Ακρίβεια / Θα έπεφταν (και πόσο) οι τιμές με μείωση του ΦΠΑ στα τρόφιμα; – Το κυβερνητικό αφήγημα και τα ευρωπαϊκά παραδείγματα
Την ώρα που το κύμα ακρίβειας οδηγεί σε όλο μεγαλύτερα αδιέξοδα την πλειοψηφία των νοικοκυριών, επανέρχεται στη δημόσια συζήτηση το ζήτημα της δραστικής μείωσης -ή ακόμη και προσωρινής πλήρους αναστολής- του ΦΠΑ σε βασικά τρόφιμα.
Πρόκειται για μια πρόταση η οποία έχει κατατεθεί από κόμματα της αντιπολίτευσης (όπως ο ΣΥΡΙΖΑ) αλλά κι εκπροσώπους κοινωνικών φορέων εδώ κι αρκετά χρόνια, όταν άρχισαν να διαφαίνονται οι πρώτες επιπτώσεις των ανατιμήσεων σε βασικά αγαθά, ενώ έχει ήδη εφαρμοστεί -έστω σε προσωρινή βάση- σε αρκετές χώρες της ΕΕ.
Μείωση ΦΠΑ: Το έκανε (και) η Σουηδία
Αξίζει να σημειωθεί πως η τελευταία ευρωπαϊκή χώρα που προχώρησε στην υιοθέτηση ενός τέτοιου μέτρου ήταν η Σουηδία, όπου η συντηρητική κυβέρνηση ανακοίνωσε προ ολίγων ημερών την μείωση του ΦΠΑ στα τρόφιμα από 12% σε 6%. Η μείωση θα εφαρμοστεί για μια συγκεκριμένη περίοδο, από τον Απρίλιο του 2026 έως τον Δεκέμβριο του 2027.
Μάλιστα, ο Σουηδός υπουργός Οικονομικών προέβλεψε ότι μια μέση οικογένεια θα εξοικονομήσει έως περίπου 6.500 κορώνες ετησίως (περίπου 620 ευρώ), ενώ ένα ζευγάρι συνταξιούχων θα έχει όφελος κοντά στις 4.400 κορώνες (περίπου 420 ευρώ). Από τη μεριά τους, εταιρείες λιανικής και εισαγωγής τροφίμων δεσμεύτηκαν να συνεργαστούν με τις αρχές ώστε οι μειώσεις να αντανακλώνται στις τελικές τιμές προς τους καταναλωτές.
Την ίδια στιγμή, δημιουργείται ειδική επιτροπή παρακολούθησης των τιμών τροφίμων σε σούπερ μάρκετ και άλλα σημεία πώλησης, διασφαλίζοντας ότι οι φοροελαφρύνσεις δεν θα απορροφηθούν από ενδιάμεσες αυξήσεις κερδών.
Μείωση ΦΠΑ: Η εμμονή της κυβέρνησης και η προειδοποίηση της Κομισιόν
Η ελληνική κυβέρνηση από τη μεριά της επιμένει στην εμμονική άρνηση έστω να εξετάσει ένα τέτοιο μέτρο, με αποτέλεσμα το ζήτημα της αντιμετώπισης της ακρίβειας να απουσιάζει πλήρως από τις εξαγγελίες του Κυριάκου Μητσοτάκη στην πρόσφατη ΔΕΘ.
Επί της ουσίας, ο πρωθυπουργός επέμεινε πως η λύση κρύβεται στην αύξηση των πραγματικών εισοδημάτων των μέσω της μείωσης των φορολογικών συντελεστών. Η ζοφερή πραγματικότητα όμως είναι πως ακόμη κι αυτές οι αυξήσεις το πιθανότερο είναι να εξανεμιστούν, με δεδομένο ότι σύμφωνα με τις προβλέψεις της Τράπεζας της Ελλάδος η ακρίβεια σε τρόφιμα και υπηρεσίες θα εξακολουθήσει να τρέχει με μεγάλες ταχύτητες και μέσα στο 2026.
Εκείνο που προκαλεί ακόμη μεγαλύτερη εντύπωση αφορά το γεγονός πως στην ελληνική κυβέρνηση δείχνουν να μην λαμβάνουν σοβαρά υπόψη την αυστηρή προειδοποίηση της Κομισιόν σχετικά με την καθυστέρηση εφαρμογής δύο οδηγιών που αφορούν στη μείωση του ΦΠΑ σε σειρά αγαθών και υπηρεσιών πρώτης ανάγκης, καθώς και στην απαλλαγή των μικρών επιχειρήσεων και επαγγελματιών (αγροτών) από τον ΦΠΑ.
Σύμφωνα μάλιστα με όσα έγιναν γνωστά στα μέσα Ιουλίου μετά από σχετική ερώτηση που κατατέθηκε στο Ευρωκοινοβούλιο από τον ΣΥΡΙΖΑ, η χώρα μας κινδυνεύει με παραπομπή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για αυτή της την επιλογή.
Από τη μεριά του, ο πρωθυπουργός κατά την πρόσφατη συνέντευξη τύπου στο πλαίσιο της ΔΕΘ δήλωσε άγνοια για το ζήτημα, παρά το γεγονός πως -όπως προκύπτει από την απάντηση που έδωσε ο αρμόδιος Επίτροπος Wopke Hoekstra- η Κομισιόν έχει στείλει προειδοποιητική επιστολή προς την ελληνική κυβέρνηση από τις 31 Ιανουαρίου του 2025.
Μείωση ΦΠΑ: Τα ευρωπαϊκά παραδείγματα
Τα βασικά επιχειρήματα των κυβερνώντων επικεντρώνονται σε δύο στοιχεία: το δημοσιονομικό κόστος αλλά και το ενδεχόμενο οι όποιες μειώσεις να μην φτάσουν τελικά στους καταναλωτές αλλά να μετατραπούν σε αύξηση του περιθωρίου κέρδους των μεγάλων αλυσίδων.
Επικαλούνται δε το παράδειγμα της μείωσης του ΦΠΑ στη χώρα μας το 2019 σε εστίαση/βασικά τρόφιμα (από το 24% στο 13%) αλλά και την ενέργεια (από το 13% στο 6%), η οποία δεν είχε τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Σημειώνεται πως το μέτρο είχε ανακοινωθεί τον Μάιο του συγκεκριμένου έτους από τον τότε πρωθυπουργό, Αλέξη Τσίπρα, ο οποίος δυο μήνες αργότερα ηττήθηκε στις εκλογές από τον Κυριάκο Μητσοτάκη.
Στην πραγματικότητα όμως οι απαντήσεις και στα δύο επιχειρήματα αφορούν την πραγματική πολιτική βούληση της εκάστοτε κυβέρνησης να νομοθετήσει υπέρ των πιο αδύνατων κοινωνικών στρωμάτων.
Υπάρχουν μάλιστα αρκετά παραδείγματα από ευρωπαϊκές χώρες αναφορικά με την εφαρμογή ενός τέτοιου μέτρου, καθώς εκτός της Σουηδίας έχει ήδη εφαρμοστεί μέχρι στιγμής από την Ισπανία την Πορτογαλία, τη Γερμανία και την Πολωνία. Τα αποτελέσματα διαφέρουν σε κάποιο βαθμό, όμως σε όλες τις περιπτώσεις οι καταναλωτές είδαν κατά βάση τις τιμές στα σούπερ μάρκετ να πέφτουν. Ειδικότερα:
- Στην Ισπανία το μέτρο εφαρμόστηκε από τον Ιανουάριο του 2023 μέχρι τον Οκτώβριο του 2024 με μηδενισμό του ΦΠΑ σε βασικά τρόφιμα (από 4%) αλλά και μείωση σε 5% (από 10%) σε λάδια και ζυμαρικά. Τα αποτελέσματα ήταν άκρως θετικά, με όλες τα στοιχεία από την Τράπεζα της Ισπανίας να καταδεικνύουν πως οι μειώσεις μετακυλίστηκαν σχεδόν πλήρως (από 70% ως 100% κατά περίπτωση) στις τιμές των προϊόντων.
- Στην Πορτογαλία το μέτρο τέθηκε σε εφαρμογή από τον Απρίλιο μέχρι τον Ιανουάριο του 2024, διάστημα κατά το οποίο ο ΦΠΑ σε 46 βασικά είδη διατροφής (από το ψωμί και τα ζυμαρικά έως τα λαχανικά και το γάλα) μειώθηκε από 6% σε 0%. Και σε αυτή την περίπτωση διαπιστώθηκε πλήρης μετακύλιση της μεταβολής στις τιμές καταναλωτή, οι οποίες μειώθηκαν κατά μέσο όρο στα επίπεδα του 5,66%.
- Στη Γερμανία το μέτρο εφαρμόστηκε εν μέσω πανδημίας από τον Ιούλιο μέχρι τον Δεκέμβριο του 2020, με τον ΦΠΑ να μειώνεται από 7% στο 5% για τα αποκαλούμενα «βασικά είδη τροφίμων» (αρτοσκευάσματα, γαλακτοκομικά, αυγά, κρέας και ψάρι) και από το 19% στο 16% για τα υπόλοιπα είδη διατροφής. Τα στοιχεία έδειξαν μεσοσταθμική μείωση των τιμών της τάξης του 1,3%.
- Στην Πολωνία η μείωση του ΦΠΑ εφαρμόστηκε από τον Φεβρουάριο του 2022 μέρι τον Μάρτιο του 2024 με μείωση του ΦΠΑ απο 5% στο 0% για τα βασικά τρόφιμα, ενώ υπήρξε πτώση από 23% στο 8% σε ενέργεια και καύσιμα. Στοιχεία μελετών έδειξαν πτώση των τιμών μεταξύ 2,1% και 2,8%.
Αξίζει να σημειωθεί τέλος πως μείωση ΦΠΑ σε κάποια προϊόντα εφαρμόζουν μέχρι το τέλος του 2025 τόσο η Σλοβακία όσο και η Κύπρος.
Δεν υπάρχουν σχόλια