Διάβασα σε μεγάλη φιλοκυβερνητική ιστοσελίδα μια ανάρτηση του πανεπιστημιακού Στάθη Καλύβα, στενού συμβούλου του Μητσοτάκη, για την παράσταση «Ο όρκος της Ευρώπης» που παίχτηκε στην Επίδαυρο την περασμένη Παρασκευή και Σάββατο.

Με αγανάκτησε αλλά δεν με εξέπληξε. Γράφει ο εκπρόσωπος της δεξιάς ιστοριογραφίας για τον «Όρκο»: «πορνογραφία της βίας, υστερία, φλυαρία, μαγική σκέψη, απόλυτη κοινοτυπία (sic)».

Βρεθήκαμε, μαζί με την σημαντική Βρετανίδα ιστορικό Joanna Bourke. στην Επίδαυρο το περασμένο Σάββατο. Είχαμε δει όλες τις φετινές θεατρικές παραστάσεις στο εμβληματικό θέατρο. «Ο όρκος» ήταν η πιο γνωσιακά έντονη και συναισθηματικά επιδραστική.

Η Ευρώπη, η όμορφη κόρη ενός βασιλιά των Φοινίκων, γεννήθηκε στην Τύρο, που σήμερα βρίσκεται στο Λίβανο. Απήχθη και βιάστηκε από τον Δία, τον βασιλιά των θεών, ο οποίος μεταμορφώθηκε σε ταύρο και την πήρε στην Κρήτη. Η προέλευση του ονόματος «Ευρώπη» δεν είναι ευρωπαϊκή. Όμως, δεν είναι μόνο το όνομα. Η Ευρώπη ενώθηκε πολιτικά για πρώτη φορά στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και πολιτισμικά μέσω του εκχριστιανισμού της σε μια ιερή Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Ο ιδρυτής της Ρώμης ήταν ο Αινείας, ένας περιπλανώμενος εξόριστος από την Τροία. Ο Ιησούς ήταν ένας Εβραίος προφήτης. Η Ευρώπη είναι δημιούργημα μη Ευρωπαίων ταξιδιωτών, περιπλανώμενων και μυστικιστών.

Πάνω στην συμβολική αρπαγή της Ευρώπης από τον Δία, θεμελιώνεται ο Ευρωπαϊκός πολιτισμός. Η πράξη ξετυλίγει ένα νήμα βίας προς τους μη Ευρωπαίους (Ασιάτες, Αφρικανούς, Ινδιάνους, αυτόχθονες, αβορίγινους) που την δημιούργησαν και διαχρονικά απλώνεται πάνω στα σώματα των γυναικών.

«Ο όρκος» περιγράφει με γραφική λεπτομέρεια την φρικιαστική βάρβαρη και γενοκτόνα συμπεριφορά της πολιτικής και στρατιωτικής Ευρώπης προς τις αποικίες και τις κατακτήσεις της. Εστιάζεται συμβολικά στον σφαγιασμό και καταστροφή ενός Ασιατικού πληθυσμού ανάμεσα στην Ευρώπη και την Ασία.

Η Ευρώπη παρουσιάζεται ως μια ηλικιωμένη γυναίκα που συντονίζει τους άλλους ρόλους στην παράσταση: τις τρεις κόρες της, τον εγγονό της και μια δικηγόρο που κατάγεται από τους εξολοθρωμένους και θέλει να καταγράψει την φρίκη με τα εργαλεία του διεθνούς δικαίου και των Επιτροπών Αλήθειας και Συμφιλίωσης. Μικρό κορίτσι, η Ευρώπη ήταν παρούσα στην γενοκτονία του πληθυσμού. Κατέδωσε στους άγριους συγγενείς της τον τόπο που κρύβονταν 18 μικρά παιδιά που τα κατασπάραξαν τα σκυλιά των κατακτητών. Αυτό το ανοσιούργημα, που αναφέρεται στις δεκάδες βαρβαρότητες των Ευρωπαίων κατακτητών στις αποικίες, γίνεται κατάρα και ασήκωτο τραύμα για τα παιδιά της Ευρώπης.

Το έργο αποτελεί την απεγνωσμένη προσπάθεια της γριάς Ευρώπης να περιγράψει και να απολογηθεί για την καταστροφή στην οποία συμμετείχε. Ελπίζει έτσι να θεραπεύσει το τραύμα και να απαλύνει την κατάρα που κουβαλάει η ίδια και οι κόρες της. Η Ευρώπη έχει σκοτώσει τα παιδιά της εκτός από τις τρεις κόρες, επαναλαμβάνοντας την αρχική βία. Η μία κόρη την μιμείται αποβάλλοντας τα έμβρυα της, η άλλη κατατρύχεται από φοβίες, πανικούς και καταδιώκεται από δολοφονικά σκυλιά, η τρίτη βλέπει τον γιό της να βιάζει και να σκοτώνει μια φίλη του αλλά να μένει σιωπηλός και να αρνείται να παραδεχτεί το έγκλημα. Τραγικές ηρωίδες, η Αριάδνη, η Εκάβη, η Φαίδρα, η Ιοκάστη, η Μήδεια, η Αντιγόνη αλλά και ο καταραμένος και ιερός Οιδίποδας συμπυκνώνονται στους πέντε ρόλους.

Γράφει ο κ. Καλύβας: «με ενοχλεί η διάδοση προβληματικών στερεότυπων που πλασάρονται για βαθιά σκέψη, του τύπου η ενοχή μεταδίδεται κληρονομικά, η λύση είναι το αέναο (και πορνογραφικό) αυτομαστίγωμα, φύκια δηλαδή για μεταξωτές κορδέλες…κλείνει το μάτι σε όσους ταυτίζουν την μαζική βία με τη Δύση. «Η ενοχή μεταδίδεται κληρονομικά;»

Ρώτα την οικογένεια του Αγαμέμνονα και αυτές των κουκουλοφόρων της Κατοχής. «Αέναο (και πορνογραφικό) αυτομαστίγωμα;» Δεν έχει διαβάσει τον Οιδίποδα και δεν καταλαβαίνει από αμαρτία, τιμωρία και εξιλέωση. «Στερεότυπα για βαθιά σκέψη;» Έχει ακούσει για Σοφοκλή, Σαίξπηρ, Φρόιντ; «Ταύτιση μαζικής βίας με τη Δύση;» Φαντάζομαι ότι συμμερίζεται την αναθεωρητική μειοψηφία ιστορικών που υποστηρίζουν ότι η αποικιοκρατία ήταν καλή για τους λαούς που λεηλάτησε και εξολόθρευσε.

Aς αναφέρω ενδεικτικά λίγα περιστατικά γενοκτονικής μαζικής Ευρωπαϊκής βίας:

1. Οι Βρετανοί κακοποίησαν, βίασαν και βασάνισαν χιλιάδες ηλικιωμένους Κενυάτες κατά τη διάρκεια της εξέγερσης των Μαου Μάου (1951-1960). Μέλη της φυλής Κικούγιου κρατήθηκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης ή «γκουλάγκ της Βρετανίας» όπουβασανίστηκαν συστηματικά και υπέστησαν σοβαρές σεξουαλικές επιθέσεις. Οι εκτιμήσεις για τον αριθμό των νεκρών ποικίλλουν σημαντικά: ο ιστορικός Ντέιβιντ Άντερσον εκτιμά ότι ήταν 20.000, ενώ η Καρολάιν Έλκινς πιστεύει ότι μπορεί να έχουν πεθάνει έως και 100.000 άτομα.

2. Μεταξύ 12 και 29 εκατομμύρια Ινδοί πέθαναν από την πείνα ενώ η χώρα βρισκόταν υπό τον έλεγχο της Βρετανικής Αυτοκρατορίας, καθώς εκατομμύρια τόνοι σιταριού εξήχθησαν στη Βρετανία ενώ η πείνα μαινόταν στην Ινδία. Το 1943, έως και τέσσερα εκατομμύρια Μπενγκάλι πέθαναν από την πείνα.Μιλώντας για τον λιμό στο Μπενγκάλ ο Τσώρτσιλ είπε: «Μισώ τους Ινδούς. Είναι ένα κτήνος λαός με μια κτηνώδη θρησκεία. Η πείνα ήταν δικό τους λάθος που αναπαράγονταν σαν τα κουνέλια».

3. Από το 1885 έως το 1908, αποτρόπαιες φρικαλεότητες διαπράχθηκαν στο Κονγκό από το Βέλγιο του Λεοπόλδου Β΄. Συνδέονταν με τη συλλογή καουτσούκ για εξαγωγή. Σε συνδυασμό με τις επιδημίες, τον λιμό, τις μαζικές εκτοπίσεις και τη μείωση των γεννήσεων που προκλήθηκαν, οι φρικαλεότητες συνέβαλαν στη δραματική μείωση του πληθυσμού του Κονγκό. Οι σύγχρονες εκτιμήσεις υπολογίζουν την μείωση ως 13 εκατομμύρια κατοίκων. Όσοι δεν έπιαναν τις ποσοστώσεων συλλογής καουτσούκ εκτελούνταν. Η αστυνομική δύναμη έπρεπε να προσκομίζει τα χέρια των θυμάτων της ως απόδειξη ότι σκότωσε κάποιον.

4. Σ’ αυτά τα προηγούμενα θεμελιώνεται η γενοκτονία των Παλαιστινίων. Οι Ισραηλινοί ακολουθούν στα βήματα των Βρετανών, Γάλλων, Βέλγων και Γερμανών αποικιοκρατών. Έμαθαν από τους Νοτιοαφρικάνους το apartheid, από τους Βρετανούς την λιμοκτονία, από τους Βέλγους την μείωση του πληθυσμού με όπλο τον λιμό, την αρρώστια, την έλλειψη ιατρικής περίθαλψης. «Ο όρκος» αποτελεί καταδίκη της γενοκτονίας των Παλαιστινίων και ο κ. Καλύβας αγανάκτησε φαντάζομαι από την έμμεση αναφορά.

Το Ελληνικό κοινό, περήφανο που δεν έγινε αποικία, δεν έχει πλήρη γνώση του βάρβαρου και δολοφονικού χαρακτήρα της Ευρωπαϊκής αποικιοκρατίας που τόσο γραφικά περιγράφει το έργο. Και εδώ η ιστορική, διδακτική και αισθητική προσφορά του «Όρκου» είναι σημαντική. Το κοινό άκουσε κεντρικούς στόχους και τρόπους της Ευρωπαϊκής βίας, κάτι που δεν μαθαίνει στο σχολείο.

Πως το γυναικείο σώμα γίνεται αντικείμενο πολιτικής και τόπος άσκησης βίας. Πως η αμαρτία γράφεται στο σώμα όπως στους καταδικασμένους της «Σωφρονιστικής Αποικίας» του Κάφκα. Πως η κατάρα μεταφέρεται από γενιά σε γενιά και γεννάει τα μπάσταρδα παιδιά της. Πως μπορεί να τελειώσει όμως; Πως προτείνει ο εξαιρετικός συγγραφέας και σκηνοθέτης Ουαζντί Μουαουάντ το κλείσιμο του κύκλου της βίας; Εδώ μπορεί να υπάρχουν κάποιες επιφυλάξεις.

Το σπάσιμο της σιωπής, η αφήγηση του τι έγινε, η αλήθεια για τις φρικαλεότητες αποτελεί την αρχή της αναγνώρισης του εγκλήματος, της απολογίας και της μετάνοιας. Οι περιγραφές των βασανιστηρίων και των βιασμών οδηγούν σε συναισθηματική ταραχή και μπορούν να διδάξουν εμπάθεια και συμπόνια. Η λεπτομερής περιγραφή των αποτρόπαιων πράξεων (η «πορνογραφία» του Καλύβα) βοηθάει τον θεατή να κατανοήσει το μέγεθος της βίας, την αγριότητα της παραβίασης, την ευθύνη δική τους και δικής μας, την σημασία της μετάνοιας και της αποζημίωσης.

Μόνο έτσι η πράξη μπαίνει στον λόγο, γίνεται ειλικρινής αποτύπωση της βίας στις λέξεις και, ελπίζει κανείς, αποτρέπεται η επανάληψη. Η αφήγηση αποτελεί την αρχή αλλά όχι το κλείσιμο του κύκλου της βίας.

Η αποκάλυψη, η ντροπή, η συμπόνια πρέπει να οδηγήσει σε αποδοκιμασία των αγριοτήτων των άλλων και των δικών μας, σε αλληλεγγύη στα παλιά και νέα θύματα, σε συλλογικούς αγώνες που ξεκινάνε από την καταδίκη των φρικαλεοτήτων και οδηγούν στο «ποτέ ξανά».

Μπορούμε να βοηθήσουμε τα παλιά και τα σύγχρονα θύματα της Ευρωπαϊκής σκληρότητας. Εδώ στην πατρίδα μας, πολιτικά, συλλογικά, δίνοντας μαζί τον όρκο «Ποτέ Ξανά». Και απαιτώντας από την κυβέρνηση να αναγνωρίσει την Παλαιστίνη και να συμμετάσχει στην παγκόσμια εκστρατεία για το τέλος της γενοκτονίας.


tvxs.gr