Συνέντευξη / Πώς θα πετύχουμε μία αξιοπρεπή περίθαλψη στα νησιά

Μόνικα Αρτινού

10 Αυγ. 2025 - 08:11

Συγγενείς που σπρώχνουν ασθενοφόρο, ιατροδικαστής στη θέση παθολόγου: καθημερινά είναι πλέον τα περιστατικά που αναδεικνύουν την ελλιπή έως ανύπαρκτη παροχή ιατρικών υπηρεσιών στα νησιά. Ζωές κινδυνεύουν ή χάνονται, η εικόνα της χώρας τραυματίζεται.

Πρώην διοικητής του ΕΚΑΒ, με πλήρη εικόνα της γεωγραφίας της Υγείας στην Ελλάδα, ο Παναγιώτης Τζανετής προτείνει ουσιαστικές και ρεαλιστικές λύσεις.

Ποια είναι τα βασικά δεδομένα που καθορίζουν την υγειονομική πραγματικότητα στα νησιά μας;

Το γεωγραφικό ανάγλυφο εμποδίζει την ύπαρξη αληθινών νοσοκομείων στα πλείστα των νησιών, για λόγους πρώτα απ’ όλα ιατρικής ασφάλειας. Μια νοσοκομειακή υποδομή κι οι κλινικές της, χρειάζεται ένα ζωτικό χώρο κι ένα minimum αριθμό περιστατικών προκειμένου να λειτουργεί ασφαλώς.

Αυτό το αγνοούν οι μαξιμαλιστικές προσεγγίσεις που υιοθετούν ένα σχήμα παραπλήσιο του «κάθε πόλη και στάδιο, κάθε χωριό και γυμναστήριο»! Από την άλλη, αφθονούν οι λόγοι που καθιστούν την περίθαλψη στα νησιά ζωτικό όρο, όχι μόνο της ανάπτυξής τους αλλά ακόμη και της απλής εγκατάστασης εκεί, και για δημογραφικούς λόγους.

Δεν είναι όλα τα νησιά τα ίδια δεδομένου ότι πέραν των διαφορών πληθυσμού, οικονομικής ανάπτυξης κλπ υπάρχουν και σοβαρές διαφορές στην προσβασιμότητα. Ωστόσο μπορεί να γίνει μια αδρή κατηγοριοποίηση με βάση κυρίως το πληθυσμιακό μέγεθος

Πώς επηρεάζει ο τουρισμός την εποχικότητα και τη λειτουργικότητα του συστήματος υγείας;

Σε πολλά από τα νησιά υπάρχει μια ακραία εποχιακή διακύμανση των αναγκών, λόγω του τουρισμού. Επίσης η επιβάρυνση του κόστους ζωής συχνά είναι τόσο μεγάλη στα τουριστικά νησιά, ώστε να καθίστανται οι αποδοχές των χαμηλόμισθων δημοσίων υπαλλήλων τελείως ασύμφορες.

Δεν αρκεί λοιπόν μια απλή πολιτική πρόσθετων κινήτρων για να επιλυθεί το πρόβλημα των άγονων προκηρύξεων. Πιθανώς χρειάζεται κάτι ριζικότερο (π.χ. ανταποδοτική σύνδεση των τουριστικών εσόδων με τις αναγκαίες δαπάνες/υπηρεσίες προς τούτο).

• Διαβάστε: Φολέγανδρος – Βιάννος / Το ΕΚΑΒ αργεί πολύ – Χωρίς παιδοχειρουργό η Ήπειρος

Ποιες διοικητικές δομές είναι αυτές που επωμίζονται το πρόβλημα της νησιωτικότητας στην περίθαλψη;

Οι νήσοι είναι ένα πρόβλημα διαπεριφερειακό. Τέσσερις περιφέρειες της χώρας είναι μεν αμιγώς νησιωτικές όμως νησιά έχουν και κι άλλες τόσες. Όσον αφορά τις υγειονομικές περιφέρειες (ΥΠΕ) σχεδόν όλες έχουν νησιά.

Πολλά μάλιστα από τα «νοσοκομεία» της λεγόμενης γκρίζας ζώνης είναι αντικειμενικώς αδύνατο ή εντελώς ασύμφορο να εξυπηρετηθούν από την πρωτεύουσα της περιφέρειάς τους ή από το αντίστοιχο νοσοκομείο της (π.χ. Ζάκυνθος/Κέρκυρα, Κέα/Σύρος, Σκύρος/Χαλκίδα). Έτσι παρά την πανσπερμία διοικητικών διαιρέσεων ως πρωτεύουσά τους λειτουργεί πρακτικώς η Αθήνα.

Πηγή φωτο Unsplash

Σε ποια νησιά μπορούν να υποστηρίξουν αυτοτελή «κανονικά» νοσοκομεία και τι σημαίνει αυτό;

Πρέπει να εξαιρεθούν της συζήτησης μας η Κρήτη που είναι υγειονομικώς αυτοδύναμη και για γεωγραφικούς λόγους η Εύβοια (με 1+2 νοσοκομεία), η Λευκάδα κι οι μεγάλες νήσοι του Αργοσαρωνικού.

Υπάρχουν 5 περιοχές (Ρόδος, Κέρκυρα, Σύρος, Λέσβος, Χίος), που δύνανται πράγματι να αποκτήσουν ένα αυτοτελές νοσοκομείο εάν ενισχυθούν καταλλήλως. Το ΕΚΑΒ σε αυτά τα νησιά έχει ήδη κάποια στελέχωση αλλά υπολείπεται στην ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών σε σχέση με τον εθνικό μέσο όρο.

Άρα και πάλι χρειάζεται να αναγνωριστεί κάποια ιδιαίτερη προτεραιότητα..

Ναι, βεβαίως αυτές οι περιοχές θα πρέπει να τύχουν ιδιαίτερης προσοχής και προτεραιότητας κατά τον εθνικό σχεδιασμό. Δεν θα πρέπει δηλαδή να αντιμετωπίζονται με αυστηρώς πληθυσμιακά κριτήρια αλλά να έχουν την μεταχείριση ενός πληθυσμιακά μεγαλύτερου «νομού».

Στην πραγματικότητα αυτά τα νοσοκομεία μαζί με μερικά ακόμη κομβικά της ηπειρωτικής χώρας (Τρίπολη, Λαμία, Πτολεμαΐδα, Καβάλα) θα πρέπει να αποτελέσουν το επόμενο μεγάλο αναπτυξιακό στοίχημα του ΕΣΥ στην περιφέρεια, όπου σημειωτέο υπάρχει ήδη το κεκτημένο των μεγάλων πανεπιστημιακών νοσοκομείων (Πάτρας, Ιωαννίνων, Ηρακλείου, Λάρισας, Αλεξανδρούπολης).

Δεν αναφέρομαι μόνο στις εγκαταστάσεις και στον εξοπλισμό όσο κυρίως στο έμψυχο δυναμικό που διασφαλίζει ένα επίπεδο λειτουργικότητας που θα πρέπει να οριστεί με σαφήνεια. Να πιστοποιείται, να ελέγχεται και να εγγυάται στο κοινό το επίπεδο των υπηρεσιών που μπορεί ευλόγως να περιμένει.

Τι ισχύει όμως για τα νησιά που σήμερα διαθέτουν Γενικά Νοσοκομεία-Κέντρα Υγείας;

Πολλά νησιά (22) βρίσκονται στο γκρίζο φάσμα (*) των 4 έως 40 χιλιάδων κατοίκων κι έχουν σήμερα ένα ή και περισσότερα βοηθητικά νοσοκομεία τύπου ΓΝ-ΚΥ, τα οποία θα πρέπει διαρκώς να βρίσκονται σ’ ένα καθεστώς κηδεμονίας κι υιοθεσίας. Σήμερα, απατηλώς αυτά περιγράφονται ως ”νοσοκομεία’ και καλλιεργούν φρούδες προσδοκίες που πολύ συχνά οδηγούν σε διαψεύσεις και τραγωδίες.

Στα νησιά αυτά έχουν εγκατασταθεί αρκετοί ως ειδικοί ιατροί που απασχολούνται ως ιδιώτες ωστόσο αυτοί λίγο συμβάλλουν στην επείγουσα ιατρική (νοσοκομειακή και προνοσοκομειακή). Σχεδόν σε όλα τα νησιά αυτής της κατηγορίας λειτουργεί από δεκαετίας ένας κάποιος τομέας του ΕΚΑΒ, αν και συνήθως με τεράστια προβλήματα στελέχωσης.

Στην πραγματικότητα ο κίνδυνος από την υφιστάμενη υγειονομική κατάσταση, ακόμη κι εκτός τουριστικής σαιζόν, είναι τόσος ως εάν έμεναν χωρίς αληθινό νοσοκομείο δύο Αιτωλοακαρνανίες ( περίπου  400,000 κάτοικοι). Αυτό ίσως εξηγεί το γιατί το καθημερινό δελτίο ειδήσεων περιέχει τόσο συχνά κάποια σχετική κακή είδηση, ένα παράπονο, μια διαμαρτυρία κλπ.

Μπορεί η σύνδεση των νησιών με συγκεκριμένα νοσοκομεία (αδελφοποίηση) να αποτελέσει λύση;

Θα πρέπει να υπάρξει η «αδελφοποίηση» τους με συγκεκριμένο κεντρικό νοσοκομείο τόσο για σταθερή εκλεκτική διαχείριση των έκτακτων περιστατικών τους όσο και για τα τακτικά τους.

Επιβάλλεται επίσης ένα σύστημα κινήτρων, εκπαίδευσης, εξέλιξης, τηλε-διασύνδεσης κ.λπ. για το προσωπικό τους που θα γνωρίζει εξ αρχής ότι στις υποχρεώσεις αυτής της θέσης που διεκδίκησε υπάρχουν κι οι προγραμματισμένες και καλά αμειβόμενες σχετικές μετακινήσεις.

Δεν μπορεί οι μετακινήσεις να συνεχίσουν να γίνονται με αδιαφάνεια, έλλειψη έγκαιρου προγραμματισμού, επαρκών κινήτρων και σε βάρος συνήθως της γειτνιάζουσας προβληματικής δομής (πχ Παξοί – ιατροί από ΓΝ Κέρκυρας).

Το μόνο αποτέλεσμα μεσοπρόθεσμα θα είναι το να μην υπάρχουν σύντομα διόλου ιατροί ούτε σε αυτές τις περιοχές, αν θεωρήσουν ότι  θα είναι εκτεθειμένοι μονίμως σε «καψόνια» αυτού του είδους. Ο νόμος σήμερα επιτρέπει μετακινήσεις με εντέλλεσθαι μέσα στην ίδια Υγειονομική Περιφέρεια.

Τι ισχύει για τα μικρότερα νησιά με πληθυσμό κάτω των 4.000 κατοίκων;

Η περίθαλψη σε 23 νησιά που  βρίσκονται μεταξύ 1000 και 4000 κατοίκων (**) είναι στοιχειώδης (ΚΥ) και πλήρως εξαρτώμενη από το σύστημα διακομιδών. Μερικοί εξ αυτών των προορισμών είναι πολύ δημοφιλείς τουριστικά.

Σπάνια υπάρχουν εδώ ειδικευμένοι ιδιώτες γιατροί. Δεν υπάρχει τομέας ΕΚΑΒ και τις χερσαίες υπηρεσίες ασθενοφόρου, όπου υπάρχει όχημα, τις αναλαμβάνουν τα τοπικά Κέντρα Υγείας(ΚΥ) ή τα αγροτικά ιατρεία. Η έμφαση εδώ είναι το ΚΥ τους  να έχει επάρκεια ειδικών στις βασικές ειδικότητες, πράγμα καθόλου απλό (παθολόγοι, παιδίατροι κοκ).

Είναι χαρακτηριστικό ότι αναγκάζονται σε πολύ μεγαλύτερα νοσοκομεία (Κως, Σάμος) γυναικολόγοι να υποδύονται τους καρδιολόγους, ιατροδικαστές τους παθολόγους, ενώ οι παιδιάτροι  αποτελούν παντού είδος εν ανεπαρκεία.

Οσον αφορά στα ασθενοφόρα η πιο άμεση λύση θα ήταν ένα δίκτυο υποστηριζόμενο κι επιτηρούμενο από το ΕΚΑΒ, αλλά που θα λειτουργεί με δημοτικούς υπαλλήλους που προσλαμβάνονται με διοικητική και οικονομική ευελιξία.

• Διαβάστε: ‘Ιος / Παραιτήθηκε ο μοναδικός παιδίατρος – «Κραυγή αγωνίας» για την κατάρρευση του ΕΣΥ

Ποιες είναι οι ανάγκες και οι προκλήσεις για τα νησιά με πληθυσμό κάτω των 1.000 κατοίκων;

Τριάντα μικρότερα νησιά έχουν 100 -1000 κατοίκους, δηλαδή λιγότερους κι από τους επιβάτες ενός μικρού ακτοπλοϊκού. Το διακύβευμα είναι να λειτουργούν τα αγροτικά ιατρεία πράγμα που συχνά χρειάζεται για να συμβεί την επικουρία των Ενόπλων Δυνάμεων. Εδώ όπου υπάρχει διαθέσιμο όχημα λειτουργεί με την ευθύνη της ΤΑ.

Πόσο αποτελεσματικές είναι οι αεροδιακομιδές και ποια τα πλεονεκτήματά τους;

Ένα από τα λίγα σημεία όπου πλεονεκτεί η περίθαλψη στα νησιά έναντι των κατοίκων της ηπειρωτικής χώρας είναι το σύστημα αεροδιακομιδών για τα βαριά περιστατικά. Είναι πολύ υψηλού επιπέδου τόσο στην υγειονομική ασφάλεια (επιπέδου ΜΕΘ) όσο και στην ασφάλεια ή στην ταχύτητα (Πολεμική Αεροπορία).

Μετά τις βάσεις Σύρου (2016), Ακτίου (2019), Ελευσίνας και Ρόδου, το μεγαλύτερο κενό πλέον εντοπίζεται στο βόρειο Αιγαίο και τις Σποράδες. Η βάση της Λέσβου που λειτούργησε παλιότερα δεν επαναλειτούργησε μετά από θανατηφόρο δυστύχημα προ εικοσαετίας. Αντί όμως να καλυφθούν αυτά τα κενά, προγραμματίζεται η δημιουργία πολλαπλών βάσεων ελικοπτέρων Πολιτικής Προστασίας, χωρίς υγειονομική κάλυψη.

Για πολλά νησιά (>50) (***) είναι απαραίτητη η περαιτέρω ανάπτυξη των αεροδιακομιδών έτσι ώστε να υπάρξει και μια δεύτερη ταχύτητα, μιας και δεν είναι όλα τα περιστατικά εξίσου βαριά. Αυτό θα συμβεί με την εμπλοκή των νησιωτικών περιφερειών αλλά υπό την αυστηρή εποπτεία του ΕΚΑΒ (υγειονομικά) και της Πολιτικής Αεροπορίας (πτητικά).

Γιατί δεν επαρκούν οι θαλάσσιες διακομιδές (με πλωτά ασθενοφόρα);

Η χρήση ιδιωτικών σκαφών χωρίς ειδικό εξοπλισμό κοστίζει πολύ μεγάλα ποσά κάθε χρόνο και διεξάγεται με πολύ χαμηλότερα standards από εκείνα των αεροδιακομιδών.

Αν και υπήρξε συμφωνία ΕΚΑΒ -2η ΥΠΕ (2019) για στελέχωση των πλωτών ασθενοφόρων με εφημερεύοντα ιατρό κι ειδικό διασώστη, αυτή ουδέποτε υλοποιήθηκε οπότε συνεχίζει να συνοδεύει τις διακομιδές με πλωτό «όποιος τύχει» . Τα πλωτά ασθενοφόρα με τον ειδικό εξοπλισμό που αποκτήθηκαν με ευρωπαϊκά χρήματα παραμένουν σχεδόν αχρησιμοποίητα.

Τι χρειάζεται για να στηριχθεί πραγματικά η περίθαλψη στα νησιά;

Το κεφάλαιο που δεν έχει ανοίξει ακόμη είναι η επένδυση στο υγειονομικό δυναμικό. Η σημερινή ισοπεδωτική αδιαφορία οδηγεί στο να στελεχωθούν τα νησιά με ό,τι περισσέψει.

Η πολιτική αυξημένων κινήτρων και η ανταποδοτική σύνδεση με τα τουριστικά έσοδα θα μπορούσε να αντιστρέψει αυτή την τάση και να υπάρξει προσωπικό επαρκές, ποιοτικό και σε διαρκή επαφή με την επιστημονική εξέλιξη.

Στα νησιά θα πρέπει να βρίσκεται το επιστημονικά επαρκέστερο τμήμα των δυνάμεων του ΕΣΥ κι όχι μια οιαδήποτε «άσπρη μπλούζα» Αυτό θα σημαίνει κυρίως προσωπικό με πιστοποιημένη εξειδίκευση στην επείγουσα ιατρική αλλά κι εξοικείωση με τις σύγχρονες τεχνολογίες της τηλε-ιατρικής Με μια κουβέντα για να προσελκύσει κανείς προσωπικό επαρκές, ποσοτικά και ποιοτικά, χρειάζεται μια γενναία πολιτική κινήτρων.

Ποιος ο ρόλος της εκπαίδευσης και των θεσμικών εργαλείων;

Το μεταπτυχιακό πρόγραμμα του ΕΚΑΒ (ΕΠΙ) καθώς και ο διεθνής οργανισμός ATLS θα μπορούσαν να προσφέρουν άμεσα σημαντική στήριξη ενώ θα μπορούσαν επιπλέον να θεσμοθετηθούν κι άλλα εκπαιδευτικά προγράμματα για όλους τους εμπλεκόμενους υγειονομικούς.

Η υφιστάμενη επικούρηση από Στρατό, Πυροσβεστική και Δήμους μπορεί να βοηθήσει, ιδιαιτέρως αν αντιμετωπισθεί σοβαρά η ανάγκη εκπαίδευσης του εμπλεκομένου προσωπικού. Αλλά δεν θα μπορούσε επ’ ουδενί να υποκαταστήσει τον βασικό κορμό του ΕΣΥ.

Από μόνες τους οι επιμέρους λύσεις δεν μπορούν να ξεπεράσουν το επίπεδο της εμβαλωματικής παρέμβασης με όσο ενθουσιασμό κι αν τις προβάλλει η κατά καιρούς πολιτική ηγεσία. Είναι καιρός, δεκαπέντε χρόνια μετά την χρεωκοπία κάποιος να βάλει βαθιά το χέρι, εάν τα νησιά αποτελούν όντως εθνική, υγειονομική κι αναπτυξιακή μας προτεραιότητα

Πώς κρίνετε την υπερδραστηριότητα του υπουργού Υγείας κ Άδωνι Γεωργιάδη στο πρόβλημα της περίθαλψης στα νησιά;

Δεν είναι θέμα προσώπου, αλλά πολιτικής. Ο σημερινός υπουργός επιδίδεται συχνά σε διάφορες πρωτοβουλίες, χωρίς να «βλέπει» μέσα στην ενεργητικότητα του ότι προσκρούει στα στενότατα όρια της πολιτικής που εξυπηρετεί. Ταιριάζει όμως στη ματαιότητα του βολονταρισμού, αυτό που λέει στους ΤΡΩΕΣ ο Καβάφης:

Είν’ η προσπάθειές μας σαν των Τρώων.
Θαρρούμε πως με απόφαση και τόλμη
θ’ αλλάξουμε της τύχης την καταφορά,
κι έξω στεκόμεθα ν’ αγωνισθούμε.

Aλλ’ όταν η μεγάλη κρίσις έλθει,
η τόλμη κι η απόφασίς μας χάνονται·
ταράττεται η ψυχή μας, παραλύει·
κι ολόγυρα απ’ τα τείχη τρέχουμε
ζητώντας να γλιτώσουμε με την φυγή.

ΥΓ:* Αίγινα, Θάσος, Σκόπελος, Σκιάθος, Κεφαλληνία, Ζάκυνθος, Κως, Σάμος, Νάξος, Κάλυμνος, Λήμνος, Σαντορίνη, Πάρος, Μύκονος. Τήνος, Ικαρία, Άνδρος, Λέρος, Κάρπαθος, Μήλος Κύθηρα.

** Σαμοθράκη, Σπέτσες, Πάτμος, Πόρος, Αλόννησος, Σκύρος, Ιθάκη, Σίφνος, Σέριφος, Αντίπαρος, Κύθνος, Αμοργός, Ύδρα, Σύμη, Σαμοθράκη, Παξοί, Τζια, Ίος, Αστυπάλαια, Φούρνοι, Νίσυρος, Αγκίστρι, Κάσος.

***Μεταξύ αυτών σχετικώς δυσπρόσιτα με προτεραιότητα: Ψαρά, Αη Στράτης + Φολέγανδρος, Ανάφη, Σίκινος, Μικρές Κυκλάδες + Αγαθονήσι, Τήλος, Λειψοί, Καστελόριζο + Ερεικούσσα, Οθωνιοί, Μαθράκι + Γαύδος.

tvxs.gr