Καισαριανή: Ο θείος μου που σκότωσε τον Γερμανό στρατηγό
Για πρώτη φορά στη δημοσιότητα η άγνωστη οικογενειακή ιστορία πίσω από τα αντίποινα της Καισαριανής και την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών.
Μεγάλωσα σε μια συντηρητική κατά βάση οικογένεια, ακούγοντας κατά καιρούς πως ο μεγαλύτερος αδελφός του πατέρα μου, ο θείος Γιώργος, ήταν κάποτε «στο βουνό με τον Άρη». Ρωτούσα τους θείους και τις θείες να μάθω περισσότερες λεπτομέρειες, κανείς όμως δεν μου απαντούσε, άλλαζαν κουβέντα. Άνθρωποι του μόχθου όλοι, ψημένοι από τον ήλιο, λιγομίλητοι, μετρημένοι. Λάκωνες...
Ακόμα κι ο πατέρας, που δίδασκε Ιστορία, απαντούσε στις επίμονες εφηβικές ερωτήσεις μου «άστα αυτά τώρα, έγιναν παλιά». Κι αυτό το «ο θείος ήταν με τον Άρη» άρχισε να μου ακούγεται τελικά περισσότερο σαν σχήμα λόγου και υπερβολή – σήμαινε απλώς πως ήταν στον ΕΛΑΣ, υπέθετα, κι αφού κανείς δεν έχει ναμου διηγηθεί τίποτα, μάλλον ο θείος ήταν απλώς για λίγο στο αντάρτικο κι αυτό ήταν όλο.
Ο θείος ζούσε στην Αυστραλία με την οικογένειά του κι επέστρεψε στην πατρίδα μόνος, γύρισε στο πατρικό στο χωριό και σύντομα πέθανε. Την ιστορία του δεν την έμαθα ποτέ από τον ίδιο, δεν είχα καν το μυαλό μου να τον ρωτήσω, ήμουν στην δεκαετία της ζωής μου που χάραζα τον δικό μου δρόμο. Άλλωστε χόρτασε λίγο την πατρίδα, μόνο για κάποιους μήνες, δεν πρόλαβα να τον γνωρίσω καλά.
Χρόνια αργότερα επισκέφτηκε την Αθήνα ο μεγαλύτερος γιος του και προλάβαμε να πιούμε έναν καφέ μαζί στο Μοναστηράκι, στο κέντρο της πόλης που γεννήθηκε και που επέστρεφε για πρώτη φορά, σχεδόν 50 χρόνων πια. «Έχεις ακούσει κάτι γι' αυτόν τον Γερμανό αξιωματικό που σκότωσε ο πατέρας μου;» Με αιφνιδίασε. Τίποτα, δεν ήξερα τίποτα. Κι ο πατέρας του δεν του έλεγε τίποτα, ούτε η μητέρα του θέλησε ποτέ να το συζητήσει. Το αφήσαμε εκεί.
Τα χρόνια πέρασαν, εβδομάδες πριν ο πατέρας μου φύγει από τη ζωή κι ενώ καταλάβαινε πως το τέλος είναι κοντά, άρχισε να θυμάται τα παιδικά του χρόνια. Τη φρίκη του εμφυλίου όπως την έζησαν τότε στον κάμπο του Ευρώτα οι άνθρωποι. Τα χέρια των σκοτωμένων που τους σκέπαζαν με λίγο χώμα στο χωράφι και που τα άφηναν επίτηδες έξω, για να τα βλέπουν οι συγχωριανοί. Τα κομμένα κεφάλια των ανταρτών που τα περιέφεραν με κάρα στα χωριά για παραδειγματισμό. Ο πατέρας ήταν τότε 8-9 χρονών και τα παιδικά του μάτια έβλεπαν γύρω μόνο φρίκη. Γιατί να θέλει να μιλάει γι' αυτά; Άρχισα να καταλαβαίνω.
Να καταλαβαίνω τον φόβο που ζούσαν στο χωριό τότε. Τον αγώνα του παππού να γλυτώσει τα άλλα του εννιά παιδιά από έναν ψυχοπαθή Παυλάκο και τη συμμορία του, που δολοφονούσε εγκύους και βασάνιζε ηλικιωμένους, που ξεκλήριζε οικογένειες στην υπόνοια και μόνο ότι ήσουν αντιστασιακός ή αριστερός. Και τον τρόμο που ζούσαν τα παιδιά, οι θείες και οι θείοι μου, μην πέσουν στα χέρια του επειδή ο μεγάλος τους αδελφός ήταν στο βουνό με τον Άρη. Για τα «σουτ» και «μη λες τίποτα» που πρέπει να άκουγε ο πατέρας όντας μικρό παιδί και του έγιναν δεύτερη φύση. Σιωπή.
Η αποκάλυψη
Έχουμε πια μεγαλώσει κι όσα από τα ξαδέλφια ζούμε στην Ελλάδα βρισκόμαστε και τα λέμε πίνοντας τσίπουρα και μπύρες, πάντα στα κρασοπότηρα του καφενείου αμφότερα. Πού και πού θυμόμαστε όσους χάσαμε κι αποζητάμε από τον μεγαλύτερο να ξανακούσουμε τις χιλιοειπωμένες ιστορίες για τότε που κλείδωσε τον παππού στον χωράφι και ο παππούς βγήκε και τον κυνηγούσε με τη μαγκούρα και για να γλυτώσει ο ξάδελφος πέρασε κάτω από τα πόδια του. Τόσο ψηλός ήταν ο παππούς. Καθημερινές ιστορίες-φόρος τιμής στους αποδημήσαντες της οικογένειας.
Ο παππούς, η γιαγιά, ο θείος Γιώργος. «Ο θείος Γιώργος όταν σκότωσε τον στρατηγό...» ξεστόμισε ο μεγάλος ξάδελφος. Ποιον στρατηγό, μιλάμε για τον αξιωματικό που ανέφερε και ο γιος του πριν 15 χρόνια; Γκούγκλαρα ώρες να βρω κάτι, δεν είχε γίνει τόσο γνωστή η ιστορία τότε όπως σήμερα. Τα κομματάκια του παζλ εμφανίστηκαν στην οθόνη μου και τα συνθέτω εδώ:
Η επιχείρηση
Στις 22/4/1944, πράκτορες των βρετανικών συμμαχικών αποστολών έδωσαν πληροφορίες στον ΕΛΑΣ Λακωνίας για την κίνηση του διοικητή της Πελοποννήσου, υποστράτηγου Κρεχ (Franz Krech Franz Krech), μαζί με το επιτελείο της γερμανικής F Στρατιάς του 68ου Σώματος Στρατού για τις προσεχείς ημέρες. Ο υποστράτηγος θα μετέβαινε στην Μονεμβασιά να επιθεωρήσει το εκεί στράτευμα.
Κατόπιν σχεδιασμού, η διμοιρία 20 ανδρών του 8ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ Λακωνίας, με διοικητή τον ανθυπολοχαγό πεζικού του Ελληνικού Στρατού Μανώλη Σταθάκη, που ενέδρευε εκείνη την περίοδο στο χωριό Κουπιά, περίπου δύο ώρες με τα πόδια από τους Μολάους, διατάχθηκε να στήσει ενέδρα στη γερμανική αυτοκινητοπομπή. Η διμοιρία έλαβε θέσεις στον δρόμο Μολάων-Μονεμβασιάς, από όπου ο ΕΛΑΣ γνώριζε ότι θα διέρχονταν η αυτοκινητοπομπή του υποστράτηγου την επόμενη ημέρα. Στις 27/4/1944, κατά τις πρώτες πρωινές ώρες, γερμανική πομπή έξι οχημάτων έκανε την εμφάνισή της στον δρόμο, έξω από τους Μολάους, στη θέση Γκαγκανιά, για να ακινητοποιηθεί από έκρηξη νάρκης που είχε τοποθετήσει ο ΕΛΑΣ τη νύχτα στο σημείο. Ακολούθησε καταιγισμός πυρών από τους Έλληνες αντάρτες που είχαν οχυρωθεί στην πλαγιά, με τον ΕΛΑΣ να πλεονεκτεί λόγω της θέσης του στα υψώματα και της σύγχυσης που προκλήθηκε στους διερχόμενους Γερμανούς.
Το προηγούμενο βράδυ είχε απαχθεί ο στρατηγός Κράιπε στην Κρήτη από Έλληνες αντιστασιακούς και Βρετανούς σαμποτέρ υπό τον Βρετανό ταγματάρχη (και συγγραφέα) Πάτρικ Λι Φέρμορ
. Οι δύο επιχειρήσεις εντάσσονται στο ίδιο στρατιωτικό σχέδιο που ο ΕΛΑΣ ανέλαβε να εκτελέσει μαζί με το βρετανικό Γραφείο Στρατηγικών Υπηρεσιών, σύμφωνα με όσα και ο Φέρμορ καταγράφει στο βιβλίο του Η απαγωγή του στρατηγού Κράιπε
Λεπτομέρειες της ενέδρας στον Κρεχ περιγράφει ο Γερμανός συγγραφέας και ερευνητής Χέρμαν Φρανκ Μάιερ στο βιβλίο του Von Wien nach Kalavryta, die blutige Spur der 117. Jäger-Division durch Serbien und GriechenlandVon Wien nach Kalavryta. Die blutige Spur der 117. Jäger-Division durch Serbien und Griechenland | ZVAB του 2002 (Από τη Βιέννη στα Καλάβρυτα: Τα αιματηρά ίχνη της 117ης μεραρχίας καταδρομών στη Σερβία και την Ελλάδα Στις εκδόσεις Λαβύρινθος, μετ. Δρ Γιάννης Μυλωνόπουλος, εκδόσεις Λαβύρινθος, 2003). Γύρω στις 8.30 π.μ., η εμπροσθοφυλακή του Κρεχ, που προπορευόταν σε απόσταση ασφαλείας 150-200 μέτρων, έφτασε στη χαράδρα 5 χλμ. βόρεια των Μολάων. Δέχτηκε επίθεση από αντάρτες από τέσσερις διαφορετικές κατευθύνσεις. Ο Κρεχ βρισκόταν στο δεύτερο αυτοκίνητο και δέχτηκε πυκνούς πυροβολισμούς. Όσοι βρίσκονταν μέσα στο αυτοκίνητο πήδηξαν έξω από αυτό και κρύφτηκαν σε ένα χαντάκι βάθους 6 μέτρων. Ο Κρεχ σάστισε. Έμεινε για λίγο στην άκρη του δρόμου προσπαθώντας να βρει ένα λιγότερο βαθύ σημείο. Τότε, κι ενώ βρισκόταν έξι μέτρα μπροστά από το αυτοκίνητό του, δέχτηκε μια ριπή πολυβόλου και έπεσε νεκρός αμέσως. Οι άνδρες του ΕΛΑΣ συνέχισαν να τον πυροβολούν στην πλάτη. Το πτώμα του ήταν κατατρυπημένο.
Τα αντίποινα
Η μάχη κράτησε λίγα λεπτά, με τους Γερμανούς να οπισθοχωρούν προς την κατεύθυνση από όπου ήρθαν. Στο σημείο της μάχης βρέθηκε νεκρός ο Κρεχ και δύο αξιωματικοί, μέλη του επιτελείου του. Ακόμα δύο αξιωματικοί των Γερμανών βρίσκονταν νεκροί στο σημείο και επιπλέον 16 στρατιώτες της Βέρμαχτ. Βρέθηκαν και κατασχέθηκαν επάνω τους χρήσιμα στρατιωτικά έγγραφα για τη διάταξη των ναζιστικών στρατευμάτων στα Βαλκάνια και τη Μεσόγειο.
Tο Γραφείο Στρατηγικών Υπηρεσιών και οι Επιχειρήσεις Ειδικών Αποστολών με τη συνεργασία και του ΕΛΑΣ διέρρευσαν, για λόγους προπαγάνδας (Επιχείρηση Hemlock) αλλά κυρίως για να αποφευχθούν τα αντίποινα, πως ο Κρεχ εκτελέστηκε από την Γκεστάπο ως αντιφρονών. Μάλιστα δόθηκε στη δημοσιότητα πλαστό γράμμα του, όπου ο υποστράτηγος καλούσε τους Γερμανούς στρατιώτες σε λιποταξία. Το ίδιο περίπου είχαν σχεδιάσει και για την απαγωγή του Κράιπε, ισχυριζόμενοι πως και αυτός και ο ο Κρεχ συμμετείχαν στο κίνημα των αντιφρονούντων «Ελεύθερων Γερμανών». Δυστυχώς, δεν έπεισαν.
Στις 30 Απριλίου 1944 η εφημερίδα Καθημερινή δημοσίευσε την εξής ανακοίνωση:
«Την 27ην Απριλίου 1944 κομμουνιστικαί συμμορίαι παρά τους Μολάους κατόπιν μιας εξ ενέδρας επιθέσεως εδολοφόνησαν ανάνδρως έναν Γερμανόν στρατηγόν και 3 συνοδούς του. Πολλοί Γερμανοί στρατιώται ετραυματίσθησαν. Ως αντίποινα θα εκτελεστούν:
- Ο τυφεκισμός 200 Κομμουνιστών την 1.5.1944.
- Ο τυφεκισμός όλων των ανδρών τους οποίους θα συναντήσουν τα γερμανικά στρατεύματα επί της οδού Μολάοι προς την Σπάρτην έξωθεν των χωρίων.
Υπό την εντύπωσιν του κακουργήματος τούτου Έλληνες εθελονταί εφόνευσαν αυτοβούλως 100 άλλους κομμουνιστάς.
Ο Στρατιωτικός Διοικητής Ελλάδος.»
Σύμφωνα με την απολογία του Χέλμουτ Φέλμυ στη δίκη της Νυρεμβέργης Transcript for NMT 7: Hostage Case | HLS Nuremberg Trials Project, ο συνταγματάρχης Παπαδόγκωνας, επικεφαλής των Ταγμάτων Ασφαλείας στην Πελοπόννησο, λόγω της σχέσης που είχε αναπτύξει με τον υποστράτηγο Κρεχ διέταξε χωρίς ανωτέρα εντολή είτε από τη γερμανική διοίκηση είτε από το υπουργείο Εσωτερικών, τη θανάτωση 100 αντιστασιακών ή ύποπτων για αντιστασιακή δράση που είχε συλλάβει. Παράλληλα οι Γερμανοί σκότωσαν άλλους 25 στην Αθήνα.
Συνολικά το λιγότερο 325 άτομα εκτελέστηκαν, ενώ υπήρξαν και πολλοί ακόμα νεκροί στον δρόμο της επιστροφής της 117 γερμανικής Μεραρχίας από τους Μολάους στη Σπάρτη, αφού κυριολεκτικά πυροβολούσαν όποιον έβρισκαν μπροστά τους, κυρίως γυναικόπαιδα και αγρότες (Επιχείρηση Κόνδωρ). Σε συνέχεια των αντιποίνων, στις 4/6 οι Γερμανοί έκαψαν ολοσχερώς 77 χρόνια από το ολοκαύτωμα του Αγίου Δημητρίου Ζάρακα | Μοnemvasia News το χωριό Άγιος Δημήτριος Ζάρακα στον Πάρνωνα και εκτέλεσαν 21 κατοίκους του, ανάμεσά τους κι ένα μωρό, μια ιστορία ελάχιστα γνωστή (αναγνωρίστηκε επίσημα ως Μαρτυρικό Χωριό μόλις τον περασμένο Αύγουστο με Προεδρικό Διάταγμα).
Στις 7 και 8 Μαΐου στο Δυρράχιο του δυτικού Ταϋγέτου, τμήματα του 8ου Συντάγματος Λακωνίας σε συνεργασία με τμήματα του 9ου Συντάγματος Μεσσηνίας επιτέθηκαν σε δύναμη 450 Γερμανών, σκοτώνοντας 80 από αυτούς. Η περιοχή της Πελοποννήσου κηρύχτηκε από τους Γερμανούς «ζώνη επιχειρήσεων», δηλαδή ανοιχτό πολεμικό μέτωπο.
Ο υποστράτηγος Κρεχ προήχθη τιμητικά μετά θάνατον σε αντιστράτηγο (Generalleutnant) από τον Χίτλερ και κηδεύτηκε στην Αθήνα· η σορός του βρίσκεται στο γερμανικό νεκροταφείο στο Διόνυσο. Τις διαταγές για τα κτηνώδη αντίποινα τις έδωσε ο άμεσα υπηρεσιακά ανώτερός του, ο πολεμικός διοικητής της Πελοποννήσου υποστράτηγος Καρλ φον Λε Σουίρ, υπεύθυνος και για τη σφαγή των Καλαβρύτων τον Δεκέμβριο του 1943.
«Ξέρω, θέλεις να μάθεις;»
Ξαναπήγα στο χωριό, έπρεπε να μάθω. Η διήγηση της μεγάλης αδερφής του πατέρα μου, που στον πόλεμο ήταν στα 20 της, τώρα που είχε μεγαλώσει και αισθανόταν πως έπρεπε να τα πει, ήταν καταιγιστική και ασταμάτητη.
Ο Γιώργακας ήταν μαζί με τον Άρη Βελουχιώτη στον Πάρνωνα. Στα 20κάτι του το έσκασε από το σπίτι και κρυφά από τον παππού είχε καταταγεί στην Διμοιρία του 8ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ. Συμμετείχε σε όλες τις επιχειρήσεις του ΕΛΑΣ στη Λακωνία. Το 1944 συμμετείχε στην επιχείρηση εκτέλεσης του Κρεχ. Σύμφωνα με τον συμπολεμιστή του και σύμφωνα με τις μεγάλες του αδερφές, ήταν εκείνος που εκτέλεσε τον Κρεχ σχεδόν εξ επαφής και συνέχισε να του ρίχνει ενώ είχε πέσει στο έδαφος μπρούμυτα.
Μετά την επιτυχημένη επιχείρηση στους Μολάους, η Διμοιρία υποχώρησε με μάχες και αψιμαχίες σε όλα τα χωριά, προς τον Πάρνωνα, τον Ταΰγετο και τελικά την Τρίπολη. Ο θείος (αργότερα) κατέφυγε στην Αθήνα να κρυφτεί, τον κυνηγούσαν μανιασμένα στη Λακωνία οι ταγματασφαλίτες. Προσπάθησαν να κάψουν το πατρικό σπίτι. Απήγαγαν τη μεγάλη του αδερφή και τη μητέρα του για να τον κάνουν να παραδοθεί, δεν τα κατάφεραν. Τον συνέλαβαν κάποια στιγμή και τον πήγαν για εκτέλεση στη θάλασσα. Τον γλίτωσε ο παππούς. Πού και πού κατέβαινε στο χωριό τη νύχτα και πήγαινε στη μάνα για να πάρει φαγητό, κρυφά από τον πατέρα. Συνέλαβαν τη σύντροφό του στη ζωή και στο βουνό και την έκλεισαν στις φυλακές του Γυθείου. Την έβγαλε νύχτα πολεμώντας, την παντρεύτηκε στην Αθήνα, έκαναν ένα αγοράκι, γύρισαν στο χωριό, έκαναν ένα αγοράκι ακόμα κι έφυγαν στην Αυστραλία με το Πατρίς.
Ο θείος έφυγε από την Ελλάδα και δεν γύρισε να κοιτάξει πίσω. Δεν θέλησε να μιλήσει ποτέ για ό,τι έγινε, ούτε καν στα παιδιά του.
Έγραψα στον μεγάλο του γιο. «Ξέρω. Θέλεις να μάθεις;». Ήθελε. Ήξερε ήδη, επιβεβαίωση αναζητούσε για όσα είχε κι εκείνος μάθει από έναν συμπολεμιστή του πατέρα του, που βρέθηκε στην Αυστραλία. Με ρώτησε επίμονα για τα αντίποινα, πόσο μεγάλα ήταν και τι αντίκτυπο είχαν. Μάλλον σε μια προσπάθεια να κατανοήσει τον πατέρα του, τη ζωή και τη σιωπή του. Καταλήξαμε πως αυτός μάλλον ήταν ο λόγος που ο πατέρας του αλλά και κανείς άλλος στην οικογένεια δεν ήθελε να μιλήσει. Ο αγώνας ενάντια στον κατακτητή είχε ηρωισμό και μεγαλείο, αλλά είχε και τίμημα. Είχε διχασμό, είχε φρίκη, είχε και το βάρος των αντιποίνων… Ο πόλεμος είχε τελειώσει και οι επιζώντες ήθελαν να ξεχάσουν. Να βάλουν τελεία και να κοιτάξουν μπροστά, να χτίσουν ξανά τη ζωή τους.
Το άρθρο αυτό το γράφω για να τιμήσω τον θείο μου, τους συμπολεμιστές του και τα θύματα της θηριωδίας των Ναζί. Για να διατηρηθεί ζωντανή η μνήμη και η ιστορία τους.
Δεν υπάρχουν σχόλια