Μπλόκο Καλογρέζας / O δικτάτορας Παπαδόπουλος ανάμεσα στους δωσίλογους εκτελεστές
23 Μαρ. 2026 - 07:08
Τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν τον συντάκτη τους, χωρίς να συμπίπτουν κατ' ανάγκη με την άποψη του Tvxs.gr
Η Τετάρτη 15 Μαρτίου 1944 είναι στενά συνδεδεμένη με τη Νέα Ιωνία και ειδικότερα με την συνοικία της Καλογρέζας, που θα αισθανθεί κατά τρόπο αποκρουστικό και φρικτό, την επέλαση των Γερμανών Ναζιστών και των φίλων τους ταγματασφαλιτών, στο Μπλόκο της Καλογρέζας. Γράφει ο Παναγιώτης Μανούρης, δήμαρχος Νέας Ιωνίας.
Μετά την εκτέλεση του ταγματάρχη της Χωροφυλακής στη Ν. Ιωνία, Δημ. Αλεξόπουλου τον Σεπτέμβρη του 1943, από την Οργάνωση Προστασίας Λαϊκών Αγωνιστών (Ο.Π.Λ.Α.) όλοι περίμεναν ότι θα υπάρχει απάντηση και μάλλον σκληρή από την Κυβέρνηση του Δωσίλογου Πρωθυπουργού Ιωάν. Ράλλη και τους Γερμανούς.
Αυτές οι υπόνοιες είχαν ενισχυθεί μετά την εκτέλεση του αναπληρωτή Γεν. Διευθυντή της εταιρείας Υδάτων, ναυάρχου Πινότση στις 5 Ιανουαρίου 1944. Τότε είχαν συλληφθεί και τελικά εκτελέστηκαν 2 Ιωνιώτες: ο Αντ. Παπαδόπουλος (24 ετών) ανθρακωρύχος και ο Μιχ. Μαραγκός (28 ετών) ξυλουργός.
Έτσι το τοπικό τάγμα του Ε.Λ.Α.Σ. ήταν σε γενικό συναγερμό. Όμως ούτε σπουδαία όπλα και πολεμοφόδια διέθετε, ούτε είχε τους κατάλληλους ανθρώπους για να μπορούν σε καθημερινή βάση, να ελέγχουν τα πάντα.
* Παρά την προειδοποίηση από τα ανώτερα κλιμάκια του Ε.Λ.Α.Σ. ότι επίκειται επιδρομή στη Νέα Ιωνία, κατά το πρότυπο της επιδρομής στην Κοκκινιά και της μάχης που δόθηκε εκεί, το τοπικό τάγμα Ν. Ιωνίας, φάνηκε να ολιγωρεί και η επιφυλακή υπήρξε ατελής.
* Την 14η Μαρτίου 1944 ύστερα από σύσκεψη στο Υπουργείο Εσωτερικών-Τμήμα Ειδικής Ασφάλειας, παρουσία του Υπουργού Εσωτερικών Αναστ. Ταβουλάρη, αποφασίζεται να κινηθούν προς την Καλογρέζα και να οργανώσουν μπλόκο με τη συνεργασία των Γερμανών, η Χωροφυλακή, τα Τάγματα Ασφαλείας.
Και βέβαια η Ειδική Ασφάλεια με επικεφαλής τον υποστράτηγο Αλέξ. Λάμπου, τον συνταγματάρχη Ιωάν. Πλυτζανόπουλο και τον αρχηγό της Χωροφυλακής, υποστράτηγο Κων/νο Γκίνο.
* Ξημερώματα της Τετάρτης, 15 Μαρτίου 1944 κινήθηκαν προς την Καλογρέζα, μέσω Ν. Ιωνίας ισχυρές δυνάμεις Ταγματασφαλιτών και Χωροφυλακής καθώς και δεκάδες Γερμανών. Μια μεγάλη φάλαγγα από καμιόνια κινήθηκε ανατολικά του Αδριάνειου Υδραγωγείου προς την είσοδο της Καλογρέζας. Μέσα σε λίγη ώρα είχαν ζώσει ολόκληρη την Καλογρέζα από όλες τις πλευρές.
* Γεννιέται το ερώτημα, πώς με τόσο θόρυβο δεν έγιναν έγκαιρα αντιληπτοί. Ωστόσο υπάρχει το επιχείρημα, πέραν πάντοτε του αιφνιδιασμού, ότι βλέποντας τα καμιόνια οι αντιστασιακοί θεώρησαν ότι ήταν Γερμανοί και δεν θα έπρεπε να φέρουν αντίσταση για το φόβο των αντιποίνων.
Έτσι το μόνο που πρόλαβαν να κάνουν όσοι μπόρεσαν να καταλάβουν τον κίνδυνο, ήταν να τρέξουν να προλάβουν να κρυφτούν. Για πολλούς όμως ήταν πολύ αργά.
* Στην πλατεία της Ζωοδόχου Πηγής στήθηκε το μπλόκο, ενώ ταγματασφαλίτες έκαναν εφόδους σε σπίτια και συλλάμβαναν άνδρες αλλά και γυναίκες. Στο κέντρο της πλατείας ο Αλέξ. Λάμπου κρατώντας μια εικόνα της Παναγίας, φώναζε ότι ενεργεί κατ’ εντολή της.
Κάποια στιγμή ο Λάμπου ζήτησε να περάσουν οι 350 συλληφθέντες άνδρες από μπροστά του και από τον Γ. Μωραΐτη. Ξεχώρισαν αρχικά καμιά εκατοσταριά, τους οποίους με καμιόνια θα οδηγούσαν στο Χαϊδάρι.
Μερικοί απ’ αυτούς στάλθηκαν στη Γερμανία και ένας από τους ελαχίστους που σώθηκαν, ο Σπύρ. Πασάλογλου διηγείτο αργότερα όλα όσα είχε ζήσει.
* Υπάρχει μαρτυρία ότι ο Καλογρεζιώτης ανθυπομοίραρχος Δημ. Μαγκαφόσης έσωσε αρκετούς νέους κατεβάζοντας τους από την καρότσα του φορτηγού και διώχνοντάς τους.
Τελικά διάλεξαν 22 παλικάρια, τα οποία οδήγησαν το απόγευμα στο ρέμα του Ποδονίφτη για εκτέλεση. Ας μην ξεχνάμε ότι εκτός όσων εκτελέσθηκαν στο Μπλόκο της Καλογρέζας, είχαμε και 210 συλληφθέντες από τους οποίους οι 150 μεταφέρθηκαν στις φυλακές Χατζηκώστα και 60 στο στρατόπεδο Χαϊδαρίου, εκ των οποίων 10 στάλθηκαν στη Γερμανία σε στρατόπεδο συγκέντρωσης από τους οποίους επέστρεψαν μόνο 3.
* Στη διαδικασία της επιλογής σημαντικό ρόλο εμψυχωτή των εκτελεστών είχε διαδραματίσει, δυστυχώς, ένας Έλληνας: ο Κώστας Δούκας που οι περισσότεροι όταν έγινε αργότερα η δίκη, ονόμαζαν «θηριώδη».
Θα πρέπει να σημειωθεί ότι υπήρχε αισθητή η παρουσία των Γερμανών, που κατά τη συνήθειά τους φωτογράφιζαν τα γεγονότα, αλλά είχαν και τελικά αποφασιστικό ρόλο αφού μάλιστα είχαν προσδιορίσει τον αριθμό των εκτελεστέων στους 50.
* Δεν ήταν όλοι οι αξιωματικοί βίαιοι και σκληροί διώκτες. Ο μοίραρχος Παπακώστας έπαθε κρίση συνειδήσεως, όταν ορίστηκε ως επικεφαλής του εκτελεστικού αποσπάσματος. Δεν μπορούσε, Έλληνας αυτός, να εκτελεί Έλληνες, επειδή το αξίωναν οι Γερμανοί. Θεωρείται ότι τελικά το σύνθημα «Πυρ» το έδωσαν οι διερμηνείς Δούκας και Κωνσταντινίδης.
* Ο συνταγματάρχης Παν. Σταθόπουλος είχε την ευθύνη διενέργειας ανακρίσεων και είχε εγκατασταθεί στην είσοδο της Καλογρέζας (παλιό Π.Ι.Κ.Π.Α.). Σχεδόν όλους όσοι παρουσιάστηκαν ενώπιον του, τους άφησε ελεύθερους.
Οι 22 εκτελεσθέντες ήταν:
1) Ευάγγελος Ανδριώτης, 24 ετών, λιγνιτωρύχος, από το Χαράκιοϊ Μ. Ασίας
2) Δημήτριος Αργυρόπουλος, 29 ετών, κουρέας, από την Πόλη
3) Κων/νος Βουτσάς, 32 ετών, ελαιοχρωματιστής, από την Πόλη
4) Κων/νος Γεωργίου, 19 ετών, λιγνιτωρύχος, από τον Ωρωπό
5) Ιωάννης Καλοϊδής, 28 ετών, δημόσιος υπάλληλος, από την Πόλη
6) Γεώργιος Καμίνης, 25 ετών, εργάτης, από τον Πειραιά
7) Μιχαήλ Κανάκης, 33 ετών, λιγνιτωρύχος, από την Πάνορμο της Μ. Ασίας
8) Κων/νος Κοντόπουλος, 28 ετών, υφαντουργός, από το Προκόπι της Μ. Ασίας
9) Νίκος Κωνσταντινίδης (Αρτινιάν), 44 ετών, οινοπώλης, από την Πόλη
10) Γεώργιος Λασκαρίδης, 29 ετών, λιγνιτωρύχος, από την Πόλη
11) Αιμιλιανός Μαυρίδης, 31 ετών, ράφτης, από τη Χηλή Μ. Ασίας
12) Παναγιώτης Μικρόπουλος, 20 ετών, λιγνιτωρύχος, από τη Ν. Ιωνία
13) Κων/νος Μηνόπουλος, 62 ετών, παντοπώλης, από την Πόλη
14) Αναστάσιος Πανταλέων, 24 ετών, εργάτης, από την Κερατέα
15) Γεώργιος Παπαδημητρίου, 26 ετών, λιγνιτωρύχος, από τη Θεσσαλονίκη
16) Μιχαήλ Παπούδης, 45 ετών, βυρσοδέψης, από το Προκόπι Μ. Ασίας
17) Γεώργιος Παρασκευάς, 26 ετών, φοιτητής, από την Αλάγια της Μ. Ασίας
18) Παντ. Παρασκευάς. 28 ετών, μηχανικός-υφαντουργός, από την Αλάγια Μ. Ασίας
19) Αντώνιο Πελεγκρίνο, 25 ετών, Ιταλός
20) Γεώργιος Σοφιανόπουλος, 17 ετών, μαθητής, από την Αθήνα
21) Ορφέας Συρμαλόγλου, 30 ετών, υφαντουργός, από την Πόλη
22) Γεώργιος Χρυσαυγής, 27 ετών, τσαγκάρης, από την Πόλη.
Εξ αυτών: Ο Γεώργ. Παρασκευάς και ο Παντ. Παρασκευάς, ήταν τα αδέλφια της μάνας των αδελφών Χαμαλίδη (Κυριάκου και Θοδωρή – δημοτικού συμβούλου της ΛΑΣ)
Ο Κων/νος Γεωργίου ήταν γιός του φονευθέντος στην διαδήλωση της Ν. Ιωνίας τον Σεπτέμβριο του 1943, Παναγ. Γεωργίου, ενώ ο Ιταλός αντιστασιακός Πελεγκρίνι δεν είχε φύγει στην Ιταλία με την αποχώρηση των Ιταλών και παρέμεινε στην Σαφράμπολη, λόγω δεσμού με μια κοπέλα.
Ο δήμος Ν. Ιωνίας (επί δημαρχίας Πέτρ. Μπουρδούκου) είχε καλέσει τον αδελφό του και είχε παραστεί σε Μνημόσυνο για απόδοση τιμής.
Μια σημαντική πληροφορία, μας δίνει ο Γιάννης Φουσκάκης υπολοχαγός ε.α., σχετικά με το ποιοι συμμετείχαν στο Μπλόκο της Καλογρέζας:
«…Στην πλατεία της εκκλησίας ο Μωραΐτης βοηθούμενος από μερικούς Αξιωματικούς του ελληνικού στρατού και από Ταγματασφαλίτες έσπρωξαν μια ομάδα τους προς τον απέναντι λοφίσκο. Ο κόσμος δεν κατάλαβε τι επρόκειτο να γίνει σε λίγο, γιατί δεν είχε ξαναγίνει παρόμοια ενέργεια προηγούμενα.
Μα και οι Ταγματασφαλίτες όταν διατάχθηκαν να πυροβολήσουν τη συγκεντρωμένη ομάδα δείλιασαν κι έτρεμαν, πολλοί απ’ αυτούς αρνιούνταν να χτυπήσουν. Και ξαφνικά άρχισε να ρίχνει στο ψαχνό ένας νεαρός Υπολοχαγός του ελληνικού στρατού και επέβαλε και στους άλλους να πυροβολήσουν κατά της συγκεντρωμένης μικρής ομάδας ειδ’ άλλως τους απειλούσε με εκτέλεση.
Αυτός ο Αξιωματικός ήταν ο υπολοχαγός Παπαδόπουλος Γεώργιος, ο μεταγενέστερος δικτάτορας, που έκανε και άλλα εγκλήματα σ’ άλλες συνοικίες της Αθήνας όπως κατάγγειλε η οργάνωση της Γαργαρέτας.
Ανάμεσα σ’ αυτούς που πιάνανε και συγκεντρώνανε τον κόσμο για εκτέλεση ήταν και ο ανιχνευτής Αδαμάντιος Ανδρουτσόπουλος, πρωθυπουργός αργότερα στη δικτατορία του Παπαδόπουλου και του Ιωαννίδη κι έτσι οι δεσμοί τους χρονολογούνταν από τα χρόνια αυτά».
Μεταξύ των πρωταγωνιστών του Μπλόκου της Καλογρέζας, ήταν ο συνταγματάρχης Χωροφυλακής Γεώργ. Μωραΐτης, ο οποίος 2-3 μήνες αργότερα διορίζεται Δήμαρχος Ν. Ιωνίας!
* Για το μπλόκο της Καλογρέζας δεν τιμωρήθηκε κανείς. Στη δίκη που έγινε στις 5 Νοεμβρίου 1946, από τους 15 κατηγορούμενους αθωώθηκαν οι 13. Καταδικάστηκε δύο φορές σε θάνατο ο διευθυντής της Ειδικής Ασφάλειας Αλέξανδρος Λάμπου και ο διερμηνέας Ευθύμιος Κωνσταντινίδης, ο οποίος είχε εκτελεστεί από την ΟΠΛΑ στα Δεκεμβριανά.
Με άλλα λόγια, για τον θάνατο 23 ατόμων στο μπλόκο και τουλάχιστον πέντε ακόμη σε στρατόπεδο εργασίας στη Γερμανία, καταδικάστηκε ένα άτομο, που είχε πεθάνει και ο Λάμπου, που αποφυλακίστηκε με χάρη του Βασιλιά Παύλου, τον Φεβρουάριο του 1952.
Οι μόνοι που πλήρωσαν, και μάλιστα με τη ζωή τους, τη συμμετοχή τους στο μπλόκο της Καλογρέζας, πέρα από τον Κωνσταντινίδη, ήταν ο επικεφαλής του εκτελεστικού αποσπάσματος, μοίραρχος χωροφυλακής Κων. Παπακώστας, ο οποίος πιάστηκε αιχμάλωτος από τον ΕΛΑΣ στη μάχη στου Μακρυγιάννη στα Δεκεμβριανά και όταν εξακριβώθηκε η ταυτότητά του οδηγήθηκε στο Μπραχάμι όπου και εκτελέστηκε και ο ανθυπασπιστής της Ειδικής Ασφάλειας Γεώργιος Μαντάς, ο οποίος σκοτώθηκε στη μάχη των φυλακών Αβέρωφ από τον ΕΛΑΣ, επίσης στα Δεκεμβριανά.
Α. Ο Antonio Pellegrino γεννήθηκε στις 24/10/1918, στη μικρή πόλη Λαβέλλο της περιφέρειας Βασιλικάτα Νοτίου Ιταλίας.
Εκτελέστηκε στο Μπλόκο της Καλογρέζας από τους συνεργάτες των Γερμανών στις 15/3/1944.
Ήρθε στην Αθήνα ως στρατιώτης στην Κατοχή και υπηρέτησε στη φρουρά των Λιγνιτωρυχείων της Καλογρέζας.
Αμέσως μετά την Ανακωχή της Ιταλίας (Σεπτέμβριος 1943), ο Αντόνιο, μαζί με άλλους στρατιώτες της φρουράς των Λιγνιτωρυχείων, πέρασε στην Αντίσταση ύστερα από συνεννόηση με το ΕΑΜ και τον ΕΛΑΣ.
Οι ιταλοί σύντροφοί του ανέβηκαν γρήγορα στο βουνό, ενώ εκείνος παρέμεινε στη συνοικία της Καλογρέζας ως σύνδεσμος.
Ο Αντόνιο Πελλεγκρίνο έζησε τους επόμενους έξι μήνες σαν ένας από τους… καλογρεζιανούς.
Σαν ένας «ντόπιος».
Σαν ένας δικός μας νέος ενταγμένος στην Αντίσταση μαζί με τόσους άλλους πατριώτες της γειτονιάς.
Β. Τον Μάρτιο του 1985, επί Δημαρχίας Γιάννη Δομνάκη, δόθηκε τιμητική διάκριση στον αδερφό του Αντόνιο Πελλεγκρίνο και την σύζυγό του, που ήρθαν στην Ν.Ιωνία κι έλαβαν μέρος στην τελετή τιμής και μνήμης για τους πεσόντες στο Μπλόκο της Καλογρέζας εκείνης της χρονιάς.
Κανείς δεν σκέφτηκε να κρατήσει επαφή μαζί του, μέσα στις συναισθηματικά φορτισμένες στιγμές της εκδήλωσης.
Η γεωγραφική απόσταση σε συνδυασμό με τον φραγμό της γλώσσας συντέλεσαν ώστε τα ίχνη του Αντόνιο Πελλεγκρίνο να καλυφθούν σιγά-σιγά από τη λήθη του χρόνου.
Γ. Μετά από σαράντα ένα χρόνια (1985-2026), επέστρεψε στο «φως» η άλλη άκρη του ιστορικού νήματος που συνδέει την Καλογρέζα με τους συγγενείς και τον τόπο καταγωγής του Ιταλού ήρωα.
Ευχαριστούμε το δημοσιογράφο και λογοτέχνη Παντελή Σταματελόπουλο και την ελληνο-ιταλίδα ανθρωπολόγο Όλγα Νάσση για τη συμβολή τους σε αυτό.
Θα καταβάλουμε προσπάθειες, ώστε η Καλογρέζα, να ενταχθεί στα «Μαρτυρικά Χωριά και Πόλεις». Είναι μια προσπάθεια δύσκολη, αλλά θα πρέπει να γίνει, αφού η Καλογρέζα έζησε την θηριωδία των Γερμανών κατακτητών.
Δεν υπάρχουν σχόλια