«Από ψυχή δουλεύουμε, όχι για τα 1.500 ευρώ»

Το άρθρο αυτό σας το προσφέρει ο συνδρομητής Θεόδωρος Λύτρας.

Ραφαέλλα Μανέλη 

Τετ. 26 Μαρτίου 2025

Πριν από λίγο καιρό μια Γερμανίδα πολίτης –φίλη ενός μέλους της δημοσιογραφικής μας ομάδας– που νοσηλευόταν σε νοσοκομείο του ΕΣΥ με σοβαρό πρόβλημα, εξέφρασε την επιθυμία να παραμείνει στην Ελλάδα, παρότι είχε τη δυνατότητα να γυρίσει πίσω στην πατρίδα της για να συνεχίσει τη θεραπεία. Είχε εκτιμήσει τη φροντίδα των γιατρών και των νοσηλευτών της, τον ανθρώπινο τρόπο τους. Δεν είναι ούτε η πρώτη, ούτε η τελευταία πολίτης άλλης χώρας που εκτιμά το ΕΣΥ, παρά τις σοβαρές ελλείψεις και αδυναμίες του.

Αρκετοί Έλληνες που κάποτε μετανάστευσαν σε άλλες χώρες και έχουν τη δυνατότητα περίθαλψης εκεί, γυρίζουν στην Ελλάδα για τις διαγνωστικές τους εξετάσεις, λέει ο Κωνσταντίνος Γουργουλιάνης, διευθυντής της Πνευμονολογικής κλινικής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. «Εδώ γύρω, λόγω των χωριών της Θεσσαλίας, έχουμε πολλούς που μετανάστευσαν στην Αμερική και τον Καναδά, αλλά προτιμούν να έρχονται στην Ελλάδα για τις εξετάσεις τους. Ζουν όλη τους τη ζωή στο εξωτερικό και έρχονται γιατί, όπως λένε, έχουν εμπιστοσύνη στους Έλληνες γιατρούς και γιατί η συμπεριφορά μας είναι πιο ανθρώπινη, πιο φιλική ή απλά πιο “ελληνική”, χωρίς τύπους» σχολιάζει και προσθέτει: «Εγώ σε κάθε ιατρείο –μια φορά την εβδομάδα δηλαδή– βλέπω τουλάχιστον ένα ή δύο που έχουν επιλέξει να κάνουν στην Ελλάδα τις εξετάσεις τους».

ΕΣΥ: Ο πιο μεγάλος ασθενής

Όσο για εμάς που ζούμε εδώ, το Εθνικό Σύστημα Υγείας είναι ο μεγάλος ασθενής που συνεχώς καταρρέει. Η υγεία είναι μια από τις κυριότερες ανησυχίες των πολιτών στις μετρήσεις της κοινής γνώμης, όταν δεν είναι η μεγαλύτερη. 

Είναι εμπεδωμένο πλέον σε όλους ότι οι γιατροί δουλεύουν για έναν πολύ δύσκολο εργοδότη. Ειδικά μετά την πανδημία, η εξουθένωσή τους είναι έκδηλη και μετρήσιμη. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία που συνέλεξε ο Πανελλήνιος Ιατρικός Σύλλογος, από τον Οκτώβριο 2024 έως τον Φεβρουάριο 2025 προσελήφθησαν 168 γιατροί στο ΕΣΥ. Όμως κατά το ίδιο διάστημα αποχώρησαν 213. Μπορεί από αυτούς οι 126 να συνταξιοδοτήθηκαν, αλλά δεν είναι καθόλου αμελητέο ότι άλλοι 87 παραιτήθηκαν και μάλιστα στην πλειονότητά 

168 γιατροί μπήκαν στο ΕΣΥ, 213 αποχώρησαν | Η Καθημερινή

τους οι περισσότεροι ήταν επιμελητές, δηλαδή σχετικά νέοι σε ηλικία γιατροί που θα έπρεπε να αποτελούν τη ραχοκοκαλιά αλλά και το μέλλον του ΕΣΥ.

Παρότι είναι αναγκασμένοι να δουλεύουν εδώ και χρόνια σε συνθήκες υποστελέχωσης, έχοντας μαζέψει από την πανδημία δεκάδες ημέρες ρεπό και άδειας που αδυνατούν να εκμεταλλευτούν, εργαζόμενοι συνεχώς περισσότερο από ό,τι τυπικά προβλέπεται στο ωράριό τους, γιατροί και νοσηλευτές ξεπερνούν συχνά τις δυσκολίες και τον εαυτό τους, κάνοντας τελικά ένα δύσκολο σύστημα να δουλέψει. Άλλωστε, όπως μου λέει αποστομωτικά ο Μιχάλης Νικολάου, ογκολόγος στο αντικαρκινικό νοσοκομείο Άγιος Σάββας, «εμείς από ψυχή δουλεύουμε, για τι άλλο, άλλωστε; Για τα 1.500 ευρώ;».

Image

Στιγμιότυπο από εφημερία στον Ευαγγελισμό το καλοκαίρι του 2016. [Αλέξανδρος Κατσής]

Γι' αυτό οι ευχαριστήριες κάρτες πνίγουν τα γραφεία τους, οι ασθενείς που φρόντισαν τους θυμούνται πάντα και οι ίδιοι κρατούν στις αναμνήσεις τους πολλές στιγμές αλτρουισμού και αξιομνημόνευτης ομαδικής δουλειάς. Για αυτήν, την πιο τρυφερή πλευρά του ΕΣΥ, που αναδεικνύεται σπάνια, αλλά αποτελεί φόρο τιμής στους ανθρώπους που καθημερινά προσπαθούν, ζητήσαμε από γιατρούς και νοσηλευτές να μοιραστούν μαζί μας εκείνες τις στιγμές που θαύμασαν τους συναδέλφους τους επί τω έργω, όσα θυμούνται και πιστεύουν ότι θα τους συνοδεύουν για πάντα φυλάσσοντας μέσα τους την ουσία της δουλειάς τους, αλλά και την ικανοποίηση που αντλούν από αυτήν.

«Λίγο καιρό πριν ήταν φοιτητές...»

Σε αυτές τις αφηγήσεις συχνά πρωταγωνιστούν οι ειδικευόμενοι, που ούτε εργάζονται αλλά ούτε και εκπαιδεύονται 

Γιατί να μείνει ένας ειδικευόμενος γιατρός στην Ελλάδα;

στις σωστές συνθήκες, όπως επισημαίνουν οι γιατροί. Παρόλα αυτά, ο Γουργουλιάνης παρατηρεί ότι πολλοί από αυτούς κουβαλούν μια έντονη αγάπη για τον συνάνθρωπο, που δεν σταματά να τον ξαφνιάζει. «Στην ιατρική περνούν αυτοί που είναι καλοί στη χημεία, τη φυσική και τη βιολογία· δεν εξετάζεται αν αγαπούν τους ανθρώπους, ούτε έχουν επαφή με τις ανθρωπιστικές επιστήμες» παρατηρεί. «Παρόλα αυτά, ποτέ δεν θα σταματήσει να με ξαφνιάζει η συμπεριφορά και η αγάπη που δείχνουν στους ασθενείς κάποιοι ειδικευόμενοι. Πρόκειται για παιδιά που λίγο καιρό πριν ήταν απλώς φοιτητές», λέει όσο θυμάται μια ιστορία που τον συγκίνησε βαθιά.

Image

Στιγμιότυπο από εφημερία στον Ευαγγελισμό το καλοκαίρι του 2016. [Αλέξανδρος Κατσής]

«Πριν κάποια χρόνια, όταν έγινε ο μεγάλος σεισμός 

Ισχυρός σεισμός 6 Ρίχτερ κοντά στη Λάρισα – Αισθητός και στην Αθήνα | Η Καθημερινή

στη Θεσσαλία, είχαμε έναν ασθενή, στον οποίον είχαμε κάνει μέθη. Ενώ γίνονταν οι μετασεισμοί, εγώ κι ένας συνάδελφος προσπαθούσαμε να τον ξυπνήσουμε. Θα έπαιρνε χρόνο, αλλά ήταν απαραίτητο για να τον μεταφέρουμε κάπου όπου θα ήταν περισσότερο ασφαλής. Βγαίνοντας στον διάδρομο της κλινικής, είδα κάτι που πραγματικά με ξάφνιασε: ο νεότερος σε ηλικία ειδικευόμενος που είχα δεν είχε βγει από το κτήριο, όπως είχε φροντίσει να κάνει όλο το ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό. Αντίθετα όσο το κτίριο σειόταν ακόμα, περνούσε από έναν έναν τους θαλάμους, μιλούσε στους ασθενείς και τους καθησύχαζε» αφηγείται και συνεχίζει: «Αν δεν είχα αργήσει να βγω, δεν θα τον είχα δει ποτέ να προσπαθεί να σταθεί δίπλα στους ασθενείς ακόμα και με κίνδυνο της ζωής του. Παρατήρησα ότι τους ακουμπούσε στον ώμο, είναι μια συμβουλή που δίνω συχνά στους ειδικευόμενους, ένας τρόπος για να κάνουν τους ασθενείς να νιώθουν ασφάλεια και φροντίδα. Αυτό το παιδί που λίγο καιρό πριν ήταν ένας απλός φοιτητής με συγκίνησε πάρα πολύ, ήταν μια ηρωική στιγμή του».

Την περίσσια όρεξη για προσφορά που έχουν οι ειδικευόμενοι γιατροί παρατηρεί συχνά και ο Γεώργιος Λάτσιος, καρδιολόγος της Α’ Πανεπιστημιακής Κλινικής του Ιπποκράτειου. «Στους ειδικευόμενους που δεν έχουν καν μια μόνιμη θέση, το φιλότιμο σε συγκινεί ακόμα περισσότερο. Έχουν περιμένει μια τεράστια αναμονή μέχρι να μπουν στο νοσοκομείο, είναι κακώς αμειβόμενοι εργαζόμενοι, για τους οποίους δεν τηρείται η ευρωπαϊκή νόρμα του συγκεκριμένου ωραρίου και έχουν μαζέψει ρεπό πολλών χρόνων. Είναι 30χρονα παιδιά με οικογένειες, που ξενυχτούν 48 ώρες και παρόλα αυτά στο τέλος των 48 ωρών τρέχουν για να βοηθήσουν κάποιον που λιποθύμησε στη Βασ. Σοφίας» αφηγείται με θαυμασμό. «Για αυτούς, όπως και για τους περισσότερους, δεν ισχύει αυτό το “δεν εφημερεύει το νοσοκομείο”. Στο Ιπποκράτειο όποιος ανοίξει την πόρτα και μπει μέσα, θα δεχτεί την καλύτερη δυνατή φροντίδα», διαβεβαιώνει, «έχει δεν έχει τελειώσει το ωράριο, είναι δεν είναι εφημερία. Αυτά δεν είναι αυτονόητα στο εξωτερικό».

Image

Στιγμιότυπο από εφημερία στον Ευαγγελισμό το καλοκαίρι του 2016. [Αλέξανδρος Κατσής]

Καθημερινές στιγμές μεγάλης προσπάθειας

Για την αναισθησιολόγο Άννα Μαλισιώβα, που εργάστηκε για χρόνια στο νοσοκομείο Παίδων «Αγλαΐα Κυριακού», το ΕΣΥ δεν είναι γεμάτο μόνο δυσκολίες, αλλά βρίθει τέτοιων υπερβάσεων και φωτεινών στιγμών. Η ίδια δεν θα ξεχάσει ποτέ τον διευθυντή της κλινικής να μπαίνει κατάχλωμος στο νοσοκομείο, μια παραμονή Χριστουγέννων. Ένα βρέφος οκτώ μηνών είχε καταπιεί κατά λάθος ένα καρύδι. Το καρύδι είχε μείνει στον έναν βρόχο και το παιδί έπρεπε επειγόντως να μπει στο χειρουργείο για βρογχοσκόπηση. Το περιστατικό ήταν βαρύ, ο διευθυντής δεν εφημέρευε εκείνη τη μέρα, αλλά η σοβαρότητα της κατάστασης είχε οδηγήσει τον εφημερεύοντα επιμελητή ωριλά να τον καλέσει.

«Ο άνθρωπος ήρθε τρέχοντας, τον θυμάμαι να μπαίνει κάτασπρος στην αίθουσα από την υπερπροσπάθεια που είχε κάνει να φτάσει πολύ γρήγορα. Ήρθε αποκλειστικά παρακινούμενος από το αίσθημα ευθύνης που ένιωθε» θυμάται η ίδια για να συνεχίσει την εξιστόρηση, που θυμίζει θρίλερ. «Χορηγήσαμε αναισθησία στο παιδάκι, δεν το διασωληνώνουμε σε αυτήν την περίπτωση, γιατί το βρογχοσκόπιο πρέπει να μπει μέσα στην τραχεία. Όμως την ώρα που του χορηγούσαμε οξυγόνο για να προχωρήσει ο ωτορινολαρυγγολόγος με το βρογχοσκόπιο, ξαφνικά ο κορεσμός έπεσε στο μηδέν. Αμέσως καταλάβαμε ότι το ξένο σώμα έχει μπει στην τραχεία ακριβώς εκεί που χωρίζονται οι δύο βρόγχοι – είχε πέσει, είναι κάτι που μπορεί να συμβεί όσο αερίζεις τον ασθενή. Το αποτέλεσμα ήταν να μην πηγαίνει καθόλου οξυγόνο στον πνεύμονα. Χωρίς καν να μιλήσουμε μεταξύ μας, χωρίς ούτε νεύμα, διασωληνώσαμε το παιδί, ούτως ώστε με τον τραχειοσωλήνα να σπρώξουμε το ξένο σώμα στον έναν βρόχο να αεριστεί τουλάχιστον ο ένας πνεύμονας».

Στιγμιότυπο από εφημερία στον Ευαγγελισμό το καλοκαίρι του 2016. [Αλέξανδρος Κατσής]

Με τον διευθυντή της κλινικής ακόμα κίτρινο, η ομάδα των γιατρών κατάφερε να αφαιρέσει το ξένο σώμα από το παιδί. «Είναι πολλές φορές που θυμάμαι να έχει έρθει κάποιος διευθυντής στο νοσοκομείο, χωρίς να εφημερεύει. Αν είχε δυσκολίες ο επιμελητής ή ο χειρουργός και έπαιρνε τηλέφωνο έναν άλλο συνάδελφό του για βοήθεια, αυτός ερχόταν χωρίς δεύτερη σκέψη, είτε ήταν στις δύο ή στις τρεις τη νύχτα» σχολιάζει η ίδια.

Στο ΕΣΥ φαίνεται ότι το να μπορείς να βρίσκεις λύσεις και να μην αφήνεις τις αγκυλώσεις του συστήματος να βυθίσουν το ηθικό και τη δουλειά σου, είναι μεγάλο προσόν. Η Μαλισιώβα θυμάται τότε που στο Αγλαΐα Κυριακού δεν πρόλαβαν το τελευταίο τακτικό χειρουργείο της ημέρας και αυτό θα έφερνε ένα ντόμινο δυσκολιών. Η λύση βρέθηκε με επιμονή και ομαδικό πνεύμα.

«Είχαμε ένα παιδί με τρύπα στο τύμπανο του αυτιού. Ήταν τελευταίο χειρουργείο στο τακτικό πρόγραμμα της ημέρας, το οποίο καθυστέρησε και δεν μπόρεσε να παραταθεί. Γιατί όταν τελειώνει το ωράριο, μειώνονται οι αίθουσες χειρουργείων και μένουν μόνο όσες προορίζονται για την εφημερία. Η εφημερία αναμενόταν μεγάλη, δεν μπορούσαμε να καταλάβουμε το τραπέζι της με ένα τακτικό χειρουργείο. Όμως, ο μικρός ασθενής ήταν παιδί μονογονεϊκής οικογένειας. Η μητέρα του ήταν μια άνεργη γυναίκα από την Κω, η οποία έκανε χημειοθεραπείες. Υπήρχε ένα παράθυρο δύο-τριών μηνών στις χημειοθεραπείες της μέσα στο οποίο είχε προγραμματιστεί το χειρουργείο του παιδιού της. Οπότε δεν μπορούσαμε να το αναβάλουμε. Πώς θα της λέγαμε να έρθει σε έναν ή δύο μήνες; Μετά από συνεννόηση χειρουργών και νοσηλευτών συμφωνήσαμε να μπει το παιδάκι στο χειρουργείο την επόμενη μέρα, κάποια στιγμή που θα ξεμπερδεύαμε από τα περιστατικά της εφημερίας. Πράγματι, το κρατήσαμε νηστικό το παιδάκι και χειρουργήθηκε κανονικά» λέει σχολιάζοντας ότι «υπήρξαν γκρίνιες από κάποιους ότι “τώρα είναι εφημερία, δεν μπορούμε να επιβαρυνθούμε”, αλλά στο τέλος πήγαν όλα καλά». Τονίζει καταλήγοντας ότι «αυτά δεν είναι μεμονωμένα περιστατικά, συμβαίνουν συχνά».

«Ήταν μόνος του, δεν είχε κανέναν»

Όταν ρωτάω τη Μαλισιώβα τι δεν θα ξεχάσει ποτέ από το νοσοκομείο, μου μιλάει για τους νοσηλευτές: τους εργαζόμενους που συχνά δεν περιθάλπουν μόνο, αλλά στέκονται με κάθε τρόπο δίπλα στους ασθενείς. «Θυμάμαι ένα μεσημέρι φεύγοντας από το νοσοκομείο και πηγαίνοντας προς την έξοδο, είδα μια νοσηλεύτρια η οποία δούλευε απόγευμα την προηγούμενη μέρα και το πρωί της επόμενης, δηλαδή δεν είχαν περάσει οι απαιτούμενες ώρες για να ξαναπιάσει κανείς δουλειά στο νοσοκομείο. Παρόλα αυτά, ήταν εκεί και προσπαθούσε».

Image

Στιγμιότυπο από εφημερία στον Ευαγγελισμό το καλοκαίρι του 2016. [Αλέξανδρος Κατσής]

Οι υπερβάσεις είναι μέρος της ρουτίνας των νοσηλευτών, ειδικά στα μεγάλα νοσοκομεία της Αθήνας, ακόμα και τις ώρες που προσπαθούν να κάνουν εξοικονόμηση δυνάμεων. Η Μαρία υπήρξε για πολλά χρόνια νοσηλεύτρια στο Λαϊκό Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών. Δεν θα ξεχάσει ποτέ έναν Δεκαπενταύγουστο πριν από κάποια χρόνια, όταν ένας μετανάστης έφτασε στο νοσοκομείο με τραύμα στο κεφάλι από εργατικό ατύχημα. «Ήταν μόνος του, δεν είχε έναν άνθρωπο να φέρει ένα ποτήρι νερό» θυμάται η ίδια. «Επειδή ήταν αργία, ήμασταν ακόμα πιο υποστελεχωμένοι από ό,τι συνήθως. Μόνο μια συνάδελφος και εγώ είχαμε την ευθύνη για 40 ασθενείς. Κανονικά θα χρειαζόμασταν τουλάχιστον μία ακόμα νοσηλεύτρια για να αντεπεξέλθουμε στην πρωινή βάρδια. Σε τέτοιες μέρες είθισται να κάνεις τα πιο βασικά. Κατηγοριοποιείς τις δουλειές για να αντεπεξέλθεις σε όλα. Όμως, ήταν η δεύτερη μέρα που ο άνθρωπος διανυκτέρευε στο νοσοκομείο, είχε αίματα από το τραύμα και δεν είχε καλή υγιεινή. Εκείνη την ημέρα ήταν ήδη λίγο καλύτερα. Έτσι μπορέσαμε και τον σηκώσαμε, τον βοηθήσαμε να κάνει ένα μπάνιο, τον ξυρίσαμε λίγο στο πρόσωπο για να νιώσει λίγο καλύτερα. Του βρήκαμε καθαρά ρούχα μέσω της κοινωνικής υπηρεσίας, γιατί δεν είχε ούτε τα βασικά και φροντίσαμε να έχει νερό δίπλα του. Δεν ήξερε ελληνικά, ήταν πολύ φοβισμένος και μόνος αλλά μας ευχαριστούσε, όπως μπορούσε».

«Με θυμάται πάντα»

Αυτές οι φωτεινές στιγμές στο ΕΣΥ δεν ξεχνιούνται από τους ασθενείς. Ο Μιχάλης Νικολάου υπηρετούσε ως ειδικευόμενος στην ογκολογική κλινική του πανεπιστημιακού νοσοκομείου της Λάρισας, όπου ένας νέος άνθρωπος νοσηλευόταν με σάρκωμα. «Μπήκε στο νοσοκομείο για να πάρει θεραπεία ιάσεως, αλλά δεν γνωρίζαμε ότι υπήρχε πανελλήνια έλλειψη του αντιδότου που έπρεπε να του δώσουμε την επόμενη ημέρα. Αυτό ήταν πολύ σημαντικό, γιατί αφού η χημειοθεραπεία σκοτώσει τα καρκινικά κύτταρα, πρέπει να δώσουμε το αντίδοτο ώστε αυτό να σώσει τα καλά, τα υγιή κύτταρα του οργανισμού. Το αποτέλεσμα ήταν ο ασθενής να κάνει τρομερή τοξικότητα και να διασωληνωθεί» θυμάται.

Image

Στιγμιότυπο από εφημερία στον Ευαγγελισμό το καλοκαίρι του 2016. [Αλέξανδρος Κατσής]

«Με πολύ κόπο βρήκαμε ένα ειδικό πεπτίδιο, το οποίο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως δευτερεύον αντίδοτο, αλλά υπήρχε μόνο στην Αθήνα. Εκείνη την εποχή που ήμουν ειδικευόμενος δεν ήταν ιδιαίτερα γνωστή η έννοια του δευτερεύοντος αντιδότου. Έψαξα τότε όλη τη βιβλιογραφία για να βρω μια λύση. Αλλά αυτό που με συγκίνησε περισσότερο σε αυτήν την υπόθεση ήταν πως όταν βρήκαμε το αντίδοτο από την Αθήνα, ο υπάλληλος της φαρμακευτικής εταιρείας που το διέθετε αποφάσισε να πάρει το αυτοκίνητό του και να το μεταφέρει ο ίδιος προσωπικά μέχρι τη Λάρισα για να μην χάσουμε χρόνο. Αν κινούμασταν υπηρεσιακά, θα χάναμε δύο τρεις ημέρες. Ήταν μια στιγμή αλτρουισμού και ένα δείγμα ομαδικής δουλειάς που θα μου μείνει ανεξίτηλο. Ο άνθρωπος σώθηκε και κάθε φορά στη γιορτή μου με παίρνει τηλέφωνο, δεν με έχει ξεχάσει ποτέ».

Ούτε ο Γερμανός που πριν χρόνια παραθέριζε σε ελληνικό νησί και έπαθε έμφραγμα πρόκειται να ξεχάσει τον Γιώργο Λάτσιο. Η ιστορία τους είναι η επιβεβαίωση ότι κάποιοι γιατροί στην Ελλάδα σπάνια κλείνουν τα κινητά τους, αν και δεν μας χρωστάνε ούτε την ξεκούρασή τους, ούτε τις στιγμές με τις οικογένειές τους. «Ένα μεσημέρι Κυριακής πριν τέσσερα χρόνια έκανα βόλτα με την οικογένειά μου, όταν έλαβα ένα τηλέφωνο από το νοσοκομείο. Το ΕΚΑΒ είχε φέρει αστραπιαία και ικανότατα με το ελικόπτερο έναν Γερμανό που παραθέριζε σε ελληνικό νησί. Είχε πάθει έμφραγμα. Όταν έφτασε στο Ιπποκράτειο, του έκαναν τα δέοντα. Ήταν καθ' όλα συνεργάσιμος, αλλά ο καημένος δεν καταλάβαινε τίποτα γιατί δεν ήξερε λέξη αγγλικά. Εγώ έχω ζήσει έξι χρόνια στη Γερμανία και μιλάω καλά γερμανικά. Έκανα λοιπόν τον διερμηνέα. Γλύκανε ο άνθρωπος που άκουσε τη γλώσσα του, κατάλαβε ότι τον φροντίζουμε και άρχισε να μας ευχαριστεί» λέει και καταλήγει «με θυμάται πάντα, κάθε χρόνο ανήμερα του επεισοδίου του μου στέλνει μια κάρτα». Είναι μία από τις πάρα πολλές κάρτες που θα συναντήσει κανείς μπαίνοντας στο γραφείο του Λάτσιου στο Ιπποκράτειο – μικρά σημειώματα ευγνωμοσύνης και αναμνήσεις φροντίδας.

insidestory.gr