Αντιμέτωποι με τη γενιά Z
Σε μια εποχή που η μεσαία τάξη συρρικνώνεται και το μέλλον μοιάζει όλο και πιο αβέβαιο, το μυθιστόρημα θέτει, χωρίς διδακτισμό, κρίσιμα ερωτήματα, αφήνοντας τα ίδια τα γεγονότα και τις επιλογές της ηρωίδας να μιλήσουν. Τι σημαίνει επιτυχία; Πόσο κοστίζει η ασφάλεια; Η Πανδώρα δεν δίνει απαντήσεις
Στην Πανδώρα, ο Χρήστος Χωμενίδης, ενώ θα μπορούσε να μείνει σε μια ελκυστική και κάπως ανώδυνη αποτύπωση της σύγχρονης ελληνικής πραγματικότητας, επιλέγει να την αντιμετωπίσει με φαντασία, χιούμορ και μπόλικη απομυθοποιητική διάθεση. Μετά τη Νίκη, τοποθετώντας στο κέντρο της αφήγησης μια νεαρή γυναίκα που ανήκει αδιαπραγμάτευτα στον 21ο αιώνα, μιμείται τη γλώσσα της αποδίδοντάς την περισσότερο ως ζωντανό σώμα και χαρακτήρα γεμάτο αντιφάσεις, ως νου που μεταβάλλεται, και λιγότερο ως σύμβολο ή αλληγορία. Η Πανδώρα Σταφυλά, ενώ βλέπει θετικά τη γενιά της και φαίνεται να την αποδέχεται, ταυτόχρονα δεν παύει να την εκθέτει και να την αμφισβητεί.
Η επιλογή μιας φοιτήτριας του Πολυτεχνείου ως κεντρικού προσώπου δεν είναι τυχαία. Η εικοσιτετράχρονη, στο πανεπιστημιακό περιβάλλον στο οποίο έχει ενταχθεί δυναμικά, με τις ακροαριστερές ιδεολογικές ζυμώσεις και τις άτυπες ιεραρχίες, κινείται με άνεση, αυτοπεποίθηση και νεανικό κυνισμό. Είναι έξυπνη, ικανή, στα Μαθηματικά χαρισματική, αλλά σε πολλές περιπτώσεις φέρεται παρορμητικά και απερίσκεπτα. Ζει γρήγορα, περνάει από τη μια ερωτική σχέση στην άλλη χωρίς ενοχές, δοκιμάζει ρόλους, απόψεις και στάσεις ζωής με την ίδια ευκολία που αλλάζει περιβάλλοντα. Ακολουθεί τον τρόπο ζωής των συνομηλίκων της και σε πρώτη φάση δεν φαίνεται να ζητά τη σύνεση και τη σταθερότητα∙ επιδιώκει την έξαψη και μισεί την πλήξη.
Ο Χωμενίδης, περιγράφοντάς την με βλέμμα παιγνιώδες και τρυφερό, καταφέρνει να μπει στο πετσί της χωρίς να την καταποντίζει ούτε και να την εξιδανικεύει. Με το ίδιο βλέμμα σκιαγραφεί και τους νέους που την περιστοιχίζουν. Δεν πρόκειται για «εξωγήινους» ή φορείς μιας ακατανόητης ηθικής∙ αντίθετα, αναγνωρίζονται εύκολα ως συνεχιστές μιας μακράς αλυσίδας νεανικών ανησυχιών. Αυτό που αλλάζει είναι οι συνθήκες. Στον καιρό τους, η πληροφορία είναι καταιγιστική, οι βεβαιότητες διαλύονται πριν καν παγιωθούν και η κοινωνική κινητικότητα μοιάζει όλο και περισσότερο με ψευδαίσθηση.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η ένταξη σε ένα κόμμα της Δεξιάς εισβάλλει στη ζωή της Πανδώρας, όχι ως ιδεολογική αναθεώρηση, αλλά ως περιπέτεια και οικονομικός πειρασμός. Εάν αποποιηθεί το «επαναστατικό» παρελθόν της και καταφέρει να εκλεγεί με τους ιδεολογικούς αντιπάλους της, την περιμένει μια πάγια, διά βίου αποκατάσταση∙ ένα εξωφρενικό για τα μέτρα της οικονομικό όφελος.
Με τη μετακίνηση της δράσης από την Αθήνα σε μια επαρχιακή πόλη, οι συγκρούσεις –κοινωνικές, ταξικές, γενεαλογικές, υπαρξιακές– εντείνονται. Η επαρχία δεν είναι γραφική ούτε ειδυλλιακή, είναι ένας κλειστός χώρος, γεμάτος πάθη, συνωμοσίες, μυστικά που όλοι γνωρίζουν αλλά έχουν μάθει να αποσιωπούν. Οι προσωπικές φιλοδοξίες μπλέκονται με τοπικά συμφέροντα, οι πολιτικές συμμαχίες χτίζονται και γκρεμίζονται με ταχύτητα, το θεαθήναι και η δημόσια εικόνα αποκτούν δυσανάλογη σημασία. Για την Πανδώρα, αυτός ο κόσμος είναι ταυτόχρονα απωθητικός και γοητευτικός∙ ένα πεδίο δοκιμής των ορίων της.
Στο μυθιστόρημα, οι δευτερεύοντες χαρακτήρες, με τις διάφορες αποχρώσεις τους –ο βουλευτής, οι συνεργάτες του, οι συγγενείς, οι φίλοι–, φέρουν στοιχεία υπερβολής, χωρίς να γίνονται καρικατούρες. Ο Χωμενίδης χρησιμοποιεί αυτήν την υπερβολή για να ξεσκεπάσει τη γελοιότητα της εξουσίας, τη ματαιοδοξία, την υποκρισία, αλλά και τη βαθιά ανθρώπινη ανάγκη για αποδοχή και αναγνώριση. Η πλοκή, οι λεπτομερείς περιγραφές, οι κοφτοί διάλογοι, ο γρήγορος ρυθμός, οι μικρές προτάσεις –πάγια χαρακτηριστικά της πένας του– δεν επιτρέπουν στην αφήγηση να πλατειάζει.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και ο τρόπος με τον οποίο ο γνωστός συγγραφέας συνομιλεί με την ελληνική λογοτεχνική παράδοση. Η ηρωίδα δεν κρύβει τη συγγένειά της με εμβληματικές γυναικείες μορφές. Οπως η Μαρία Νεφέλη, κινείται ανάμεσα στον λυρισμό και την ειρωνεία∙ ενσαρκώνει μια νεότητα που αρνείται να πειθαρχήσει. Ωστόσο, δεν πρόκειται για λογοτεχνική αναπαραγωγή, για χαρακτήρα γνωστό και αναμενόμενο. Δεν αποτελεί απλώς μια ενδιαφέρουσα γυναικεία μορφή αλλά και ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα της εποχής της. Τσατάρει αντί να ανταλλάσσει γράμματα, εκτίθεται διαρκώς, ζει σε πραγματικό χρόνο.
Σε μια εποχή που η μεσαία τάξη συρρικνώνεται και το μέλλον μοιάζει όλο και πιο αβέβαιο, το μυθιστόρημα θέτει, χωρίς διδακτισμό, κρίσιμα ερωτήματα αφήνοντας τα ίδια τα γεγονότα και τις επιλογές της ηρωίδας να μιλήσουν. Τι σημαίνει επιτυχία; Πόσο κοστίζει η ασφάλεια; Και πόσο αντέχει ένας άνθρωπος να ζει σε διαρκή ρευστότητα; Η Πανδώρα δεν δίνει απαντήσεις. Κινείται, πέφτει, σηκώνεται, ερωτεύεται, απογοητεύεται. Και μέσα από αυτήν την κίνηση, αποτυπώνεται ο παλμός μιας γενιάς που μεγαλώνει σε έναν κόσμο μεταβατικό και αμείλικτο.
Το βιβλίο διαβάζεται απρόσκοπτα, αλλά πίσω από την ευκολία, την ασθματική ροή, τις ακραίες, γκροτέσκ καταστάσεις και τις ευφάνταστες ανατροπές, κρύβεται μια σοβαρή, βαθιά ανησυχία για το πού βαδίζουμε και με ποιο τίμημα.
Δεν υπάρχουν σχόλια