς διαθέτουν anti-SLAPP νομοθεσία. Αυτή μπορεί να συνίσταται σε διάφορα μέτρα που μετριάζουν τις καταχρηστικές και εκφοβιστικές συνέπειες της αγωγής. Για παράδειγμα, η δυνατότητα απόρριψής της σε ένα πολύ αρχικό στάδιο της διαδικασίας ή η καταδίκη του ενάγοντα στην καταβολή ενός ποσού ως αστική ποινή.
Δημοσιογραφικές ενώσεις και όλοι όσοι ενδιαφέρονται για την ελευθερία του Τύπου και τη δημοκρατία πρέπει να κινητοποιηθούν δυναμικά, συστηματικά και με επιμονή, ώστε να απαιτήσουν την υιοθέτηση anti-SLAPP νομοθεσίας.
Αν αυτό φαντάζει ανέφικτο απέναντι σε μια κυβέρνηση που καταγεγραμμένα εχθρεύεται την ελευθεροτυπία, αντίστοιχη πρωτοβουλία έχει αναληφθεί σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ενωσης. Στις 29 Μαρτίου 2024 το Συμβούλιο ενέκρινε σχέδιο anti-SLAPP νομοθεσίας. Ας κινητοποιηθούμε, ώστε το σχέδιο να γίνει όσο το δυνατόν πιο αποτελεσματικό και να τεθεί σε ισχύ όσο το δυνατόν πιο σύντομα.
*Αν. καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου ΑΠΘ
Η πρώτη ήττα της κυβέρνησης Μητσοτάκη στις υποκλοπές...
Η απόφαση δεν είναι μόνο νίκη της «Εφ.Συν.» και του Reporters United. Είναι κι η πρώτη ήττα της κυβέρνησης Μητσοτάκη στο σκάνδαλο των υποκλοπών. Σε μια υπόθεση όπου το Μαξίμου έκανε το παν για να τη σκοτώσει, αλλά εκείνη παραμένει ζωντανή για να στοιχειώνει τους ενοίκους του
Η υπόθεση των υποκλοπών δεν άρχισε το 2022, αλλά το 2021. Οταν η κυβέρνηση Μητσοτάκη άλλαξε αντισυνταγματικά τον νόμο για τις παρακολουθήσεις, με σκοπό να αποκρύψει την παρακολούθηση Κουκάκη. Αμέσως μετά, τρία μέλη της ΑΔΑΕ (ας επαναλαμβάνουμε τα ονόματά τους, έχουν θέση στην Ιστορία), οι Χρήστος Ράμμος, Αικατερίνη Παπανικολάου και Στέφανος Γκρίτζαλης, δημοσίευσαν το περίφημο άρθρο τους με το οποίο τεκμηρίωναν την αντίθεση του νέου νόμου στο Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ.
Από τότε, επί τριάμισι χρόνια, το Μαξίμου κατήγαγε συνεχείς νίκες στην απόπειρα ελέγχου των θεσμών και συγκάλυψης των υποκλοπών. Ανέθεσε τη διερεύνηση του σκανδάλου στην Εθνική Αρχή Διαφάνειας (υπό τον πρώην σύμβουλο του κ. Μητσοτάκη, Αγγελο Μπίνη). Αντικατέστησε, παράνομα, μέλη της ΑΔΑΕ, όταν η Ανεξάρτητη Αρχή επρόκειτο να επιβάλει πρόστιμο στην ΕΥΠ. Επιτέθηκε φραστικά στον κ. Ράμμο. Κατέστησε με νέο νόμο αδύνατη την ενημέρωση των πολιτών για την παρακολούθησή τους. Συγκάλυψε τη διερεύνηση του PredatorGate στην Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας και την Εξεταστική Επιτροπή.
Ακόμη, ο διορισμένος από την κυβέρνηση εισαγγελέας του Αρείου Πάγου Ισίδωρος Ντογιάκος απείλησε με ποινική δίωξη τα μέλη της ΑΔΑΕ κατά την άσκηση των καθηκόντων τους. Κι έπειτα, η νέα (τότε) εισαγγελέας του Αρείου Πάγου Γεωργία Αδειλίνη αφαίρεσε την υπόθεση από την Εισαγγελία Πρωτοδικών, ενώ εκείνη ήταν κοντά στη διαπίστωση κοινού κέντρου ΕΥΠ - Predator.
Και, τέλος, ήρθε η απαλλαγή όλων των κρατικών αξιωματούχων από τον αντεισαγγελέα Αχιλλέα Ζήση, χωρίς να κληθούν κρίσιμοι μάρτυρες και χωρίς να ληφθούν υπόψη αδιάσειστα τεκμήρια της δικογραφίας. Και διώχθηκαν ποινικά μόνο τέσσερις ιδιώτες, μεταξύ των οποίων οι Φέλιξ Μπίτζιος και Γιάννης Λαβράνος (κουμπάρος του κ. Δημητριάδη), κι αυτοί μόνο για πλημμέλημα. Ενώ ο κ. Δημητριάδης, παρά τα τεκμήρια που τον συνδέουν μαζί τους, απαλλάχθηκε από κάθε ευθύνη.
Κι όμως, στις 4 Οκτωβρίου ήρθε η απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών που απέρριψε –για λόγους ουσίας– την αγωγή Δημητριάδη σε βάρος μας. Αυτή η απόφαση, η πρώτη από όργανο της Πολιτείας μη ελεγχόμενο απ’ την κυβέρνηση, αναφέρει ότι στα ρεπορτάζ μας «γίνεται μία αναλυτική περιγραφή αληθών επιχειρηματικών μεταβιβάσεων, στη βάση της δημοσιογραφικής έρευνας για τη λειτουργία του λογισμικού Predator στην Ελλάδα».
Η απόφαση δεν είναι μόνο νίκη της «Εφ.Συν.» και του Reporters United. Είναι κι η πρώτη ήττα της κυβέρνησης Μητσοτάκη στο σκάνδαλο των υποκλοπών. Σε μια υπόθεση όπου το Μαξίμου έκανε το παν για να τη σκοτώσει, αλλά εκείνη παραμένει ζωντανή για να στοιχειώνει τους ενοίκους του.
Νικόλας Λεοντόπουλος, Θοδωρής Χονδρόγιαννος, Χριστόφορος Κάσδαγλης
Δεν υπάρχουν σχόλια