Δύο πολεμικά πλοία του Μουσολίνι ναυάγια στον Σαρωνικό-Η ελληνική εκδίκηση

11/09/2025 | 06:00  

Γράφει ο Δημήτρης  Ιωάννου

Στον σκοτεινό βυθό του Σαρωνικού, κάτω από τα γαλανά νερά, βρίσκονται ναυαγισμένα εδώ και 84 χρόνια, δυο πολεμικά πλοία της Ιταλίας που πήραν μέρος στις επιχειρήσεις του «έπους του 40» και στην συνέχεια, μετά την κατάληψη της Ελλάδας από τους Γερμανούς, συνεργάστηκαν με τους ναζί στο Αιγαίο και το Ιόνιο πέλαγος.

Μάλιστα ιδίου τύπου πλοίο, βύθισε αύτανδρο το ελληνικό υποβρύχιο «Πρωτεύς» (κυβερνήτης πλωτάρχης Μ. Χατζηκωνσταντής) στις 29 Δεκεμβρίου 1940.

Την 15η Οκτωβρίου 2015 η καταδυτική ομάδα του Αντώνη Γράφα, σε συνεργασία με τους Γιάννη Μυτιλιναίο και Δημήτρη Σμυρνιώτη, καταδύθηκε σε ένα ναυάγιο νοτιοδυτικά την νήσου Πάτροκλος το οποίο εν συνεχεία ταυτοποιήθηκε ως το ιταλικό τορπιλοβόλο «ALTAIR», αδελφό πλοίο του ιταλικού τορπιλοβόλου «ALDEBARAN», το οποίο επίσης βυθίστηκε στην περιοχή του Σαρωνικού και ανακαλύφθηκε από την ίδια ομάδα τον Φεβρουάριο του 2014.

Ενισχύστε το militaire.gr ,δείτε γιατί ΕΔΩ

Το ιταλικό βασιλικό τορπιλοβόλο «ALTAIR» (RegiaTorpediniera ALTAIR) ήταν κλάσης SPICA, τύπου PERSEO, και ήταν πανομοιότυπο με τα υπόλοιπα εφτά τορπιλοβόλα του τύπου αυτού. Όλα τα τορπιλοβόλα αυτής της κλάσης έφεραν ονόματα αστερισμών όπως το «ALTAIR», το οποίο αποτελεί το φωτεινότερο άστρο του αστερισμού του Αετού (λατινικά Aquila).

Το πολεμικό  άρχισε να κατασκευάζεται στα ναυπηγεία Cantiere Ansaldo, στο Sestri Ponente, στην Γένοβα της Ιταλίας, την 2α Οκτωβρίου 1935 μαζί με το αδελφό του πλοίο «ALDEBARAN» .

Καθελκύστηκε την 26η Ιουλίου 1936 και αποπερατώθηκε την 23η Δεκεμβρίου του ίδιου χρόνου.

Η ΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

Δύο ημέρες μετά την είσοδο της Ιταλίας στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, την 8η Ιουνίου 1940, το «ALTAIR» συμμετείχε στις επιχειρήσεις προστασίας των παράκτιων πόλεων της Λιγουρίας από τους βομβαρδισμούς του γαλλικού Πολεμικού Ναυτικού.

Από τον Αύγουστο έως και τον Σεπτέμβριο του ίδιου χρόνου συμμετείχε, ως πλοίο προστασίας, σε ναρκοθετήσεις και σε νηοπομπές.

Από την 31η Οκτωβρίου έως και την 1η Νοεμβρίου 1940, συμμετείχε με τα τορπιλοβόλα «ALDEBARAN», «ANDROMEDA» και «ANTARES» στις «Ειδικές Ναυτικές Δυνάμεις» (Forze Navali Speciali) της RegiaMarina, με σκοπό την προετοιμασία για την από το Γενικό Επιτελείο του ιταλικού στρατού, προγραμματισμένη απόβαση των ιταλικών δυνάμεων στην Κέρκυρα. Σύμφωνα με το επιτελικό αυτό σχέδιο είχε προγραμματιστεί η επιβίβαση της 47ης Μεραρχίας Πεζικού, της αποκαλούμενης Μεραρχίας «Μπάρι» (47a Divisione Fanteria «Bari»), σε πλοία και η αποβίβαση της στην Κέρκυρα με σκοπό την εισβολή στον ελλαδικό χώρο μέσω των νησιών του Ιονίου.

Οι μεγάλες όμως απώλειες στο Αλβανικό Μέτωπο, οδήγησαν στην ακύρωση του σχεδίου και στην μεταφορά των στρατευμάτων στο λιμάνι της Αυλώνας στην Αλβανία, με σκοπό την ενίσχυση του ιταλικού στρατού στο ελληνοïταλικό μέτωπο της Αλβανίας.

Tην ίδια περίοδο και συγκεκριμένα την 29η Δεκεμβρίου 1940, ένα από τα αδελφά πλοία του ALTAIR, το τορπιλοβόλο «ANTARES», εμβόλισε και βύθισε αύτανδρο στην Αδριατική, το ελληνικό υποβρύχιο «ΠΡΩΤΕΥΣ» (πλωτάρχης Μ.Χατζηκωνσταντής), το οποίο λίγο πριν είχε καταφέρει να τορπιλίσει το ιταλικό οπλιταγωγό «SARDEGNA».

Ενισχύστε το militaire.gr ,δείτε γιατί ΕΔΩ

Από τον Νοέμβριο του 1940 έως και τον Μάιο του 1941, το «ALTAIR» επιχείρησε στην θαλάσσια περιοχή της Αδριατικής ως συνοδευτικό νηοπομπών, οι οποίες σκοπό είχαν τον συνεχή ανεφοδιασμό του εκστρατευτικού ιταλικού σώματος της Αλβανίας με άνδρες και εφόδια.

Την 4η Μαΐου του 1941, μετά την κατάληψη της Ελλάδας από τις δυνάμεις του Άξονα, το «ALTAIR», μαζί με τα τορπιλοβόλα «ANTARES» και «ARETUSA», καθώς και το βοηθητικό αντιτορπιλικό «BARLETTA», μετέφερε από το Brindisi της Ιταλίας τις πρώτες μονάδες του ιταλικού εκστρατευτικού σώματος τις οποίες αποβίβασε στο Αργοστόλι της Κεφαλονιάς.

Το «ALTAIR» εντάχθηκε στην 1η Μοίρα Τορπιλοβόλων (1a SquadrigliaTorpediniere) της Regia Marina στην Ελλάδα, η οποία τελούσε υπό την διοίκηση της νεοϊδρυθείσας ιταλικής Ναυτικής Διοίκησης Βορείου Αιγαίου «Marisudest» (Comando Gruppo Navaledell’ Egeo Settentrionale).

Το Marisudest είχε την έδρα του στην Αθήνα και συμμετείχε με την γερμανική Kriegsmarine σε όλες τις ναυτικές επιχειρήσεις του ελλαδικού χώρου.

«Το ALTAIR» έδρασε μέχρι την βύθισή του κυρίως ως συνοδευτικό νηοπομπών, αρχικά στην «Επιχείρηση ΕΡΜΗΣ» (βλ. Μάχη της Κρήτης) και κατόπιν σε όλο τον ελλαδικό χώρο, συνοδεύοντας νηοπομπές των δυνάμεων του Άξονα και επιχειρώντας από το βόρειο Αιγαίο ως την Κρήτη και την Κυρηναϊκή.

Μέχρι τη βύθιση του διεκπεραίωσε 119 αποστολές καλύπτοντας συνολικά 22.528 ναυτικά μίλια.

ΤΟ ΣΥΜΜΑΧΙΚΟ ΝΑΡΚΟΠΕΔΙΟ

Η αιτία βύθισης του τορπιλοβόλου «ALTAIR» υπήρξε η πρόσκρουσή του σε νάρκη ναρκοπεδίου το οποίο πόντισε το βρετανικό ναρκοθετικό υποβρύχιο «HMS RORQUAL».

Το ναρκοπέδιο αυτό δεν υπήρξε μόνο η αιτία βύθισης του «»ALTAIR, αλλά και του αδελφού του δίδυμου τορπιλοβόλου πλοίου, το οποίο πρόσκρουσε επίσης σε νάρκη του ίδιου ναρκοπεδίου στις 08:05 της 20ης Οκτωβρίου 1941.

Το «HMS RORQUAL» υπήρξε ένα από τα πιο επιτυχημένα υποβρύχια του Royal Navy έχοντας στο ενεργητικό του 16 βυθίσεις πλοίων.

Κατασκευάστηκε στα ναυπηγεία Vickers Armstrong στο Barrow-in-Furness της Αγγλίας, το 1936, την χρονιά κατασκευής του «ALTAIR» και του «ALDEBARAN», και ήταν ένα από τα έξι υποβρύχια της κλάσης GRAMPUS.

Το 1940 στάλθηκε στην Μεσόγειο όπου έλαβε μέρος σε πολλές επιχειρήσεις, ως επί το πλείστον ναρκοθετήσεις, έως το 1945 όπου και στάλθηκε στην Άπω Ανατολή, για να συμμετάσχει στις συμμαχικές επιχειρήσεις ενάντια στο ιαπωνικό Αυτοκρατορικό Ναυτικό.

Μετά το τέλος του πολέμου παροπλίστηκε και το 1945 πουλήθηκε για διάλυση.

Τον Μάρτιο του 1946 διαλύθηκε στο Newport της Ουαλίας.

Ενισχύστε το militaire.gr ,δείτε γιατί ΕΔΩ

Την 1η Οκτωβρίου του 1941, το «HMS RORQUAL», υπό την διακυβέρνηση του Lt. Lennox William Napier RN, αναχώρησε από την Αλεξάνδρεια, την βάση του βρετανικού στόλου στην ανατολική Μεσόγειο, για επιθετική περιπολία στο Αιγαίο Πέλαγος.

Την επόμενη ημέρα, αφού κατέπλευσε στο Πορτ Σάιντ της Αιγύπτου, κατευθύνθηκε μέσω της Διώρυγας του Σουέζ στις Πικρές Λίμνες όπου πρόσδεσε στο πλοίο «S.S. GUMA», με σκοπό την φόρτωση ναρκών.

Την 3η Οκτωβρίου αναχώρησε από το Πορτ Σάιντ και τέσσερεις ημέρες αργότερα, αφού διέπλευσε την 07.10.1941 το κανάλι των Κυθήρων, βρισκόταν στην περιοχή του Σαρωνικού με σκοπό την πόντιση ναρκοπεδίου αποτελούμενου από 50 νάρκες στα δυτικά της νησίδας Άγιος Γεώργιος.

Η ΒΥΘΙΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΝΑΥΑΓΙΟ

Το απόγευμα της 19ης Οκτωβρίου 1941, μια νηοπομπή , αποτελούμενη από τα ιταλικά πλοία «CITTÀ DI MARSALA», «CITTA DI TAGLIAMENTO» και το γερμανικό πλοίο «SALZBURG», συνοδευόμενη από τα ιταλικά τορπιλοβόλα «LUPO», «ALTAIR», «MONZAMBANO» και το βοηθητικό αντιτορπιλικό «BARLETTA», απέπλευσε από τον Πειραιά με προορισμό το Ηράκλειο της Κρήτης. Στις 19:28, κι ενώ η νηοπομπή βρισκόταν κοντά στην δυτική πλευρά της νησίδας Άγιος Γεώργιος (βλ. Σαν Τζώρτζης), έγινε αντιληπτή μια έκρηξη στα ύφαλα του τορπιλοβόλου ALTAIR, το οποίο έπλεε στα αριστερά της νηοπομπής.

Το ALTAIR (αντιπλοίαρχος Cardinali) βρισκόταν την στιγμή εκείνη σε απόσταση τριών περίπου ναυτικών μιλίων, σε γωνία 320°, από την νησίδα Άγιος Γεώργιος .

Η πλώρη του πλοίου αποκόπηκε σχεδόν αμέσως από το υπόλοιπο σκάφος και βυθίστηκε.

Ταυτόχρονα ξέσπασε έντονη πυρκαγιά στον λέβητα αριθ. 1, η οποία αποτελούσε έντονη απειλή για την αποθήκη πυρομαχικών του πλοίου.

Ενισχύστε το militaire.gr ,δείτε γιατί ΕΔΩ

Το τορπιλοβόλο «LUPO»
(αντιπλοίαρχος Mimbelli) αντέστρεψε αμέσως την πορεία του, πλέοντας τάχιστα προς το «»ALTAIR.

Σε ερώτηση του αν υπήρχε δυνατότητα ρυμούλκησης του πλοίου, έλαβε αρχικά αρνητική απάντηση.

Γύρω στις 21:00 όμως, και ενώ η ένταση της φωτιάς στο «ALTAIR» είχε μειωθεί, το «LUPO» πλησίασε το «ALTAIR» και κατάφερε να το προσδέσει στην πρύμνη του, με την καδένα της άγκυρας.

Το «ALDEBARAN» (πλωτάρχης Α. Giungi) απέπλευσε από τον Πειραιά στις 23:00 της 19ης Οκτωβρίου, καταφέρνοντας τελικά να συναντήσει το «LUPO» και το ρυμουλκούμενο «ALTAIR» στις  01:00 της 20ης Οκτωβρίου 1941.

Θωρώντας επίκαιρο τον κίνδυνο από ελλοχεύοντα εχθρικά υποβρύχια, έκανε αρχικά έναν κύκλο γύρω από τα πλοία ρίχνοντας συνεχώς βόμβες βάθους.

Στην συνέχεια συνόδευσε για δυο σχεδόν ώρες το «LUPO» και το ρυμουλκούμενο «ALTAIR», το οποίο όμως είχε πλέον βαρύνει πολύ, με αποτέλεσμα να βυθιστεί στις 02:47 της 20ης Οκτωβρίου τρία ναυτικά μίλια νοτιοδυτικά της νήσου Πατρόκλος (Γαïδουρονήσι).

Το «ALTAIR» είχε καταφέρει να παραμείνει στην επιφάνεια, χωρίς πλώρη, για πάνω από εφτά ώρες.

Το ναυάγιο του «ALTAIR» βρίσκεται όρθια επικαθήμενο στον βυθό, σε μέγιστο βάθος 144 μέτρων, και ο νοητός άξονας πρύμνης-πλώρης έχει κατεύθυνση 320 μοιρών.

Η κατάδυση, η οποία πραγματοποιήθηκε στην περιοχή του μεσοκάραβου την 15η Οκτωβρίου 2015, έδειξε ότι το πλοίο έχει ναυπηγικά και τεχνικά χαρακτηριστικά της ιταλικής κλάσης τορπιλοβόλων SPICA και φέρει οπλισμό.

Εντοπίσθηκε ένα πυροβόλο των 100 χιλ. στην πρύμνη και πολυβόλα στις άνω κεντρικές θέσεις ομοχειριών του πλοίου.

Η θέση του ναυαγίου βρίσκεται σε απόσταση μικρότερη του μισού ναυτικού μιλίου από το σημείο βύθισης του «ALTAIR», όπως αυτή αναφέρεται στα διασωθέντα ημερολόγια πολέμου.

Το γεγονός αυτό σε συνδυασμό με τον οπλισμό και τα τεχνικά χαρακτηριστικά του πλοίου, δηλώνει ευθαρσώς ότι πρόκειται αμετάκλητα για το ναυάγιο του τορπιλοβόλου του Ιταλικού Βασιλικού Ναυτικού «ALTAIR», το οποίο βυθίστηκε την 20η Οκτωβρίου 1941 νοτιοδυτικά της νήσου Πάτροκλος (Γαïδουρονήσι).

Πληροφορίες

grafasdiving.gr 

 

militaire.gr