Άλεξ Καλλίνικος: Η «αρπακτική ηγεμονία» του Τραμπ σε αποδρομή
του Άλεξ Καλλίνικος*: | The Socialist Worker
09/04/2026
Το πρόβλημα με τον Ντόναλντ Τραμπ δεν είναι ότι χρησιμοποιεί τη λέξη από «f» στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Είναι ότι πρόκειται για έναν απεχθή, ρατσιστή τραμπούκο που έχει εξουσία ζωής και θανάτου πάνω σε όλους τους ανθρώπους στον πλανήτη.
Ας δούμε την ομιλία του την περασμένη Τετάρτη, όπου προειδοποίησε τους Ιρανούς ότι «θα τους γυρίσουμε πίσω στη Λίθινη Εποχή, εκεί όπου ανήκουν». Αφήνοντας κατά μέρος την περιφρονητική προσβολή προς έναν πολιτισμό 3.000 ετών, από πού προέρχεται αυτή η φράση;
Το 1965, ο στρατηγός Κέρτις ΛεΜέι έγραψε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα έπρεπε να βομβαρδίσουν το Βόρειο Βιετνάμ «ώστε να επιστρέψει στη Λίθινη Εποχή», αν δεν σταματούσε να πολεμά το καθεστώς-μαριονέτα της Ουάσιγκτον στο Νότο. Ως αρχηγός του επιτελείου της Πολεμικής Αεροπορίας, ο ΛεΜέι είχε επανειλημμένα επιδιώξει πυρηνικό πόλεμο με τη Σοβιετική Ένωση.
Στις προεδρικές εκλογές του 1968, ο ΛεΜέι ήταν υποψήφιος αντιπρόεδρος στο πλευρό του υποστηρικτή του φυλετικού διαχωρισμού Τζορτζ Γουάλας. Τις εκλογές εκείνες κέρδισε ο Ρεπουμπλικανός Ρίτσαρντ Νίξον. Όμως τέσσερα χρόνια αργότερα, έφτασε κοντά στο να υλοποιήσει το σύνθημα του ΛεΜέι.
Για να εξαναγκάσει το Βόρειο Βιετνάμ να αποδεχθεί τους αμερικανικούς όρους για τον τερματισμό του πολέμου, ο Νίξον διέταξε εκατοντάδες βομβαρδιστικά Β-52 να καταστρέψουν τις πολιτικές υποδομές της χώρας — εργοστάσια ηλεκτρικής ενέργειας, βιομηχανίες, νοσοκομεία, αποθήκες, σιδηροδρόμους, σχολεία. Αυτό ακριβώς απειλεί να κάνει ο Τραμπ στο Ιράν.
Το Βόρειο Βιετνάμ αρνήθηκε και πάλι να κάνει τις παραχωρήσεις που απαιτούσε ο Νίξον. Απελπισμένος να απεμπλακεί, τελικά αποδέχθηκε όρους που είχαν ήδη συμφωνηθεί νωρίτερα, πριν επιχειρήσει να τους αναιρέσει. Λίγο αργότερα, τον Απρίλιο του 1975, ο βορειοβιετναμικός στρατός κατέλαβε τη Σαϊγκόν, πρωτεύουσα του Νότου.
Η μεγαλύτερη αυτοκρατορία στην ιστορία είχε ηττηθεί από ένα αποφασισμένο εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα. Η ίδια αυτή αυτοκρατορία βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με ένα ανάλογο κίνημα στην Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν.
Σε αντίθεση με τη ρητορική του Τραμπ, δεν έχει υπάρξει καμία αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη. Αντιθέτως, η εκστρατεία δολοφονιών από ΗΠΑ και Ισραήλ έχει ενισχύσει ακόμη περισσότερο στοιχεία αποφασισμένα να συνεχίσουν τον πόλεμο κατά της Ουάσιγκτον και του Τελ Αβίβ.
Οι ηγέτες του Ιράν διαθέτουν δύο βασικά πλεονεκτήματα. Πρώτον, μεγάλα εγχώρια αποθέματα προηγμένων πυραύλων και drones, τα οποία οι ΗΠΑ και το Ισραήλ δεν έχουν καταφέρει να εξουδετερώσουν. Δεύτερον, τον έλεγχο ενός από τα βασικά «στενά» της παγκόσμιας οικονομίας, τα Στενά του Ορμούζ. Το ότι το Ιράν θα χρησιμοποιούσε αυτό το μέσο πίεσης ήταν απολύτως προβλέψιμο.
Ο Μπεν Ρόουντς, αναπληρωτής σύμβουλος εθνικής ασφάλειας επί προεδρίας Μπαράκ Ομπάμα, δήλωσε στο BBC ότι είχε συμμετάσχει σε ασκήσεις προσομοίωσης, όπου «το Ιράν έκλεινε πάντα τα Στενά του Ορμούζ». Ωστόσο, ο Τραμπ δεν το προέβλεψε. Την περασμένη Τετάρτη δήλωσε ότι «δεν τα χρειαζόμαστε» τα Στενά του Ορμούζ και κάλεσε τους συμμάχους των ΗΠΑ στην Ευρώπη και την Ανατολική Ασία να «βρουν λίγο καθυστερημένο θάρρος… να πάνε εκεί και απλώς να τα πάρουν».
Αυτό συνιστά ουσιαστικά εγκατάλειψη ενός βασικού ρόλου. Στη θεωρία των διεθνών σχέσεων, όπως σημειώνει ο Ρόμπερτ Γκίλπιν, οι ηγεμονικές δυνάμεις παρέχουν «δημόσια αγαθά» (ασφάλεια και προστασία δικαιωμάτων ιδιοκτησίας) με αντάλλαγμα έσοδα. Η ηγεμονία μπορεί να ιδωθεί ως ένα είδος «συστήματος προστασίας», μέσω του οποίου η στρατιωτικά και οικονομικά κυρίαρχη δύναμη εξασφαλίζει τη συμμόρφωση των ασθενέστερων κρατών. Όμως, για να λειτουργήσει, η «προστασία» πρέπει πράγματι να παρέχεται — όπως γνωρίζει όποιος έχει δει τον «Νονό».
Ένα από τα βασικά «δημόσια αγαθά» είναι η διατήρηση ανοικτών των θαλάσσιων οδών του διεθνούς εμπορίου. Οι ΗΠΑ ανέλαβαν αυτόν τον ρόλο από τη Βρετανία. Όταν το Ιράν αύξησε τις επιθέσεις σε πετρελαιοφόρα στον Περσικό Κόλπο κατά τη δεκαετία του 1980, το Πεντάγωνο παρενέβη για να ανατρέψει την ισορροπία εις βάρος της Τεχεράνης.
Ωστόσο, υπό αυτό που ο Στίβεν Γουόλτ αποκαλεί «αρπακτική ηγεμονία» του Τραμπ, οι ΗΠΑ φαίνεται να εγκαταλείπουν αυτόν τον ρόλο. Αυτό αντανακλά τη μεταβαλλόμενη ισορροπία οικονομικής και στρατιωτικής ισχύος. Αν το «απλώς πάρτε τα» ήταν εύκολο, το Πεντάγωνο θα το είχε ήδη κάνει. Αντιδρώντας σπασμωδικά, ο Τραμπ επανήλθε ζητώντας το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ. Όμως οι παραδοσιακοί σύμμαχοι των ΗΠΑ δεν τον εμπιστεύονται πλέον. Τα μέσα ενημέρωσης αναφέρονται στην οργή του προς το ΝΑΤΟ που δεν συμμετείχε στον πόλεμο.
Αυτό όμως λειτουργεί αμφίδρομα. Ακόμη και η στενότερη σύμμαχός του στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι, έχει ταχθεί κατά του πολέμου και υπέρ της επιβολής κυρώσεων στο Ισραήλ.
Οι τεκτονικές πλάκες της παγκόσμιας ισχύος μετακινούνται πράγματι.
*Ο Άλεξ Καλλίνικος είναι ομότιμος καθηγητής Ευρωπαϊκών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο King’s College του Λονδίνου, ηγετικό μέλος του Socialist Workers Party στη Βρετανία και εκδότης του περιοδικού International Socialism.
Δεν υπάρχουν σχόλια