Σκορπάνε €19,6 εκατ. για έργο που θα έκανε και το υπουργείο
Αντί να απορροφηθούν για ιατρικό εξοπλισμό, γιατρούς, νοσηλευτές ή άλλες υπηρεσίες υγείας, το υπουργείο μοιράζει πολύτιμα κονδύλια.
Αν κάποιος ήθελε να βρει το απόλυτο παράδειγμα του πώς μπορεί να ξοδεύονται εκατομμύρια κοινοτικού χρήματος χωρίς κανείς να καταλαβαίνει τι ακριβώς αγοράζει το κράτος, δεν θα χρειαζόταν να ψάξει πολύ. Αρκεί μια ματιά στη Διαύγεια, σε εκείνη τη θάλασσα αρχείων PDF όπου θάβονται αποφάσεις, παρατάσεις και προϋπολογισμοί συχνά πίσω από τίτλους που μοιάζουν περισσότερο με γρίφους παρά με επίσημες πράξεις.
Κάπως έτσι ξεκίνησε και αυτή η έρευνα: απλή αναζήτηση στη συγκεντρωτική λίστα των έργων του Ταμείου Ανάκαμψης για το υπουργείο Υγείας. Η λίστα, θεωρητικά, θα έπρεπε να αποπνέει τάξη, στρατηγική και προγραμματισμό. Αντ’ αυτού, ανάμεσα σε προγράμματα πρόληψης, υποδομών και ψηφιακών έργων ξεπροβάλλει ένας τίτλος που προκαλεί περισσότερο απορία: «Οριζόντια Τεχνική Βοήθεια για τις ανάγκες υλοποίησης των έργων του Υπουργείου Υγείας…».
Ενώ θα περίμενε κάποιος ότι πρόκειται για υποστηρικτικό εργαλείο χαμηλού κόστους, το βλέμμα σταματά απότομα στο ποσό: 19,6 εκατ. ευρώ. Για «τεχνική βοήθεια». Οχι για νοσοκομεία. Οχι για ιατρικό εξοπλισμό. Ούτε για γιατρούς, νοσηλευτές ή υπηρεσίες υγείας. Μάλιστα, την ίδια ώρα το υπουργείο μπορούσε να καλύψει μεγάλο μέρος της υπηρεσίας δωρεάν, μέσω εσωτερικών επιτροπών παρακολούθησης και παραλαβής έργων, όπως συμβαίνει σε κάθε ελληνικό δημόσιο φορέα.
Πλην αυτού όμως υπήρχε ήδη άλλο ένα έργο, προϋπολογισμού 74.400 ευρώ, που πρόσφερε σχεδόν τις ίδιες υπηρεσίες με το «χρυσό» πακέτο των 19,6 εκατ. ευρώ.
Από εκεί και πέρα το κουβάρι άρχισε να ξετυλίγεται: έργα που δεν έχουν ξεκινήσει, αλλά «υποστηρίζονται». Προγράμματα που αλλάζουν μορφή, τίτλους, φορείς και προϋπολογισμούς. Τηλεϊατρική μόνο στα χαρτιά. Προληπτικοί έλεγχοι που καταγγέλθηκαν ως φωτογραφικοί. Και μια τεχνική βοήθεια που, θεωρητικά, έχει αναλάβει να κρατά όλα αυτά σε τάξη. Αποτέλεσμα; Ενα σύστημα έργων που μοιάζει περισσότερο με παζλ χωρίς εικόνα παρά με οργανωμένο σχέδιο δημόσιας υγείας. Κι ένα ερώτημα που επανέρχεται διαρκώς: Πού πάνε τα εκατομμύρια του Ταμείου Ανάκαμψης – και τι πραγματικά πληρώνουμε;
Τον Ιούλιο του 2022 εντάχθηκε στο Ταμείο ανάκαμψης το πρόγραμμα «Οριζόντια Τεχνική Βοήθεια για τις ανάγκες υλοποίησης των έργων του Υπουργείου Υγείας στα πλαίσια των Δράσεων: 16755, 16820, 16753, 16783, 16816». Τίτλος εντυπωσιακός, πομπώδης, αλλά ταυτόχρονα απολύτως ασαφής.
Κι αυτό δεν είναι τυχαίο: ο τίτλος θα μπορούσε να σημαίνει τα πάντα ή απολύτως τίποτα. Μπορεί να θυμίζει εγχειρίδιο διοίκησης, να παραπέμπει σε ακόμη μια επιτροπή ή συμβουλευτικό σχήμα, σίγουρα όμως δεν προϊδεάζει κανέναν για το πραγματικό του μέγεθος: ένα πακέτο «τεχνικής βοήθειας» 19,6 εκατ. ευρώ. Ολα αυτά την ώρα που κάθε υπουργείο μπορεί να συστήσει χωρίς κόστος δικές του επιτροπές παρακολούθησης και παραλαβής έργου, με εξειδικευμένα στελέχη του δημοσίου. Μια απολύτως συνηθισμένη διαδικασία που θέτει ακόμη πιο επιτακτικά το ερώτημα γιατί κρίθηκε αναγκαίο να πληρωθεί «τεχνική βοήθεια» 19,6 εκατ. ευρώ.
Μέχρι στιγμής έχουν πληρωθεί 5,8 εκατ. ευρώ, ενώ για το 2025
προβλέπονται άλλα 3,5 εκατ. Ας δούμε σε ποια ακριβώς έργα προσφέρεται
αυτή η χρυσοπληρωμένη τεχνική βοήθεια…
Τεχνική βοήθεια σε… έργο-φάντασμα
Πρώτη στη λίστα η Οργανωτική Αναδιάρθρωση της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, ύψους 1,09 εκατ. ευρώ. Μέχρι σήμερα; Ούτε ένα ευρώ απορρόφηση. Και για το 2025; Καμία πίστωση. Το έργο λήγει τον επόμενο μήνα, Δεκέμβριο, και πρακτικά δεν έχει καν ξεκινήσει. Κι όμως, οι σύμβουλοι έχουν αναλάβει να «ωριμάσουν», να «παρακολουθήσουν» και να «υποστηρίξουν» κάτι που στην πράξη δεν υπάρχει ακόμη για να παρακολουθηθεί. Εύλογα προκύπτει το ερώτημα: Τι ακριβώς παρακολουθούν; Την απουσία προόδου; Γιατί, αν το ζητούμενο είναι η διαχείριση του απόλυτου κενού, τότε μιλάμε για πραγματικό επίτευγμα: να παρέχεται τεχνική βοήθεια σε έργο που βρίσκεται ακόμη στο στάδιο της… φαντασίας.
Ζητείται τηλεϊατρική για… τεχνική βοήθεια
Δεύτερο έργο όπου «ωριμάζει» η τεχνική βοήθεια είναι η Νοσοκομειακή Φροντίδα στο Σπίτι (ΝΟΣΠΙ), προϋπολογισμού 13,9 εκατ. ευρώ. Μέχρι σήμερα έχουν απορροφηθεί μόλις 416.810 ευρώ, ενώ για το 2025 προβλέπονται άλλες 372.320 ευρώ. Το κρίσιμο ορόσημο του έργου είναι, σύμφωνα με την απόφαση ένταξης, η λειτουργία τηλεϊατρικής – εγκατάσταση εξοπλισμού, πιλοτικό κέντρο κατ’ οίκον περίθαλψης, εκπαίδευση προσωπικού.
Στην πράξη όμως το κλειδί του έργου βρίσκεται σε ένα άλλο πρόγραμμα, χρηματοδοτούμενο και αυτό από το Ταμείο Ανάκαμψης: το Εθνικό Δίκτυο Τηλεϊατρικής, το οποίο δεν έχει ολοκληρωθεί. Συγκεκριμένα, από τα 29,9 εκατ. ευρώ που έχουν δοθεί για το έργο έχουν αξιοποιηθεί μόλις τα 4 εκατ. Μάλιστα, τον Φεβρουάριο του 2025 το Documento είχε αποκαλύψει ότι εκατομμύρια του Ταμείου Ανάκαμψης που προορίζονταν για την ψηφιοποίηση του ΕΣΥ κατέληγαν σε αίθουσες τηλεϊατρικής που δεν λειτούργησαν ποτέ, εξοπλισμό που έμεινε στα κουτιά και έργα που σκόνταφταν πάνω στην υποστελέχωση και την έλλειψη βασικής εκπαίδευσης. Υγειονομικοί σε νησιά και απομακρυσμένες περιοχές μάς περιέγραφαν τότε ένα δίκτυο ανενεργό, ασύμβατο με τις πραγματικές ανάγκες και αδύνατο να αξιοποιηθεί στην καθημερινή λειτουργία των μονάδων υγείας.
Αλλαξαν όρους διαγωνισμού για χάρη φαρμακευτικής
Ανάμεσα στα έργα που εποπτεύει – και υποτίθεται «ωριμάζει»– η Οριζόντια Τεχνική Βοήθεια των 19,6 εκατ. ευρώ βρίσκεται και το πρόγραμμα «Σπύρος Δοξιάδης», ίσως το πιο κρίσιμο από άποψη δημόσιας υγείας. Είναι το εθνικό πρόγραμμα πρόληψης που περιλαμβάνει κομβικές εξετάσεις για τον γενικό πληθυσμό. Πρόκειται για έργα με υψηλούς προϋπολογισμούς, κρίσιμα, αλλά με μια ιδιαιτερότητα: αντί να σταθεροποιούνται, μεγαλώνουν, αλλάζουν μορφή και αναδιατάσσονται στην πορεία. Συγκεκριμένα, πρόκειται για τα έργα:
01. Επιχορήγηση του ΝΠΔΔ με ονομασία ΕΟΠΥΥ για την υλοποίηση «Προληπτικών Διαγνωστικών Τεστ Μαστογραφίας κατά του Καρκίνου», ύψους 45,9 εκατ. ευρώ, ενταγμένο στο Ταμείο Ανάκαμψης από το 2022. Εχουν δοθεί 25 εκατ. και για το 2025 δεν υπάρχουν πιστώσεις.
02. Επιχορήγηση της ΗΔΙΚΑ ΑΕ για το «Εθνικό Πρόγραμμα για πρόληψη και αντιμετώπιση καρδιαγγειακών κινδύνων»
Τα τέσσερα από τα πέντε έργα της Οριζόντιας Τεχνικής Βοήθειας υπάγονται στο χαρτοφυλάκιο της αναπληρώτριας υπουργού Ειρήνης Αγαπηδάκη
ύψους 100 εκατ. ευρώ. Εχουν δοθεί 60 εκατ. και θα δοθούν ακόμη 18 εκατ. μέσα στο 2025.
03. Επιχορήγηση του ΕΟΠΥΥ για την υλοποίηση «Προληπτικών Τεστ κατά του Καρκίνου του Τραχήλου της Μήτρας και του Παχέος Εντέρου» – θα δούμε στη συνέχεια την οικονομική διαδρομή του ίδιου έργου.
Μάλιστα, σε ό,τι αφορά τα προληπτικά τεστ του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, το Documento είχε αποκαλύψει τον Μάρτιο του 2024 ότι, ενώ το πρόγραμμα ξεκίνησε το 2022, εκείνο το διάστημα του 2024 ενεργοποιήθηκε εκ νέου με νέο ΦΕΚ, αλλά οι τεχνικές προδιαγραφές άλλαξαν πλήρως. Οι νέες απαιτήσεις φάνηκε να ευνοούν συγκεκριμένη συσκευή HPV DNA από μία εταιρεία, με τον διαγωνισμό να φαίνεται έτσι «φωτογραφικός», με αποτέλεσμα το πρόγραμμα να μπει στο μικροσκόπιο της Κομισιόν για τυχόν παραβίαση των κανόνων περί αθέμιτου ανταγωνισμού.
Από τα €51 στα… €148 εκατομμύρια
Ακόμη πιο εντυπωσιακή όμως είναι η οικονομική διαδρομή του προαναφερόμενου έργου για την υλοποίηση προληπτικών τεστ κατά του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας και του παχέος εντέρου. Οταν εντάχθηκε το 2022 στο Ταμείο Ανάκαμψης, ο προϋπολογισμός του ήταν 51 εκατ. ευρώ. Τον Οκτώβριο του 2024 το αρχικό έργο του ΕΟΠΥΥ ανακλήθηκε πλήρως έχοντας μηδενική απορρόφηση και επανεμφανίστηκε με νέα μορφή και νέο φορέα υλοποίησης. Πλέον ονομάζεται «SUB2. Υποέργο 2.1 – Επιχορήγηση της ΗΔΙΚΑ ΑΕ για τη συνέχιση υλοποίησης των Προληπτικών Τεστ κατά του Καρκίνου του Τραχήλου της Μήτρας και του Παχέος Εντέρου» και συνοδεύεται από νέο, εντυπωσιακά αυξημένο προϋπολογισμό: 148 εκατ. ευρώ.
Ακόμη πιο περίεργο είναι ότι στις επίσημες καταστάσεις του Ταμείου Ανάκαμψης εμφανίζεται απορρόφηση 72 εκατ. ευρώ μέσα στο 2024, ποσό που υπερβαίνει τον αρχικό προϋπολογισμό των 51 εκατ., παρότι η ΗΔΙΚΑ ανέλαβε το έργο μόλις στο τέλος της ίδιας χρονιάς. Η εικόνα αυτή όχι μόνο δεν ξεκαθαρίζει, αλλά θολώνει ακόμη περισσότερο: ένα έργο ξεκινά με 51 εκατ. ευρώ, απορροφά 72 εκατ., ακυρώνεται, επανεμφανίζεται με 148 εκατ. και αλλάζει χέρια καθ’ οδόν – όλα υπό την «τεχνική ωρίμανση» που υποτίθεται εγγυάται η Οριζόντια Τεχνική Βοήθεια. Τι ακριβώς «επιβλέπει» η τεχνική βοήθεια και πώς γίνεται, παρά τις πανάκριβες συμβουλευτικές υπηρεσίες, τα έργα να μοιάζουν πιο ασταθή και πιο νεφελώδη από ποτέ;
Κοινός παρονομαστής η Αγαπηδάκη
Στα έργα που υπάγονται στη «χρυσή» Οριζόντια Τεχνική Βοήθεια βρίσκεται και το πρόγραμμα για τις Μονάδες Ψυχικής Υγείας, έργο 16,6 εκατ. ευρώ που πρέπει να ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2025. Κι εδώ επαναλαμβάνεται το ίδιο μοτίβο: τα τέσσερα από τα πέντε έργα της Οριζόντιας Τεχνικής Βοήθειας –πρόληψη, ΠΦΥ, ΝΟΣΠΙ, Μονάδες Ψυχικής Υγείας– υπάγονται στο χαρτοφυλάκιο της αναπληρώτριας υπουργού Ειρήνης Αγαπηδάκη. Προβεβλημένο πλέον πρόσωπο της ηγεσίας του υπουργείου, με απευθείας πρόσβαση στο Μέγαρο Μαξίμου και ισχυρή πολιτική στήριξη, έχει αποκτήσει κομβικό ρόλο στη διαχείριση των έργων του Ταμείου Ανάκαμψης. Με δυο λόγια, ο κοινός παρονομαστής όλων των έργων –και των δυσλειτουργιών τους– είναι η Αγαπηδάκη, η οποία συγκεντρώνει πάνω της το μεγαλύτερο βάρος των μεταρρυθμίσεων στην υγεία.
Τεχνική βοήθεια και για το clawback
Στις υπηρεσίες που χρηματοδοτεί η Οριζόντια Τεχνική Βοήθεια βρίσκεται και κάτι που, τουλάχιστον εκ πρώτης όψεως, μοιάζει παράταιρο: η υποστήριξη στη μεταρρύθμιση του μηχανισμού clawback. Μιλάμε για ένα απολύτως οικονομικό εργαλείο, που αφορά τον τρόπο με τον οποίο το κράτος ανακτά υπερβάσεις στη φαρμακευτική δαπάνη.
Το ερώτημα είναι απλό: Τι δουλειά έχει ένα καθαρά οικονομικό μέτρο, που αφορά υπολογισμούς, συμψηφισμούς και δημοσιονομικούς δείκτες, σε ένα έργο τεχνικής βοήθειας που υποτίθεται ότι ασχολείται με υλοποίηση δράσεων υγείας; Κι όμως, η Οριζόντια Τεχνική Βοήθεια καλείται να παρέχει συμβουλές για «συγκράτηση της φαρμακευτικής δαπάνης», «εξασφάλιση πρόσθετων πόρων» και «υποστήριξη στη μεταρρύθμιση του clawback» σε ένα πρόγραμμα συνολικού ύψους 450 εκατ. ευρώ, από τα οποία έχουν ήδη απορροφηθεί σχεδόν 100 εκατ.
€74.400 για την ίδια δουλειά;
Ανάμεσα στις καταχωρίσεις της Διαύγειας υπάρχει ένα μικρό, μάλλον αθόρυβο έργο που περνά σχεδόν απαρατήρητο δίπλα στα εκατομμύρια του Ταμείου Ανάκαμψης. Πρόκειται για το πρόγραμμα «SUB3 – Διοικητική και Οργανωτική Αναδιάρθρωση – Τεχνική Βοήθεια Οργάνωσης και Ωρίμανσης Εργων», προϋπολογισμού μόλις 74.400 ευρώ. Εντάχθηκε το 2022, υλοποιήθηκε και… ολοκληρώθηκε χωρίς να προκαλέσει συζητήσεις.
Κι όμως, η περιγραφή του έργου δημιουργεί εύλογες απορίες. Οι υπηρεσίες που παρείχε το πρόγραμμα των 74.400 ευρώ είναι σχεδόν καρμπόν με αυτές του μεγάλου έργου των 19,6 εκατ. Το μικρό πρόγραμμα ανέλαβε: ωρίμανση έργων, προετοιμασία διαγωνισμών, σύνταξη τευχών, παρακολούθηση συμβάσεων, τεχνική υποστήριξη, διασφάλιση καταχώρησης στοιχείων, υποβολή εκθέσεων, υποστήριξη οροσήμων – ακριβώς δηλαδή ό,τι περιγράφεται και στο «χρυσό» έργο της Οριζόντιας Τεχνικής Βοήθειας. Μάλιστα, το «ταπεινό» πρόγραμμα των 74.400 ευρώ είχε σκοπό να υποστηρίζει όλα τα έργα του Ταμείου Ανάκαμψης για το υπουργείο Υγείας –συνολικά 46. Την ίδια στιγμή, το έργο των 19,6 εκατ. ευρώ επικαλείται παρεμφερή καθήκοντα, αλλά για μόλις τέσσερις δράσεις. Το ερώτημα προκύπτει σχεδόν μόνο του: Πώς γίνεται δύο έργα με τόσο παρόμοιο αντικείμενο να έχουν τόσο ασύγκριτα μεγάλο χάσμα κόστους;
Δεν υπάρχουν σχόλια