Πόλεμος κατά του Ιράν: Γιατί ο Τραμπ υποχώρησε πρώτος
25/03/2026
της Σουμάγια Γκαννούσι* | Μάτι της Μέσης Ανατολής
Ο Τραμπ υποχώρησε γιατί δεν μπορεί να αντέξει την οικονομική κατάρρευση που θα ακολουθούσε έναν ολοκληρωτικό πόλεμο στη Μέση Ανατολή, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ο πόλεμος τελείωσε.
Για 48 ώρες, ο κόσμος προετοιμαζόταν για φωτιά. Ορίστηκε προθεσμία, εκδόθηκε τελεσίγραφο. Η Εργοστάσια ηλεκτροπαραγωγής θα ισοπεδώνονταν, υποδομές που καταστρέφονταν, ένα έθνος που βυθιζόταν βαθύτερα στον πόλεμο. Η γλώσσα ήταν απόλυτη. Η απειλή θεατρική. Το μήνυμα σαφές: συμμορφωθείτε ή συντριβείτε.
Και έπειτα, εξίσου ξαφνικά, όλα εξαφανίστηκαν. Καμία επίθεση, καμία αποφασιστική κλιμάκωση, καμία εφαρμογή της απειλής που είχε διακηρυχθεί τόσο δυνατά. Γιατί αυτή τη φορά, η μπλόφα αποκαλύφθηκε.
Το Ιράν δεν δίστασε. Δεν ζήτησε χρόνο ούτε έτρεξε για συμβιβασμό. Απάντησε με πρόκληση και, κυρίως, με σαφήνεια. Οποιαδήποτε επίθεση δεν θα έμενε περιορισμένη. Δεν ήταν «χειρουργική» ή ελεγχόμενη, θα εξαπλωνόταν σε ολόκληρη την περιοχή.
Ο Κόλπος δεν θα έμενε αλώβητος. Οι ενεργειακοί διάδρομοι δεν θα προστατεύονταν. Ο πόλεμος δεν θα ήταν τοπικός. Θα ήταν συστημικός. Και μπροστά σε αυτή την πραγματικότητα, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, υποχώρησε πρώτος – αλλά όχι για τους λόγους που θα ήθελε να πιστέψει ο κόσμος.
Δεν ήταν από ανησυχία για τις κοινωνίες του Κόλπου που ήδη δέχονταν πυραυλικά πλήγματα, ούτε για τις δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια ζημιών στις περιφερειακές οικονομίες, ούτε από ηθικό δισταγμό για την επέκταση ενός πολέμου που έχει κοστίσει αμέτρητες ζωές και έχει αποσταθεροποιήσει μια ολόκληρη περιοχή. Ο Τραμπ υποχώρησε για έναν μόνο λόγο: τις αγορές.
Η ψυχολογική επιχείρηση
Αυτός ήταν ο κρυφός ρυθμός του πολέμου από την αρχή: κλιμάκωση όταν οι αγορές κλείνουν, αποκλιμάκωση πριν ξανανοίξουν. Απειλές μέσα στη σιωπή του Σαββατοκύριακου, που μετριάζονται τη Δευτέρα το πρωί.
Οι Ιρανοί παρατηρητές το κατάλαβαν νωρίς. Το ονόμασαν όπως είναι: μια ψυχολογική επιχείρηση με οικονομική πυρήνα.
Κάθε έξαρση ρητορικής δεν συνδέεται με στρατιωτική ανάγκη, αλλά με ώρες συναλλαγών. Κάθε υποχώρηση δεν σχετίζεται με διπλωματία, αλλά με τη μεταβλητότητα. Και σε αυτό το μοτίβο βρίσκεται η αλήθεια: για τον Τραμπ, αυτός ο πόλεμος δεν μετριέται σε ζωές, αλλά σε διαγράμματα τιμών. Πετρέλαιο, αγορές, εικόνα – αυτός είναι ο άξονας των αποφάσεών του.
Τα στοιχεία δεν είναι αφηρημένα. Είναι απτά.
Για περισσότερες από τρεις εβδομάδες, οι κοινωνίες του Κόλπου βρίσκονται υπό πυρά. Πύραυλοι έχουν πλήξει καίριες εγκαταστάσεις. Οι οικονομίες αιμορραγούν. Ολόκληροι τομείς έχουν υποστεί απώλειες δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Είχαν δοθεί προειδοποιήσεις – σαφείς, άμεσες, επείγουσες. Πλήγματα στην ενεργειακή υποδομή του Ιράν, προειδοποιούσαν αξιωματούχοι του Κόλπου, που προκαλούσαν αντίποινα εναντίον τους. Αγνοήθηκαν. Οι επιθέσεις έγιναν και οι συνέπειες ακολούθησαν.
Κι όμως, τίποτα δεν άλλαξε στην Ουάσινγκτον. Καμία αναπροσαρμογή, κανένας περιορισμός, καμία ξαφνική ανησυχία για τη σταθερότητα της περιοχής. Όταν όμως η απειλή στράφηκε προς τα μέσα – όταν εμφανίστηκε το φάσμα της αστάθειας στις αγορές, ενεργειακών σοκ και οικονομικής αναταραχής – τότε ξαφνικά εμφανίστηκε δισταγμός. Μια παύση. Συζητήσεις για καθυστέρηση.
Ο Τραμπ δεν έκανε πίσω όταν καιγόταν ο Κόλπος. Έκανε πίσω όταν τρόμαξαν οι αγορές. Στους υπολογισμούς του, ολόκληρες κοινωνίες ζυγίζουν λιγότερο από ένα βαρέλι πετρελαίου.
Η διαχείριση του αφηγήματος
Γι' αυτό το τελευταίο μήνυμα έχει σημασία – όχι για όσα ισχυρίζεται, αλλά για όσα αποκαλύπτει.
Δεν υπάρχουν πραγματικές διαπραγματεύσεις. Υπάρχουν μεσολαβητές: εξαντλημένοι, αγμένοι, που προσπαθούν απεγνωσμένα να συγκρατήσουν έναν πόλεμο εκτός ελέγχου. Υπάρχουν μηνύματα μέσω ενδιάμεσων: σήματα, προτάσεις, ανοίγματα.
Αλλά δεν υπάρχει συμφωνία. Οι ισχυρισμοί του Τραμπ για επικείμενες συμφωνίες δεν είναι διπλωματία. Είναι διαχείριση αφήγησης – ένας τρόπος να παρουσιαστεί η υποχώρηση ως στρατηγική και ο δισταγμός ως πολιτική ηγεσία. Η ουσία είναι απλή και πολύ πιο σημαντική: ο Τραμπ υποχώρησε.
Και όμως, αυτό δεν είναι το τέλος. Γιατί αν υπάρχει μία σταθερά σε αυτόν τον πόλεμο, είναι η εξαπάτηση. Αυτό που βλέπουμε είναι πιθανότατα ένας ελιγμός – μια παύση όχι για ειρήνη, αλλά για χρόνο. Χρόνο να ηρεμήσουν οι αγορές. Χρόνο για στρατιωτική προετοιμασία. Χρόνο για να δημιουργηθεί μια ψευδαίσθηση στον αντίπαλο.
Δεν είναι κάτι νέο. Είναι μοτίβο. Είναι, στην πραγματικότητα, η τρίτη φορά που ο Τραμπ ακολουθεί αυτή την τακτική. Η πρώτη ήταν πριν τον 12ήμερο πόλεμο του περασμένου Ιουνίου. Η δεύτερη κατά τις διαπραγματεύσεις πριν από την τελευταία κλιμάκωση. Και τώρα, ξανά, το ίδιο σενάριο επαναλαμβάνεται. Αυτή τη φορά, η ψευδαίσθηση δεν πείθει. Στα ιρανικά μέσα ενημέρωσης, στις επίσημες δηλώσεις και στη ρητορική της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας, δεν υπάρχει ένδειξη ότι πιστεύουν αυτό το «παιχνίδι».
Δεν υπάρχει εμπιστοσύνη ή δισταγμός. Το Ιράν δεν πείθεται.
Ο μηχανισμός του πολέμου
Το Ιράν φαίνεται να κατανοεί τη φύση αυτής της κυβέρνησης – μια διοίκηση που κινείται από μια ανήερη τριάδα: ύβρη, απλότητα και εξαπάτηση. Αυτό είναι το πραγματικό πρόβλημα για τον Τραμπ: δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί το ίδιο τέχνασμα και να περιμένει να λειτουργεί. Όπως λέει η αραβική παροιμία, ο πιστός δεν δαγκώνεται δύο φορές από την ίδια τρύπα.
Και όλα δείχνουν προς την αντίθετη κατεύθυνση. Μια «καθυστέρηση» που συμπίπτει βολικά με το Σαββατοκύριακο προστατεύει τις αγορές, ενώ η στρατιωτική ενίσχυση συνεχίζεται. Δεκάδες χιλιάδες στρατιώτες βρίσκονται ήδη στην περιοχή. Υπάρχουν ομάδες μάχης αεροπλανοφόρων, εκστρατευτικές μονάδες, αεροπορικά μέσα, δυνάμεις ταχείας αντίδρασης και μονάδες αλεξιπτωτιστών σε ετοιμότητα.
Ο μηχανισμός του πολέμου δεν επιβραδύνεται. Επεκτείνεται. Σχέδια έκτακτης ανάγκης εξετάζουν τις επιχειρήσεις πολύ πέρα από τη ρητορική: έλεγχος των Στενών του Ορμούζ, πλήγματα σε παράκτιες υποδομές, ακόμη και κατάληψη κρίσεων ενεργειακών κόμβων.
Και ενώ γίνεται λόγος για «παύση», η πραγματικότητα στο έδαφος λέει κάτι διαφορετικό. Οι επιθέσεις κατά της ενεργειακής υποδομής του Ιράν συνεχίζονται, με αναφορές για πλήγματα στο Ισφαχάν και στην περιοχή του Χοραμσάχρ, γεγονός που δείχνει ότι το σχέδιο προχωρά.
Αυτό δεν είναι αποκλιμάκωση. Είναι προετοιμασία.
Η επικίνδυνη στιγμή
Το Ιράν έχει καταλήξει στα δικά του συμπεράσματα. Δεν εμπιστεύεται τα μηνύματα από την Ουάσινγκτον. Δεν αποδέχεται το αφήγημα περί συμφωνίας. Και, κυρίως, έχει πίεση έναν μοχλό: τα Στενά του Ορμούζ. Όχι ως αφηρημένη απειλή, αλλά ως στρατηγικό εργαλείο – καθοριστικό και αναπόφευκτο.
Περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου περνά από εκεί. Ένα στενό πέρασμα ικανό να ταρακουνήσει την παγκόσμια οικονομία.
Και εδώ βρίσκεται η βαθύτερη αλλαγή: ο Ιράν έχει συνειδητοποιήσει ότι το Ορμούζ είναι ισχυρότερο από πυρηνικό όπλο – γιατί ένα όπλο απειλεί καταστροφή, ενώ ο Ορμούζ απειλεί το ίδιο το σύστημα.
Οι διαπραγματεύσεις πλέον δεν περιστρέφονται γύρω από τα πυρηνικά, αλλά γύρω από τη ροή της ενέργειας. Το Ιράν έχει ξεκαθαρίσει τη θέση του: ο πόλεμος θα συνεχιστεί μέχρι να αποζημιωθούν οι ζημιές, να αρθούν οι κυρώσεις και να δοθούν εγγυήσεις ότι οι ΗΠΑ δεν θα μπουν.
Και εδώ βρίσκεται μια δύσκολη αλήθεια για το Τελ Αβίβ και την Ουάσινγκτον: αυτός ο πόλεμος, που στόχευε να αποδυναμώσει τον Ιράν, σε κρίσιμα σημεία που έχει ενισχύσει. Οι κυρώσεις έχουν διαβρωθεί. Η παραγωγή πετρελαίου αυξήθηκε. Οι τιμές ανέβηκαν. Δημιουργήθηκαν νέοι τρόποι πληρωμών.
Όσο περισσότερο διαρκεί ο πόλεμος, τόσο λιγότερο έχει κίνητρο το Ιράν να επιστρέψει στην προηγούμενη κατάσταση. Αυτό που βλέπουμε δεν είναι λύση. Είναι παύση – εύθραυστη, τακτική και παραπλανητική. Ο Τραμπ υποχώρησε. Αλλά η υποχώρηση δεν είναι παράδοση.
Και σε έναν πόλεμο γεμάτο αυταπάτες και υπολογισμούς, η πιο επικίνδυνη στιγμή δεν είναι όταν εκτοξεύονται απειλές, αλλά όταν αποσύρονται σιωπηλά – για να επιστρέψουν με άλλη μορφή.
Το «παράθυρο» των πέντε ημερών δεν είναι ειρήνη. Είναι το διάστημα ανάμεσα σε δύο κλιμακώσεις. Και αν το μοτίβο επαναληφθεί, αυτό που θα ακολουθήσει δεν είναι διπλωματία – αλλά κάτι πολύ πιο δαπανηρό, για την περιοχή, τις αγορές και τον κόσμο.
* Η Σουμάγια Γκαννούσι είναι Βρετανο-Τυνήσια συγγραφέας και ειδικός στην πολιτική της Μέσης Ανατολή. Το δημοσιογραφικό της έργο έχει δημοσιευτεί στα μέσα The Guardian, The Independent, Corriere della Sera, aljazeera.net και Al Quds.
Δεν υπάρχουν σχόλια