Η απαγόρευση διαδηλώσεων, που επιβάλλει με την νέα τροπολογία της η Νέα Δημοκρατία, μπροστά στο Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη δεν είναι απλώς ένα ζήτημα «δημόσιας τάξης».

Αγγίζει τον πυρήνα της δημοκρατίας: το δικαίωμα των πολιτών να εμφανίζονται, να μιλούν και να πράττουν στον δημόσιο χώρο.

Ο τόπος αυτός, μπροστά στη Βουλή, δεν είναι ένα τυχαίο σημείο του χάρτη. Είναι το σημείο, όπου ο πολίτης συναντά το κράτος, όπου η μνήμη του συλλογικού και το αίτημα του παρόντος βρίσκονται σε διάλογο.

Όταν αυτός ο χώρος αποστειρώνεται, η δημοκρατία χάνει ένα από τα βασικά της θεμέλια: τη δημόσια ορατότητα της διαφωνίας.

Η λειτουργία της δημοκρατίας δεν εξαντλείται στους θεσμούς της. Αντιθέτως, μία λειτουργική δημοκρατία προϋποθέτει μια ζωντανή κουλτούρα συμμετοχής και ανεκτικότητας.

Η δημοκρατία, με άλλα λόγια, δεν είναι μόνο ένα σύστημα κανόνων, αλλά ένας τρόπος ύπαρξης πολιτών που συμμετέχουν ενεργά στο δημόσιο πεδίο.

Όταν η κυβέρνηση περιορίζει την παρουσία αυτή, η δημοκρατία μετατρέπεται σταδιακά από σύστημα συμμετοχής σε σύστημα διαχείρισης, από δημοκρατία των πολιτών σε δημοκρατία των θεσμών.

Η Hannah Arendt περιέγραψε τον δημόσιο χώρο ως «χώρο εμφάνισης», δηλαδή το πεδίο όπου οι άνθρωποι γίνονται ορατοί ο ένας στον άλλον και συγκροτούνται ως πολιτικά υποκείμενα.

Η δυνατότητα να εμφανίζεσαι δημόσια, να δρας και να μιλάς μπροστά στους άλλους, αποτελεί τον πυρήνα της πολιτικής.

Όταν αυτή η δυνατότητα περιορίζεται, οι πολίτες αποσύρονται από το κοινό προσκήνιο και η πολιτική χάνει την ουσία της.

Με αυτή την έννοια, η απαγόρευση της διαδήλωσης δεν είναι τεχνικό μέτρο, αλλά πράξη αποπολιτικοποίησης.


Η απαγόρευση προβάλλεται ως ένδειξη “σεβασμού” ή “προστασίας” ενός εθνικού συμβόλου. Ωστόσο στην πραγματικότητα λειτουργεί ως μία επανοηματοδότηση του δημόσιου χώρου: καθορίζει εκ νέου ποιος έχει δικαίωμα να μιλά και πού.

Αυτή η διαδικασία είναι χαρακτηριστική των μεταδημοκρατικών κοινωνιών που περιγράφει ο Colin Crouch, όπου οι θεσμοί της δημοκρατίας παραμένουν, αλλά η ζωντανή συμμετοχή υποχωρεί. Η πολιτική μετατρέπεται έτσι σε σκηνή χωρίς κοινό ή καλύτερα με κοινό σιωπηλό.

Δεν είναι τυχαίο ότι οι απαγορεύσεις διαδηλώσεων αφορούν πρώτα τα πιο συμβολικά φορτισμένα σημεία: μνημεία, χώρους συλλογικής μνήμης.

Εκεί, η παρουσία της διαμαρτυρίας αποκτά πολιτικό βάθος. Η ιστορική συνέχεια ανάμεσα στους νεκρούς και στους ζωντανούς γίνεται ορατή. Η σιωπή που επιβάλλεται σε τέτοιους χώρους δεν είναι πράξη ευπρέπειας, αλλά φόβος μπροστά στη δημοκρατική μνήμη.

Γιατί το Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη δεν τιμά μόνο τη θυσία, αλλά και την ισότητα όλων απέναντι στο πολιτικό σώμα. Αν εκεί απαγορεύεται η φωνή, τότε η μνήμη αποσυνδέεται από τη δημοκρατία.

Σύμφωνα με την έννοια της «δημόσιας σφαίρας», η ουσία της δημοκρατίας βρίσκεται στον ανοιχτό διάλογο των πολιτών. Ο αποκλεισμός της διαμαρτυρίας από το δημόσιο χώρο δεν είναι απλώς διοικητική πράξη.

Είναι περιορισμός αυτού του ίδιου του διαλόγου. Δεν υπάρχει ουδέτερος χώρος: κάθε «απαγορευμένη ζώνη» στην πόλη είναι και μια σκιά πάνω στον χάρτη της δημοκρατίας.

Η Δημοκρατία ζει μόνο εκεί όπου οι πολίτες μπορούν να είναι παρόντες και ορατοί. Η συζήτηση, επομένως, δεν αφορά μόνο πού «επιτρέπεται» να σταθεί ένα πανό, αλλά ποια δημοκρατία θέλουμε. Μια δημοκρατία που αντέχει την ορατότητα της διαφωνίας ή μια που την περιορίζει στο όνομα της «τάξης».

Αν κάτι αξίζει πραγματικά σεβασμό, δεν είναι το μάρμαρο του μνημείου, όπως προσπαθεί να μας πείσει κάθε κυβερνητικός που εμφανίζεται σε πάνελ, αλλά η πολιτική του μνήμη. Ο δημόσιος χώρος ανήκει στους πολίτες όχι μόνο ως δημόσιος χώρος απλά, αλλά ως χώρος έκφρασης και διεκδίκησης.