Παγιωμένες παθογένειες η αυθαιρεσία και η γραφειοκρατία
Μιχαήλ Άγγελος Κωνσταντόπουλος
Οι περισσότερες αναφορές αφορούν την πρόσβαση και συναλλαγές με την αστυνομία, τις υπηρεσίες κοινωνικής προστασίας, υγείας, πρόνοιας και κοινής ωφέλειας, τα κενά στα σχολεία, την υποβάθμιση του δημόσιου χώρου, την κατάσταση των δημόσιων υποδομών, την αυθαίρετη δόμηση και την παράνομη κατάληψη κοινόχρηστων χώρων.
Ρεκόρ αναφορών, που ξεπερνούν για πρώτη φορά τις 20.000, περιέχει η ετήσια έκθεση του Συνηγόρου του Πολίτη που παραδόθηκε την Πέμπτη στον πρόεδρο της Βουλής, Νικήτα Κακλαμάνη, από τον ΣτΠ Ανδρέα Ποττάκη. Οπως συνοπτικά περιγράφει η ανεξάρτητη αρχή, ο αυξημένος αριθμός αναφορών αποτελεί σαφή ένδειξη των προβλημάτων που αντιμετωπίζει η ελληνική κοινωνία σε ένα σύνολο κοινωνικών, επαγγελματικών και επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, με την κακοδιοίκηση, την αυθαιρεσία, τη γραφειοκρατία και άλλες παθογένειες να εντείνονται παρά την ψηφιοποίηση της δημόσιας διοίκησης, την εισαγωγή της τεχνητής νοημοσύνης και τις διάφορες προσπάθειες για την εισαγωγή νέων ηλεκτρονικών μηχανισμών καταγγελιών.
Οι Ελληνες πολίτες αλλά και οι μετανάστες-πρόσφυγες που διαβιούν στη χώρα μας αντιμετωπίζουν αρκετά προβλήματα κατά την πρόσβαση και τις συναλλαγές τους με τις υπηρεσίες κοινωνικής προστασίας, υγείας, πρόνοιας και κοινής ωφέλειας. Σημαντική αύξηση όμως εμφανίζεται και στις αναφορές σχετικά με την ποιότητα του αστικού και του φυσικού περιβάλλοντος, την υποβάθμιση του δημόσιου χώρου, την κατάσταση των δημόσιων υποδομών, την αυθαίρετη δόμηση και παράνομη κατάληψη κοινόχρηστων χώρων, αιγιαλού και παραλίας. Μάλιστα η ανεξάρτητη αρχή βλέπει «περαιτέρω υποβάθμιση των λειτουργιών υπηρεσιών της χώρας, όπως λ.χ. σε θέματα οικιστικού περιβάλλοντος, με αποτέλεσμα την αύξηση των σχετικών αναφορών». Η «Εφ.Συν.» διάβασε την έκθεση του ΣτΠ και παρουσιάζει μερικά από τα κυριότερα ευρήματα ανά τομείς:
Σώματα ασφαλείας
Αξιοσημείωτη αύξηση καταγράφεται το 2025 στις καταγγελίες για περιστατικά αυθαίρετης συμπεριφοράς στελεχών των σωμάτων ασφαλείας, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία. Ειδικότερα, οι υποθέσεις που υποβλήθηκαν στον Συνήγορο του Πολίτη ανήλθαν σε 272 παρουσιάζοντας άνοδο της τάξης του 53% σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος!
Η εξέλιξη αυτή αποδίδεται αφενός σε πιθανή ενίσχυση των περιστατικών αυθαιρεσίας, αφετέρου στη μεγαλύτερη αναγνωρισιμότητα και εμπιστοσύνη που απολαμβάνει ο θεσμός του Συνηγόρου του Πολίτη ως ανεξάρτητη αρχή. Παράλληλα θεωρείται ενδεικτική της αυξημένης προσφυγής των πολιτών σε θεσμούς που λειτουργούν με εγγυήσεις ανεξαρτησίας από την εκτελεστική εξουσία. Σημειώνεται ότι πάνω από τις μισές νέες υποθέσεις αφορούν, όπως και τα προηγούμενα χρόνια, καταγγελίες για παραβιάσεις της προσωπικής ελευθερίας, της σωματικής ακεραιότητας ή της υγείας κατά τη διάρκεια συλλήψεων, κρατήσεων ή αστυνομικών επιχειρήσεων. Την ίδια στιγμή αυξητική τάση παρουσιάζουν και οι αναφορές για επαναπροωθήσεις, περιστατικά πυροβολισμών, κακομεταχείρισης και άλλες παραβιάσεις θεμελιωδών δικαιωμάτων στα σύνορα.
Ο ΣτΠ αναφέρεται στην έκθεσή του στο ζήτημα της δυσκολίας και των μεγάλων χρόνων αναμονής στην εύρεση ραντεβού για την έκδοση νέου τύπου ταυτότητας.
5 μήνες για ταυτότητα
Οπως επισημαίνει, «οι πολίτες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην εξεύρεση ραντεβού για την έκδοση δελτίου ταυτότητας, με τον χρόνο αναμονής σε ορισμένες περιοχές, π.χ. στη Θεσσαλονίκη, να υπερβαίνει τους 5 μήνες». Παρά την υιοθέτηση μέτρων όπως η άρση της εδαφικής αρμοδιότητας των αστυνομικών τμημάτων, η προσθήκη νέων σημείων εξυπηρέτησης και η διεύρυνση του ωραρίου, οι μεγάλες ανάγκες δεν επαρκούν για την κάλυψη των αναγκών, με την προθεσμία-ορόσημο από την Ε.Ε. να έχει τεθεί έως τον φετινό Αύγουστο.
Μεταναστευτικό
Τον Ιούλιο του 2025 ο ΣτΠ εξέφρασε σημαντικές επιφυλάξεις προς τη Βουλή σχετικά με την τροπολογία που κατατέθηκε με πρωτοβουλία του υπουργού Μετανάστευσης Θάνου Πλεύρη (νυν άρθρο 79 του ν. 5218/2025, ΦΕΚ Α΄ 125/14.07.2025), η οποία προέβλεπε τρίμηνη αναστολή της δυνατότητας υποβολής αιτήσεων ασύλου από αλλοδαπούς που εισέρχονται στη χώρα με πλωτά μέσα προερχόμενα από τη Βόρεια Αφρική με παράλληλη επιστροφή τους στη χώρα προέλευσης ή καταγωγής χωρίς καταγραφή. Επίσης ο ΣτΠ εξέφρασε τον προβληματισμό του για την κατάργηση της άδειας διαμονής για εξαιρετικούς λόγους δίχως πρόβλεψη μεταβατικού διαστήματος, επισημαίνοντας ότι η επιλογή αυτή αναμένεται να έχει σημαντικές δυσμενείς συνέπειες στην κοινωνική, επαγγελματική, οικογενειακή και οικονομική ζωή συγκεκριμένων κατηγοριών αλλοδαπών.
«Η κατάργηση της άδειας αυτής, σε συνδυασμό με την κατάργηση της άδειας του άρ. 193 του ν. 5078/2023 (με την οποία χορηγείτο άδεια διαμονής για εργασία σε αλλοδαπούς με τουλάχιστον τριετή διαμονή στη χώρα και προσφορά εργασίας από εργοδότη στην Ελλάδα), δεν συνεπάγεται μόνο επισφάλεια σε ατομικό επίπεδο, αλλά αναμένεται να επηρεάσει και παραγωγικούς κλάδους της οικονομίας που αντιμετωπίζουν ήδη έλλειψη εργατικού δυναμικού», επισημαίνεται στην έκθεση.
Εκπαίδευση
Κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους 2024-2025 ο Συνήγορος του Πολίτη έγινε εκ νέου αποδέκτης σημαντικού αριθμού αναφορών σχετικά με ελλείψεις σε διδακτικό προσωπικό σε σχολικές μονάδες της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης. Από την εξέταση των σχετικών υποθέσεων προέκυψε ότι το ζήτημα συνδέεται κυρίως με την ανεπαρκή χρηματοδότηση για την κάλυψη των λειτουργικών κενών. Παράλληλα πλήθος καταγγελιών επικεντρώνεται και στις ελλείψεις στον τομέα της ειδικής αγωγής. Ιδιαίτερα προβλήματα καταγράφονται στη μη έγκαιρη τοποθέτηση αναπληρωτών εκπαιδευτικών καθώς και Ειδικού Εκπαιδευτικού και Βοηθητικού Προσωπικού ή σχολικών νοσηλευτών. Οι καθυστερήσεις αυτές εκτιμάται ότι έχουν άμεσο αντίκτυπο στην ποιότητα της παρεχόμενης εκπαίδευσης, επηρεάζοντας αρνητικά την υποστήριξη και την εκπαιδευτική πορεία των μαθητών που έχουν ανάγκη εξειδικευμένης φροντίδας.
Συντάξεις
Ζητήματα που είχαν αναδειχτεί και τα προηγούμενα έτη εξακολουθούν να απασχολούν έντονα τους ασφαλισμένους, με βασικά προβλήματα να εντοπίζονται στις καθυστερήσεις και τα διοικητικά εμπόδια κατά τη χορήγηση ασφαλιστικών παροχών, στη δημιουργία και ρύθμιση οφειλών, καθώς και στην ελλιπή ή μη επαρκώς σαφή ενημέρωση από τη διοίκηση.
Η προοδευτική ψηφιοποίηση του e-ΕΦΚΑ ως ενιαίου φορέα που προέκυψε από την ενοποίηση των παλαιών ασφαλιστικών ταμείων έχει συμβάλει σημαντικά στην επιτάχυνση της διεκπεραίωσης μεγάλου αριθμού αιτημάτων. Ωστόσο παραμένουν σημαντικές εκκρεμότητες σε επίπεδο μηχανογραφικών εφαρμογών, που αφορούν κρίσιμα ζητήματα όπως ο επανυπολογισμός συντάξεων, η απόδοση αναδρομικών, οι περιπτώσεις ασφάλισης στο εξωτερικό και οι παρατάσεις συντάξεων λόγω έμμεσου δικαιώματος. Την ίδια στιγμή η μη έκδοση διοικητικών πράξεων σε περιπτώσεις μεταβολών παροχών, όπως στους επανυπολογισμούς συντάξεων, εντείνει τη δυσαρέσκεια των πολιτών, αποτελώντας βασική αιτία για τον αυξημένο αριθμό παραπόνων που καταγράφονται.
Παιδικές χαρές
Η ασφάλεια των παιδιών στις παιδικές χαρές παραμένει ένα διαχρονικό και κρίσιμο ζήτημα, όπως προκύπτει από τη συστηματική εξέταση σχετικών αναφορών. Σε αρκετές περιπτώσεις δήμοι επιτρέπουν τη λειτουργία μη πιστοποιημένων χώρων ή δεν προχωρούν στην απομάκρυνση επικίνδυνων εγκαταστάσεων και στη σφράγισή τους. Επισημαίνεται ότι η ύπαρξη προειδοποιητικών πινακίδων δεν απαλλάσσει τους δήμους από την ευθύνη σε περίπτωση ατυχήματος.
Ο Συνήγορος του Πολίτη ενημερώνει τις αρμόδιες υπηρεσίες του υπουργείου Εσωτερικών και τις Αποκεντρωμένες Διοικήσεις προκειμένου να κινηθούν διαδικασίες ελέγχου.
Ωστόσο σημαντικές καθυστερήσεις καταγράφονται στην ανανέωση των πιστοποιήσεων λόγω της ανάγκης ελέγχων, καταγραφής ελλείψεων και ολοκλήρωσης επισκευών. Η διαδικασία επιβαρύνεται περαιτέρω από την υποστελέχωση των δήμων και τον αυξημένο φόρτο εργασίας. Ως αποτέλεσμα σε ορισμένες περιοχές δεν λειτουργεί καμία πιστοποιημένη παιδική χαρά στερώντας από τα παιδιά ασφαλείς χώρους παιχνιδιού.
Αντί επιλόγου
Οπως αναφέρει στην έκθεση ο επικεφαλής της αρχής, Ανδρέας Ποττάκης, «έχοντας διαρκή, καθημερινή επαφή με την ελληνική διοίκηση, τόσο κεντρική όσο και αποκεντρωμένη, ο Συνήγορος του Πολίτη διαθέτει προνομιακή γνώση και κατανόηση των παθογενειών της καθώς και των συστημικών προβλημάτων στη λειτουργία της.
Μια σύγχρονη, αποτελεσματική δημόσια διοίκηση θα πρέπει να εστιάζει τόσο στο θεσμικό οικοδόμημα όσο και στο ανθρώπινο δυναμικό παρέχοντας εχέγγυα αποτελεσματικότητας και για τους δύο αυτούς πυλώνες». Συχνά ο Συνήγορος προχωρά και σε αρκετές προτάσεις που ενίοτε υιοθετούνται από την κεντρική διοίκηση, όμως συχνά η πολιτεία μοιάζει να αγνοεί επιδεικτικά ή να ερμηνεύει κατά το δοκούν και τουλάχιστον σε δεύτερο χρόνο τις κρίσιμες συστάσεις της ανεξάρτητης αρχής, που στο κράτος που θέλει να λέγεται επιτελικό συχνά θυμίζουν φωνή βοώντος εν τη ερήμω…
Ο Συνήγορος του Πολίτη για το ναυάγιο της Πύλου
Στις αρχές Φεβρουαρίου 2025 ο Συνήγορος του Πολίτη ολοκλήρωσε και παρέδωσε επίσημα στον υπουργό Ναυτιλίας και στην Εισαγγελία Ναυτοδικείου Πειραιά το πόρισμά του για το πολύνεκρο ναυάγιο του αλιευτικού «Adriana» στις 14 Ιουνίου 2023 ανοιχτά της Πύλου. Το 148σέλιδο πόρισμα διαπιστώνει σαφείς ενδείξεις ποινικής ευθύνης ανώτερων αξιωματικών του Λιμενικού Σώματος για θανατηφόρο έκθεση και έκθεση σε κίνδυνο ζωής, υγείας και σωματικής ακεραιότητας των επιβατών. Ταυτόχρονα αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο επιπλέον ευθυνών για πρόκληση ναυαγίου λόγω σημαντικών κενών στο αποδεικτικό υλικό που είχε στη διάθεσή του ο Συνήγορος.
Παρότι μέσα στο 2025 έχουν ήδη ασκηθεί κακουργηματικές ποινικές διώξεις τόσο για θανατηφόρο έκθεση όσο και για πρόκληση ναυαγίου, το αρμόδιο υπουργείο δεν έχει προχωρήσει ακόμη στην άσκηση των προβλεπόμενων πειθαρχικών διώξεων κατά των εμπλεκόμενων στελεχών. Ο Συνήγορος του Πολίτη επισημαίνει ότι η συνεχιζόμενη αυτή κωλυσιεργία δεν προστατεύει το κύρος του Λιμενικού Σώματος, ενώ παράλληλα υπονομεύει το ηθικό των αντρών και των γυναικών που υπηρετούν με ευσυνειδησία και αυταπάρνηση στο Λ.Σ.-ΕΛ.ΑΚΤ.
Με έστειλε το… GPT
Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζει, όπως διαβάζουμε στην έκθεση για το 2025, ότι αρκετοί πολίτες προχώρησαν σε αναφορές προς τον ΣτΠ έπειτα από σχετική σύσταση προγραμμάτων Τεχνητής Νοημοσύνης (ChatGPT, Gemini κ.λπ.). Εχοντας παρουσιάσει πρόσφατα τις προσδοκίες και τις φοβίες των Ελλήνων για την ΤΝ («Εφ.Συν.», 7 Μαρτίου, «Προσδοκίες και φόβοι από την επέλαση της Τεχνητής Νοημοσύνης»), η πτυχή της παραπομπής προς την ανεξάρτητη αρχή γεννά αρκετές σκέψεις, την ώρα που, διακινδυνεύοντας μια πρόβλεψη, η ίδια η τεχνητή νοημοσύνη πιθανότατα θα απασχολήσει την Αρχή για τα καμώματά της στο μέλλον.
Δεν υπάρχουν σχόλια