Μπουλντόζες στο παρθένο δάσος
Καθώς πλησιάζει η κρίσιμη ημερομηνία εκδίκασης της προσφυγής κατά του μικρού υδροηλεκτρικού στο Χαλίκι Ασπροποτάμου, το inside story βρέθηκε εκεί και κατέγραψε την αγωνία των κατοίκων και λατρών της περιοχής.
Παρ. 25 Απριλίου 2025
«Ήρθα πρώτη φορά να μείνω το καλοκαίρι στο χωριό όταν ήμουν δώδεκα, με έναν φίλο μου από τα Τρίκαλα, με το λεωφορείο. Και κόλλησα». Τα λόγια ανήκουν στον Γιώργο Βάκη, κάτοικο Τρικάλων με καταγωγή από το Χαλίκι Ασπροποτάμου, ένα ειδυλλιακό χωριό στους πρόποδες του Λάκμου, πολύ κοντά στα σύνορα της Θεσσαλίας με την Ήπειρο.
Περπατάμε μαζί στο μονοπάτι που φεύγει από το χωριό προς το βουνό, ακολουθώντας την πορεία που θα ακολουθήσει ο αγωγός μεταφοράς των υδάτων του ρέματος της Καπραρίας αν προχωρήσει το επίμαχο έργο κατασκευής του μικρού υδροηλεκτρικού σταθμού (ισχύος 0,62 MW) στην παρθένα, καθηλωτικά όμορφη αυτή περιοχή, όπου πηγάζει ο Αχελώος. Ο ήλιος λάμπει παρά τα πουπουλένια σύννεφα που μαζεύονται στον ουρανό (αργότερα θα έπιανε βροχή). Τα κρυστάλλινα νερά του ρέματος τρέχουν ορμητικά και τα αγριολούλουδα ξεπροβάλλουν σε αποχρώσεις του μωβ, του κίτρινου και του λευκού μέσα στο γρασίδι.
Ο Βάκης εργάζεται στα Τρίκαλα στα «Λουκούμια Βάκης», την οικογενειακή επιχείρηση που ξεκίνησε ο Χαλικιώτης παππούς του το 1936. Αλλά τον τελευταίο καιρό έρχεται με κάθε ευκαιρία στο χωριό, καθώς η μάχη για να μην προχωρήσει το έργο κορυφώνεται.
Αναζωπύρωση
Τις τελευταίες εβδομάδες, καθώς ο χειμώνας υποχώρησε, οι εξελίξεις έχουν πυκνώσει. Στις 28 Μαρτίου, όπως αφηγείται ο Βάκης, τα μηχανήματα του εργολάβου προσέγγισαν το χωριό, με αστυνομική συνοδεία. Την ίδια μέρα η ΡΑΑΕΥ (Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων) είχε εκδώσει ορθή επανάληψη της διαπιστωτικής πράξης που αποτελεί προϋπόθεση για την παράταση της άδειας εγκατάστασης του αναδόχου, η οποία είχε λήξει στις 10 Φεβρουαρίου. Η Αποκεντρωμένη Διοίκηση Θεσσαλίας, στον βαθμό που γνωρίζουμε (δεν μπορέσαμε να εντοπίσουμε τον αρμόδιο αξιωματούχο), δεν έχει ακόμα λάβει την απόφαση για τη (διετή) παράταση της άδειας εγκατάστασης. Ο ίδιος ο Βάκης μαζί με μία ομάδα πολιτών που συνδέονται με το Χαλίκι απέτρεψαν την προσέγγιση του συνεργείου στο σημείο των εργασιών. Έγιναν δύο προσαγωγές στο Α.Τ. Μετεώρων, μεταξύ των οποίων και του Βάκη.
Το συνεργείο με τις μπουλντόζες και το φορτηγό επέστρεψε τη Δευτέρα 31 Μαρτίου, με ισχυρότερη αστυνομική συνοδεία, και προχώρησε στο σημείο όπου θα γίνουν οι εργασίες. Στο πλαίσιο των εργασιών αυτών, την Τετάρτη, έσπασαν τον αγωγό ύδρευσης του χωριού – και, όπως καταγγέλλει ο Βάκης, τον επισκεύασαν στο πόδι, παρανόμως («θα έπρεπε να έχουν σταματήσει τις εργασίες και να καλέσουν τον ΔΕΥΑ Μετεώρων», λέει στο inside story).
Την Πέμπτη 3 Απριλίου επέστρεψαν για να συνεχίσουν, αλλά εν τω μεταξύ είχε κατατεθεί αίτηση ασφαλιστικών μέτρων και προσωρινής διαταγής στο Πρωτοδικείο Τρικάλων, ζητώντας να μην ξεκινήσουν οι εργασίες έως ότου κρίνει επί της ουσίας την υπόθεση το Συμβούλιο της Επικρατείας (η προγραμματισμένη ημερομηνία εκδίκασης στο ανώτατο δικαστήριο είναι η 28η Μαΐου). Στις 3 του μηνός, το Πρωτοδικείο ανακοίνωσε ότι θα αποφανθεί επί της προσωρινής διαταγής στις 8 του μηνός και διέταξε να μην γίνουν εργασίες έως τότε. Οι προσφεύγοντες, με τη συνδρομή του Δήμου Μετεώρων, επικαλέστηκαν τη μη οριοθέτηση του ρέματος, την πρόκληση ζημιάς στον αγωγό ύδρευσης του χωριού από τις εργασίες του συνεργείου, την καταπάτηση δημοτικού δρόμου χωρίς την άδεια του Δήμου και τη μη κοινοποίηση των εργασιών στους κατοίκους.
Στις 6 του μηνός έγινε μεγάλη συγκέντρωση διαμαρτυρίας στο Χαλίκι, με τη συμμετοχή σωματείων και οργανώσεων από διάφορα μέρη της Ελλάδας. Ο Βάκης και ο φίλος του και ένας εκ των πιο δραστήριων συναγωνιστών του, ο Αλέξης Κόλλιας, μίλησαν στο inside story για την έκπληξή τους όταν είδαν τα αμάξια να καταφθάνουν. Υπολόγιζαν, λένε, ότι θα μαζευτούν μόνο 50 άτομα – τελικά ήρθαν περισσότεροι από 250.
Στις 8 Απριλίου το Πρωτοδικείο έκρινε υπέρ της προσφυγής, απαγορεύοντας στον ανάδοχο «να προβεί σε οποιαδήποτε προπαρασκευαστική εργασία-ενέργεια εγκατάστασης, τοποθέτησης και κατασκευής του επίδικου έργου». Η προσωρινή διαταγή ισχύει τουλάχιστον ως τις 4 Ιουνίου, όταν θα εκδικαστεί από το ίδιο δικαστήριο η αίτηση για ασφαλιστικά μέτρα.
Επιπλέον, στις 9/4 το δημοτικό συμβούλιο Μετεώρων αποφάσισε την απαγόρευση κυκλοφορίας στον δημοτικό χωματόδρομο που συνδέει το Χαλίκι με τον δασικό δρόμο που οδηγεί στο σημείο των εργασιών. Η απόφαση ελήφθη μετά από επανειλημμένες οχλήσεις από τον πρόεδρο της κοινότητας, τον Αλέκο Κίτσιο, με αναφορές σε ζημιές και κατολισθήσεις από τον Daniel και τις έντονες βροχοπτώσεις του περασμένου Σεπτεμβρίου. Η απαγόρευση θα ισχύει μέχρι η τεχνική υπηρεσία του Δήμου να βεβαιώσει ότι έχουν γίνει οι αναγκαίες επισκευές.
«Είμαστε στο πλευρό των τοπικών κοινοτήτων και κατά του υδροηλεκτρικού στο Χαλίκι», δηλώνει ευθέως στο inside story ο δήμαρχος Μετεώρων Λευτέρης Αβραμόπουλος. «Η ευρύτερη περιοχή ανακηρύχθηκε πέρυσι γεωπάρκο της UNESCO χάρη στο μοναδικό φυσικό της κάλλος. Οι άδειες [για το υδροηλεκτρικό] δόθηκαν πριν έξι χρόνια και έχουν αλλάξει δυο φορές χέρια. Πρέπει το υπουργείο να κάνει επανέλεγχο. Δεν μπορούμε να μιλάμε για γεωπάρκα όταν χτίζονται εργοστάσια μέσα στη φύση».
Οι προσφεύγοντες στο ΣτΕ έχουν ήδη υποστεί δύο ήττες στο δικαστήριο σε διαδοχικές αιτήσεις αναστολής που έχουν καταθέσει. Ωστόσο μόλις προχθές, το δικαστήριο εξέδωσε μία ζωτικής σημασίας απόφαση, η οποία ενδέχεται να επηρεάσει την κρίση του και επί της υπόθεσης του Χαλικιού. Όπως έγραψε η «Καθημερινή», με αφορμή την αδειοδότηση φωτοβολταϊκών πάρκων στο όρος Μενοίκιο στις Σέρρες, το ΣτΕ έκρινε ότι το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας δεν μπορεί να αδειοδοτεί περιβαλλοντικά έργα για τα οποία ο Οργανισμός Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής έχει γνωμοδοτήσει αρνητικά.
Το inside story επιχείρησε να επικοινωνήσει με την ηγεσία και αρμόδια στελέχη του υπουργείου σχετικά με την απόφαση αυτή και πώς επηρεάζει το έργο στο Χαλίκι, αλλά δεν λάβαμε κάποια απάντηση.
Προϊστορία
Το έργο είχε λάβει έγκριση περιβαλλοντικών όρων (ΑΕΠΟ) τον Οκτώβριο του 2019 από την Αποκεντρωμένη Διοίκηση Θεσσαλίας, αφού, αρκετά χρόνια νωρίτερα, το 2011, είχε πάρει άδεια παραγωγής από τη ΡΑΕ – και παρ’ ότι είχε μεσολαβήσει η αρνητική γνωμοδότηση τόσο της κοινότητας Χαλικιού όσο και του δημοτικού συμβουλίου Καλαμπάκας (11/4/2013) και του Περιφερειακού Συμβουλίου Θεσσαλίας (28/12/2017).
Η απόφαση του Οκτωβρίου του 2019 στηρίχθηκε, σύμφωνα με όσους αντιδρούν στο έργο, σε περιβαλλοντικά στοιχεία που περιείχαν εκτιμήσεις (όχι μετρήσεις) των σχετικών υδάτινων ροών από την περίοδο 1977-87. Οι βροχοπτώσεις και οι χιονοπτώσεις στην περιοχή έχουν μειωθεί σημαντικά σε σχέση με την περίοδο εκείνη.
Στις αρχές του 2023 η ΡΑΕ ενέκρινε μεταβίβαση της άδειας παραγωγής (τη δεύτερη), στην «Νικόλαος Πουλορινάκης-Γεωργία Ιερωνυμίδη ΟΕ», με έδρα τον δήμο Μαλεβιζίου στο Ηράκλειο της Κρήτης. Όπως γράφαμε τον Σεπτέμβριο, η εταιρεία, με κεφάλαια 30.000 ευρώ, δραστηριοποιείται στην παραγωγή ηλεκτρισμού από ηλιακή ενέργεια. Δεν έχει στο ιστορικό της κατασκευή υδροηλεκτρικών σταθμών.
Το Μάιο του 2023, 32 κάτοικοι και ιδιοκτήτες παραθεριστικών κατοικιών στο χωριό, μαζί με την περιβαλλοντική οργάνωση «Καλλιστώ», προσέφυγαν στο Συμβούλιο της Επικρατείας ζητώντας την ακύρωση της ΑΕΠΟ του 2019. Ζήτησαν επίσης την ακύρωση της άδειας εγκατάστασης και της πράξης του Δασάρχη Καλαμπάκας με την οποία προσδιορίζονταν οι όροι για την επέμβαση στις επίμαχες εκτάσεις. Βασικό επιχείρημα της προσφυγής είναι ότι το έργο εμπίπτει στη Ζώνη ΙΙΒ του Εθνικού Πάρκου, εντός της οποίας απαγορεύονται ρητά τέτοιου είδους έργα από το ιδρυτικό Π.Δ. του Πάρκου.
Η εμπλοκή του ΟΦΥΠΕΚΑ
Τον Ιούλιο του 2023 η αρμόδια κρατική αρχή, ο ΟΦΥΠΕΚΑ, έστειλε επιστολή στο ΣτΕ επιβεβαιώνοντας ότι μέρος τουλάχιστον του αδειοδοτημένου έργου βρίσκεται εντός της Ζώνης ΙΙΒ. Βάσει αυτής της επιστολής, στις 24/7/2023 το δικαστήριο ενέκρινε την προσωρινή διαταγή για πάγωμα των έργων έως ότου εκδικαστεί η υπόθεση.
Η αδειούχος εταιρεία αμφισβήτησε την ερμηνεία του ΟΦΥΠΕΚΑ και στράφηκε στο τμήμα Ηπείρου του ΤΕΕ, που ανέθεσε μελέτη για τη χωροθέτηση και τις ζώνες του Πάρκου σε ιδιώτη πραγματογνώμονα. Το Τμήμα Προστατευόμενων Περιοχών της Διεύθυνσης Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος και Βιοποικιλότητας του υπουργείου Περιβάλλοντος όσο και η έκθεση του τοπογράφου μηχανικού του ΤΕΕ Ηπείρου κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι το οικόπεδο της υδροληψίας βρίσκεται στη Ζώνη ΙΙΙ, όπου επιτρέπονται τα υδροηλεκτρικά.
Βάσει του εγγράφου αυτού, το ΣτΕ τον Απρίλιο του 2024 απέρριψε την αίτηση αναστολής της ΑΕΠΟ. Αντιδρώντας, ο ΟΦΥΠΕΚΑ προχώρησε σε νέα, λεπτομερή τοπογραφική μελέτη. Τα ευρήματά της οδηγούν τον Οργανισμό στις 9 του περασμένου Ιουλίου να στείλει επιστολή στην Αποκεντρωμένη Διοίκηση Θεσσαλίας, στην οποία ζητά την ανάκληση της ΑΕΠΟ, καθώς το έργο έχει χωροθετηθεί «εν μέρει εντός της Ζώνης ΙΙΒ “Περιοχή Διατήρησης Τοπίου Οικοτόπων και Ειδών Περιστερίου” του Εθνικού Πάρκου Τζουμέρκων, Περιστερίου και Χαράδρας Αράχθου». Επιπρόσθετα, όπως αναφέρει ο ΟΦΥΠΕΚΑ, ο πρώην Φορέας Διαχείρισης Εθνικού Πάρκου «δεν έχει γνωμοδοτήσει επί της ΕΟΑ [Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης] για τη δέουσα εκτίμηση των επιπτώσεων του έργου». Η Αποκεντρωμένη Διοίκηση απαντά παραπέμποντας στην απορριπτική απόφαση του ΣτΕ για την αίτηση αναστολής, παρ’ ότι αυτή είχε προηγηθεί της νέας τοπογραφικής μελέτης.
Στα μέσα του περασμένου Σεπτεμβρίου, συνεργείο του αναδόχου επιχείρησε να ξεκινήσει εργασίες στην περιοχή, αλλά εμποδίστηκε από τους κατοίκους και τελικά αναγκάστηκε να αποχωρήσει (σύμφωνα με τον πρόεδρο της κοινότητας, ο εκσκαφέας δεν είχε τα αναγκαία έγγραφα).
Το ζήτημα της οριοθέτησης του ρέματος
Την ίδια μέρα (12 Σεπτεμβρίου), η Λούση Κιουσοπούλου, η δικηγόρος των προσφευγόντων, ζητά από τις αρχές – Δασαρχείο, Α.Τ. Καλαμπάκας, Δήμο Μετεώρων – να ενεργήσουν ώστε να διακοπούν οι εργασίες στο ρέμα. Όπως αναφέρει στην επιστολή της, η ΑΕΠΟ προβλέπει ότι πριν την έναρξη κατασκευής του έργου «πρέπει να έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία οριοθέτησης του ρέματος». Η διαδικασία οριοθέτησης του ρέματος προβλέπει την έκδοση σχετικού Π.Δ., καθώς αφορά περιοχή Natura. Την επόμενη μέρα, βάσει της νέας μελέτης του ΟΦΥΠΕΚΑ, η Κιουσοπούλου καταθέτει νέα αίτηση αναστολής και προσωρινής διαταγής.
Απαντώντας περί της προϋπόθεσης οριοθέτησης του ρέματος, η Αποκεντρωμένη Διοίκηση Θεσσαλίας (2/10) αναφέρει ότι δεν απαιτείται πριν την έναρξη των έργων υδροληψίας (άρθρο 4 του νόμου 4258/2014), αλλά μόνο πριν την κατασκευή του σταθμού παραγωγής ενέργειας. Το ίδιο σκεπτικό διέπει και την απάντηση της αρμόδιας διεύθυνσης (περιβαλλοντικού και χωρικού σχεδιασμού) της Αποκεντρωμένης Διοίκησης προς το Α.Τ. Μετεώρων την 1η Απριλίου.
Ωστόσο, με έγγραφό της προς το Α.Τ. Μετεώρων στις 28 Μαρτίου, η Διεύθυνση Τεχνικών Έργων της (αιρετής) Περιφέρειας Θεσσαλίας αντικρούει την ερμηνεία της Αποκεντρωμένης. Όπως αναφέρει το έγγραφο, η Διεύθυνση είχε στείλει την προηγούμενη ημέρα παρατηρήσεις/διορθώσεις «επί της υποβληθείσας μελέτης οριοθέτησης προς διόρθωση και επανυποβολή της». Παραπέμποντας στο σχετικό σημείο της ΑΕΠΟ, η προϊσταμένη της Διεύθυνσης Τεχνικών Έργων σημειώνει: «γίνεται σαφές ότι μέχρι την ολοκλήρωση της διαδικασίας οριοθέτησης στο τμήμα που προβλέπεται, δεν επιτρέπεται η έναρξη καμίας κατασκευής σχετικής με το έργο».
Η νέα απόρριψη από το ΣτΕ και το ΥΠΕΝ ως Πόντιος Πιλάτος
Στα τέλη Νοεμβρίου, ο αγώνας των κατοίκων υπέστη νέο πλήγμα: το ΣτΕ απέρριψε και τη νέα αίτηση αναστολής. Το δικαστήριο βάσισε την ετυμηγορία του στη γνώμη του Τμήματος Προστατευόμενων Περιοχών του ΥΠΕΝ, αγνοώντας την αντίθετη γνώμη του ΟΦΥΠΕΚΑ.
Στις 10 Ιανουαρίου, οι δικηγόροι των προσφευγόντων υπέβαλαν αίτηση στο ΥΠΕΝ ζητώντας επειγόντως την οριστική του γνώμη ως προς τη θέση του έργου, σημειώνοντας ότι είναι «απαράδεκτο να προβάλλονται αντικρουόμενες γνώμες στο ΣτΕ από φορείς του ίδιου υπουργείου». Στις 18 Φεβρουαρίου, ο ΟΦΥΠΕΚΑ απάντησε επαναλαμβάνοντας ότι το έργο βρίσκεται εντός της απαγορευμένης ζώνης. Παρά τις επανειλημμένες οχλήσεις των νομικών εκπροσώπων των προσφευγόντων, ούτε το Τμήμα Προστατευόμενων Περιοχών ούτε η υπερκείμενη Γενική Διεύθυνση (Περιβαλλοντικής Πολιτικής) έδωσαν περαιτέρω εξηγήσεις. Η εσωτερική διχογνωμία του ΥΠΕΝ επί του ζητήματος παραμένει.
Στο ίδιο το Χαλίκι, προχθές που το επισκέφθηκα, η ελπίδα και η απογοήτευση εναλλάσσονται. O Χρήστος Ζαχαρής, ιδιοκτήτης της ταβέρνας «Βέρλιγκα» (από το όνομα της ομώνυμης Δρακόλιμνης του Λάκμου) και παραγωγός του La Verliga Radio, του ραδιοφωνικού σταθμού του Ασπροποτάμου, είναι πιο αισιόδοξος από τους περισσότερους. «Θα το σταματήσουμε», λέει, παραπέμποντας σε πρόσφατη δικαστική νίκη της Δέσης, χωριού στην ευρύτερη περιοχή, κατά αντίστοιχου, «σε μέρος που δεν είναι Εθνικό Πάρκο».
Ο Αλέξης Κόλλιας, με καταγωγή από τη Θεσσαλονίκη, που για ένα διάστημα επί Covid μετακόμισε στη γειτονική Ανθούσα και ανέλαβε τη διαχείριση ενός ξενώνα-καφενείου, λέει πως, όποτε έρχεται στο Χαλίκι, «νιώθω ότι έφτασα σπίτι μου, παρ’ ότι δεν μένω εδώ». Αυτή η αίσθηση καταφυγίου, παρατηρώ, πρέπει να έχει διαταραχθεί με την έλευση των μπουλντόζων. «Σωστά. Γι’ αυτό το λόγο, όποτε χρειάζεται, είμαι εδώ».
Δεν υπάρχουν σχόλια