Οι ήρωες των Κυκλάδων,, τα σαμποτάζ σε Σύρο, Τήνο ,Μύκονο, Πάρο, Άνδρο και Νάξο

25/09/2025 | 06:00

Γράφει ο Δημήτρης  Ιωάννου

Στην κατεχόμενη από τους κατακτητές Ελλάδα (1941-1944), διαδραματίστηκαν ατέλειωτες πράξεις ηρωισμού και αυτοθυσίας από πατριώτες, πολλές από τις οποίες είναι ακόμα εντελώς άγνωστες και ανεξερεύνητες, που αξίζει να αναφερθούν και να γίνουν γνωστές.

Οι ήρωες-πρωταγωνιστές έμειναν-οι περισσότεροι-στο περιθώριο της ιστορίας και δεν διεκδίκησαν το μερίδιο της δόξας και της τιμής που τους αναλογεί…

Στο Αιγαίο και συγκεκριμένα στα Κυκλαδονησια, γράφτηκαν σελίδες αυτοθυσίας, με σαμποτάζ, μυστικές επιχειρήσεις, επικίνδυνες αποστολές για την απόκτηση άκρως απόρρητων εγγράφων από τον εχθρό και καταστροφή στρατιωτικών εγκαταστάσεων.

Ενισχύστε το militaire.gr ,δείτε γιατί ΕΔΩ

Ο ΚΑΤΑΣΚΟΠΟΣ ΑΝΘΥΠΟΛΟΧΑΓΟΣ

Στις 17 Οκτωβρίου 1943 έφθασε μυστικά στη Νάξο προερχόμενος από την Τήνο, ο ανθυπολοχαγός Πεζικού Βασίλης Κοσκινάς με το ψευδώνυμο Παύλος Σπανός, που υπηρετούσε στον ελληνικό στρατό της Μέσης Ανατολής.

Του ανατέθηκε απ’ το Συμμαχικό Στρατηγείο η οργάνωση στα νησιά των Κυκλάδων που βρίσκονται στη θαλάσσια διαδρομή προς τα Δωδεκάνησα, ενός δικτύου πληροφοριών και δολιοφθοράς σε βάρος των κατακτητών.

Στη Νάξο ο Κοσκινάς συναντήθηκε με τον ταγματάρχη Γ. Δέτση επί κεφαλής της αντιστασιακής οργάνωσης ΣΤΝ.

Βάση της πολεμικής δράσης που  είχε ο Κοσκινάς γνώριζε  ότι από την Τήνο, περνούσαν όλες οι νηοπομπές των Γερμανών, που κατευθύνονταν από τον Πειραιά προς τα Δωδεκάνησα, τον Λίβανο, την Αίγυπτο κ.λπ.

Ο ανθυπολοχαγός, αφού δημιούργησε στην Τήνο το δικό του κλιμάκιο και εγκατέστησε σε ασφαλές μέρος τον ασύρματο που έφερε μαζί του, ταξίδεψε στα γύρω νησιά τη Σύρο, την Άνδρο, την Τήνο, τη Μύκονο και  τη Νάξο και ήρθε σε επαφή με Έλληνες αξιωματικούς και άλλους πατριώτες, με στόχο τη  δημιουργία σ’ αυτά κλιμακίων συλλογής πληροφοριών.

Ενισχύστε το militaire.gr ,δείτε γιατί ΕΔΩ

Συγκεκριμένα δημιούργησε τρία κλιμάκια από ένα στα νησιά:

α) Τήνου-Άνδρου-Μυκόνου,

β) Σύρου – Γιούρας,

γ) Νάξου-Πάρου-Αντιπάρου και ένα κινητό κλιμάκιο με τα καΐκια π/κ «Ειρηνούλα» και π/κ «Τρεις φίλοι» με   Κυβερνήτη στο πρώτο το πλοίαρχο Ι. Κονταξή και μηχανικό τον Γ. Νομικό και στο δεύτερο αντίστοιχα τους Ν. Σαντοριναίο και Ι. Σαρρή, ενώ με τα π/κ. «Ελπίς» (κυβερνήτης ο Ν. Κονταξόπουλος), «Μαρία» (κυβερνήτης ο Ν. Ραγκούσης) και  π/κ. «Άγιος Νικόλαος» (κυβερνήτης ο Ευαγγ. Λουκάς) εξασφαλίστηκε η επικοινωνία της Τήνου με τις συμμαχικές υπηρεσίες στη Μ. Ασία.

Τα κλιμάκια, παράλληλα με τον εντοπισμό εχθρικών στόχων, ανέλαβαν και τη στρατολόγηση νέων από τα νησιά για την αποστολή τους στη Μέση Ανατολή και την εθελοντική κατάταξή τους στον ελληνικό στρατό που άρχισε να ανασυγκροτείται στην Αίγυπτο.

Σε χιλιάδες ανέρχονται οι Έλληνες που έφυγαν στη Μέση Ανατολή μέσω Τήνου, μικρών Κυκλάδων κ.λπ. Στην επίσημη έκθεση του αρχηγού της οργάνωσης ταγματάρχη Β. Κοσκινά στις 13.4.1953 προς το Γ.Ε.Σ. αναφέρεται ότι μόνο από τα τρία νησιά των Κυκλάδων, Άνδρο, Τήνο και Μύκονο, στρατολογήθηκαν και έφυγαν στη Μέση Ανατολή για να καταταγούν στον ελληνικό στρατό 300 και πλέον νέοι.

Από τη Νάξο έφυγαν περί τους 150 νέους όπως προκύπτει από την έρευνά μας.

Ενισχύστε το militaire.gr ,δείτε γιατί ΕΔΩ

Τα κλιμάκια των νησιών, έχοντας μόνιμα παρατηρητήρια σε καίρια σημεία, ήλεγχαν τη θαλάσσια περιοχή του χώρου αρμοδιότητάς τους και ανέφεραν στους επί κεφαλής του κλιμακίου  τους κάθε κίνηση γερμανικών πολεμικών ή εμπορικών πλοίων που παρατηρούσαν.

Εκείνοι με διάφορους τρόπους, ακόμη και με μικρά καΐκια ή βάρκες -«ταχυδρόμους» ενημέρωναν το κεντρικό κλιμάκιο στην Τήνο, το οποίο επεξεργαζόταν τις πληροφορίες, τις αξιολογούσε και τις διαβίβαζε με τον ασύρματο στο Συμμαχικό Στρατηγείο της Μ. Ανατολής.

Με αυτό τον τρόπο καταγραφόταν κάθε κίνηση εχθρικών πλοίων ανάμεσα στα νησιά, κάθε γερμανική νηοπομπή από τον Πειραιά προς τα, Δωδεκάνησα, τη βόρεια Αφρική και το αντίθετο, κάθε παρουσία εχθρικού πλοίου στα λιμάνια και τους όρμους των νησιών.

Η συνέχεια είναι γνωστή.

Απογειώνονταν  συμμαχικά αεροπλάνα από την Κύπρο ή την Αίγυπτο και χτυπούσαν με επιτυχία τους εχθρικούς στόχους.

Η θαλάσσια περιοχή ανάμεσα στα νησιά Σύρο, Τήνο, Μύκονο, Νάξο, Πάρο κ.λπ.) είχε μετατραπεί στη διάρκεια της γερμανικής Κατοχής (1943-1944) και σε καθημερινή σχεδόν βάση σε θέατρο σκληρών βομβαρδισμών και αερομαχιών.

Ήταν τόσο καλά οργανωμένα και συντονισμένα αυτά τα κλιμάκια των νησιών, και τόσο σπουδαία η δράση τους, ώστε πέτυχαν καίρια πλήγματα στον εχθρό και επηρέαζαν αποτελεσματικά την έκβαση των πολεμικών επιχειρήσεων στα μέτωπα της Βόρειας Αφρικής.

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑΤΩΝ ΓΕΡΜΑΝΙΚΩΝ ΝΑΡΚΟΠΕΔΙΩΝ

Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι το κλιμάκιο της οργάνωσης στη Σύρο, κατάφερε να βάλει στο χέρι το απόρρητο σχεδιάγραμμα των Γερμανικών αρχών ναρκοθέτησης της θαλάσσιας περιοχής των Κυκλάδων, στο οποίο σημειώνονται και οι δίαυλοι ασφαλείας.

Το ντοκουμέντο αυτό χαρακτηρίστηκε μεγάλης σπουδαιότητας και ύψιστης σημασίας, γιατί έγιναν γνωστοί στους συμμάχους οι ασφαλείς θαλάσσιοι δρόμοι κίνησης των εχθρικών πλοίων, τους οποίους πλέον χρησιμοποιούσαν και τα συμμαχικά πολεμικά πλοία, χωρίς να κινδυνεύουν ανά πάσα στιγμή από τις γερμανικές νάρκες.

Εξ αιτίας των επιχειρήσεων στη θαλάσσια περιοχή των Κυκλάδων, οι ακτές των νησιών είχαν γεμίσει από ναυάγια γερμανικών πλοίων και αεροπλάνων και από πτώματα γερμανών στρατιωτών.

Είναι δεκάδες οι αερομαχίες και οι βομβαρδισμοί που έλαβαν χώρα στην περιοχή αυτή την περίοδο 1943-1944, κατά την οποία παρατηρείται έντονη δραστηριότητα του εχθρού στα λιμάνια των μεγάλων νησιών και ιδιαίτερα της Νάξου, όπου σταθμεύει μοίρα του πολεμικού και μεταγωγικού στόλου των Γερμανών.

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΠΟΛΕΜΟΥ ΣΤΟ ΑΙΓΑΙΟ

Χαρακτηριστικα αναφερονται τα «κτυπηματα» των συμμαχων στις Κυκλαδες χαρις στις πληροφοριες των δικτυων πληροφορησης των νησιων.

2.8.1942: Στα νότια της Νάξου το αγγλικό υποβρύχιο Proteus αναδύθηκε και έβαλε με το πυροβόλο του εναντίον κατασχεμένου απ’ τους Γερμανούς ελληνικού σκάφους  200 τόνων και το βύθισε.

1943: Το αγγλικό υποβρύχιο Parthian βύθισε το ιταλικό πλοίο Barbara δέκα ναυτικά μίλια βόρεια από το ακρωτήριο Σταυρός της Νάξου.

2.9.1943: Το αγγλικό υποβρύχιο HMS Torbay τορπιλίζει και βυθίζει το μικρό ιταλικό φορτηγό Versilia  ΒΑ της Πάρου ανοιχτά στο Βρυόκαστρο σε βάθος 70 μέτρων.

Ενισχύστε το militaire.gr ,δείτε γιατί ΕΔΩ

16-17/9/1943: Σχηματισμός οκτώ συμμαχικών αεροσκαφών τύπου Beaufighter, που απογειώθηκαν από τη Λεμεσό, επιτέθηκε νότια της Νάξου σε νηοπομπή που την αποτελούσαν τα ατμόπλοια «Πλούτων» (5.000 κόρων) και «Παύλος» (2.000 κόρων) και ένα γερμανικό ανθυποβρυχιακό 500 κόρων κατευθυνόμενα από τον Πειραιά προς τη Ρόδο.

Από τον βομβαρδισμό τα πλοία υπέστησαν σοβαρές ζημιές και το μικρότερο βυθίστηκε.

Στην επιχείρηση ενεπλάκησαν και γερμανικά αεροπλάνα με αποτέλεσμα να καταρριφθεί ένα υδροπλάνο συνοδείας.

Η ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΩΝ ΠΙΛΟΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟ

30.10.1943: Τέσσερα συμμαχικά αεροπλάνα προερχόμενα από την Κύπρο βομβάρδισαν τις εγκαταστάσεις των Γερμανών στην Μάρπισσα Πάρου, μεταξύ των οποίων και το βοηθητικό γερμανικό αεροδρόμιο, αλλά και τρία μικρά φορτηγά πλοία στο λιμάνι της Νάξου που μετέφεραν γερμανούς στρατιώτες με προορισμό τα Δωδεκάνησα.

Τα πλοία πήραν φωτιά και τα δύο βυθίστηκαν.

Από τους επιβαίνοντες στρατιώτες χτυπήθηκαν τριανταπέντε και άλλοι σκοτώθηκαν, άλλοι τραυματίστηκαν.

Από τα αντιαεροπορικά πυρά χτυπήθηκαν δύο από τα τέσσερα συμμαχικά αεροπλάνα και το ένα έπεσε ανοιχτά στο κανάλι της Παροναξίας και βυθίστηκε αύτανδρο.

Το άλλο προσθαλασσώθηκε και βυθίστηκε ανοιχτά στο ακρωτήριο Κούρουπας στην περιοχή Αμπράμ.

Οι δύο πιλότοι, αν και τραυματίες, κατάφεραν να βγουν στη στεριά, όπου εντοπίστηκαν από ντόπιους που είχαν δει την πτώση του αεροπλάνου και έτρεξαν στην ακτή.

Οι πιλότοι μεταφέρθηκαν στην παρακείμενη αγροικία του αξιωματικού ε.α. Γ. Σιδερή.

Κλήθηκε επειγόντως από τη Χώρα ο γνωστός αντιστασιακός γιατρός Μ. Μπαρδάνης, ο οποίος περιποιήθηκε τα σοβαρά τραύματα που είχαν κυρίως στο πρόσωπο.

Ενισχύστε το militaire.gr ,δείτε γιατί ΕΔΩ

Του ενός έραψε με πρόχειρα μέσα την κομμένη μύτη και τα σχισμένα χείλη.

Οι πιλότοι παρέμειναν στην αγροικία  αρκετές μέρες και με τη βοήθεια τοπικών στελεχών της Αντίστασης μετακινήθηκαν στη Ν.Α. Νάξο, στον Πάνορμο απ’ όπου τους παρέλαβε υποβρύχιο και τους μετέφερε στη Μέση Ανατολή.

Στη διάρκεια της συμπλοκής τα αντιαεροπορικά πυρά των γερμανικών πλοίων έβαλαν και προ της παραλία της πόλης, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν δυο πολίτες, που παρακολουθούσαν το πολεμικό επεισόδιο, ο καθηγητής Νικηφόρος Λεγάκης και ο νεαρός Δημ. Βάλβης.

Νοέμβριος 1943: Στις αρχές του μήνα παρατηρείται μεγάλη κίνηση συμμαχικών και εχθρικών πολεμικών αεροσκαφών πάνω από τη Νάξο.

Διεξάγονται αερομαχίες και γίνονται βομβαρδισμοί στα νότια του νησιού.

Απ’ τους βομβαρδισμούς χτυπήθηκε φορτηγό γερμανικό πλοίο ΝΔ της Νάξου, το οποίο βυθίστηκε και όλοι οι επιβαίνοντες  πνίγηκαν.

Εικοσιεπτά πτώματα εκβράστηκαν στις ακτές της περιοχής Πολυχνίου.

6/7.11.1943:  Τη νύχτα 6 προς 7 Νοεμβρίου γίνονται βομβαρδισμοί γερμανικών πλοίων σε όρμους της Νάξου και στο λιμάνι της Νάουσας Πάρου. Βυθίστηκε ένα φορτηγό πλοίο και καταρρίφτηκε ένα γερμανικό αεροπλάνο. Από βρετανικό υποβρύχιο τύπου «Σιμούν» βυθίστηκε ένα γερμανικό ανθυποβρυχιακό πλοίο (UJ2145).

16.11.1943: Γερμανικό ιστιοφόρο εξοπλισμένο τορπιλίστηκε από αγγλικό υποβρύχιο έξω από τον όρμο του Απόλλωνα Νάξου.

Οι επιβαίνοντες διασώθηκαν εκτός από τον έλληνα πλοίαρχο.

23.11.1943: Ένα από τα δύο μεγάλα φορτηγά πλοία τύπου ALMA, ισπανικό (253 τόνων) που έμπαιναν στο λιμάνι της Νάξου φορτωμένα με τρόφιμα, προσέκρουσε σε νάρκη που είχε ποντίσει την προηγούμενη νύχτα βρετανικό υποβρύχιο και βυθίστηκε. Τραυματίστηκαν πέντε από τους επιβαίνοντες.

14.1.1944: Συμμαχικά αεροπλάνα βομβαρδίζουν γερμανικά πλοία στο λιμάνι της Πάρου.

Λόγω του σφοδρού ανέμου μία αεροτορπίλη αστόχησε και έπεσε στον χώρο της Εκατονταπυλιανής μέσα στο κελί όπου στεγαζόταν η Β΄ τάξη του δημοτικού σχολείου.

Την ώρα εκείνη λειτουργούσε το σχολείο και ήταν γεμάτο μαθητές.

Σκοτώθηκαν η δασκάλα Ειρήνη Κονδύλη και δύο μαθητές, ενώ πολλοί άλλοι τραυματίστηκαν.

31.1.1944: Γερμανικό μεταγωγικό αεροπλάνο εκτελεί αναγκαστική προσγείωση στην πλαγιά του βουνού Μαυρομάρι Νάξου στην τοποθεσία Περούλη πάνω από τον Σταυρό Κεραμωτής.

Οι δεκαεπτά αιχμάλωτοι Ιταλοί που επιβαίνουν διασώζονται.

5.3.1944: Αγγλικά αεροπλάνα βομβαρδίζουν τη Νάξο.

Προκλήθηκαν ζημιές σε δύο ιστιοφόρα πλοία.

13.3.1944: Συμμαχικά αεροπλάνα βομβαρδίζουν μέσα στο λιμάνι της Νάξου δύο εξοπλισμένα γερμανικά ιστιοφόρα, τα οποία μεταφέρουν καύσιμα και τρόφιμα. Το ένα βυθίστηκε και το άλλο τυλίχτηκε στις φλόγες.

Οι Γερμανοί κατάφεραν να σβήσουν τη φωτιά και άρχισαν να συλλέγουν όσα από τα τρόφιμα μπορούσαν, τα οποία μετέφεραν και απέθεταν στην παραλία της πόλης.

Οι κάτοικοι που είχαν συγκεντρωθεί εκεί επιχείρησαν να πάρουν μερικά τρόφιμα, αλλά ο γερμανός στρατιώτης που τα φρουρούσε έριξε με το όπλο του εναντίον του πλήθους με αποτέλεσμα να σκοτωθεί ένας πολίτης.

21.7.1944: Νηοπομπή από ένα φορτηγό 1800-2000 τόνων και ένα π/κ με προερχόμενο από Λέρο με φορτωμένο με ξυλεία, συρματόπλεγμα, πεδινά πυροβόλα, τρόφιμα και πολεμικό υλικό, συνοδευόμενα από μία ναρκοσυλλέκτιδα, ενώ προσέγγιζαν το λιμάνι της Σύρου εβλήθησαν μεταξύ Τήνου – Μυκόνου στη θέση Τσικνιά και κατέφυγαν στο λιμάνι της Σύρου με σοβαρές ζημιές.

28.7.1944: Νηοπομπή από ένα φορτηγό 1500 τόνων και δύο π/κ, συνοδεία δύο τορπιλακάτων με κατεύθυνση Σύρο ή Πειραιά εβλήθη μεταξύ Τήνου – Μυκόνου. Βυθίστηκε το ένα π/κ και υπέστη ζημιές το φορτηγό.

1.10.1944: Γερμανικό πολεμικό πλοίο με 400 γερμανούς στρατιώτες προσέγγισε στον όρμο Πανόρμου Τήνου. Χτυπήθηκε και βυθίστηκε στην περιοχή.

1.10.1944:  Δύο φορτηγά πλοία 3000-3500 τόνων έκαστο με πολεμικό υλικό και ημιόνους, με κατεύθυνση από Πειραιά προς Πάρο, προσέγγισαν στο λιμάνι της Σύρου. Εβλήθησαν και υπέστησαν σοβαρές ζημιές.

Πληροφορίες

koronida.blogspot.com

Νίκος Ι. Λεβογιάννης

militaire.gr