Πώς είναι δυνατόν για απλούς λαμπτήρες LED που πωλούνται στα καταστήματα 100 ευρώ να πληρώνει το δημόσιο 575 ευρώ; Για φωτοβολταϊκά πάνελ να πληρώνει κοντά 400 ευρώ, ενώ στην ελεύθερη αγορά κυκλοφορούν με τιμές κάτω από 100 ευρώ και μάλιστα με μεγαλύτερη ισχύ, και ούτω κάθε εξής;

Και όμως αυτό συμβαίνει στη σύμβαση που υπέγραψε το Τεχνικό Επιμελητήριο -που έχει αναλάβει μέρος των έργων του Ταμείου Ανάκαμψης- με δύο ανάδοχες εταιρείες, την «ΟΤΕ Α.Ε.» και τη μονοπρόσωπη Globiled.

Το έργο αφορά την ηλεκτροδότηση της χώρας για τη βελτίωση της οδικής ασφάλειας. Αλλά οι τιμές που χρεώνουν οι δύο εταιρείες για κάθε μία από τις χιλιάδες μονάδες που θα εγκατασταθούν δεν έχουν σχέση με τις τιμές της αγοράς ή την κοινή λογική.

Η σύγκριση των τιμών είναι συντριπτική και για τα υπόλοιπα εξαρτήματα, πέρα από τους λαμπτήρες και τα μικρά φωτοβολταϊκά. Οι μπαταρίες ανάλογης χωρητικότητας πωλούνται στην αγορά 100 ευρώ ή και λιγότερο, αλλά στη σύμβαση κοστολογούνται 490 ευρώ.

Απο τα υπόλοιπα έξοδα, ένα σημαντικό ποσό αφορά τον σιδηροιστό (στύλο), που κοστολογείται στη σύμβαση προς 1419 ευρώ. Ρώτησα έναν εργολάβο που ασχολείται με παρόμοια έργα, αφού του εξήγησα το περιεχόμενο του ρεπορτάζ. «Για τόσο μεγάλες ποσότητες που θα κάνω οικονομία κλίμακας, χρεώνω 500 ευρώ μαζί με τη μίζα», είπε κοροϊδευτικά.

Τι υποστηρίζουν ΟΤΕ και Τεχνικό Επιμελητήριο

Στις -παραπλήσιες- απαντήσεις τους μετά από ερωτήσεις του Tvxs, τόσο κύκλοι του Τεχνικού Επιμελητήριο όσο και ο ΟΤΕ υποστηρίζουν ότι πρόκειται για σύνθετες εργασίες και επομένως η «αποτίμηση του έργου δεν μπορεί να βασίζεται σε αποσπασματική σύγκριση μεμονωμένων και αποσπασματικών υλικών καταναλωτικής αγοράς» (ΟΤΕ) «διότι προφανώς δεν συγκρίνονται ίδια πράγματα» (κύκλοι του Τεχνικού Ταμιευτηρίου).

«Από σύγκριση αντίστοιχων προκηρύξεων στην Ελλάδα και ανακοινωμένα κόστη το συγκεκριμένο έργο είναι φθηνότερο ανά πλήρη εγκατεστημένη μονάδα». (ολόκληρες οι απαντήσεις στη συνέχεια).

Υποστηρίζουν επίσης ότι για τα έργα χρειάζονται επιπλέον «γραφειοκρατικά» έξοδα για άδειες μελέτες  κλπ. Αλλά τα έξοδα αυτά δεν τα βάζουν οι ανάδοχες εταιρείες από την τσέπη τους. Συμπεριλαμβάνονται στο συνολικό ποσό. Τα έξοδα από τη μελέτη εφαρμογής του έργου ανέρχονται σε 73.000 ευρώ στην Κρήτη,  93.400 ευρώ στη Θεσσαλία κλπ.

Κύκλοι που γνωρίζουν την αγορά υποστηρίζουν ότι πρόκειται για κλασική περίπτωση υπερτιμολόγησης και ότι τόσο το Τεχνικό Επιμελητήριο όσο και ο ΟΤΕ («χρησιμοποιείται σαν φερετζές», μου είπε γνώστης του θέματος) ακολουθούν τέτοιες πρακτικές με τις ευλογίες της κυβέρνησης.

Εργολάβοι από το μπάζωμα στα Τέμπη

Εταιρείες και επιχειρηματίες φιλικά προσκείμενοι στο Μέγαρο Μαξίμου χρησιμοποιήθηκαν για την κατά τόπους υλοποίηση του έργου. Στην περιφέρεια Θεσσαλίας ανέλαβε η εταιρεία «ΤΣΑΠΑΤΟΡΗΣ ΓΕΡΑΝΟΙ – ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ΙΚΕ», η οποία είχε εμπλακεί στο διαβόητο μπάζωμα στα Τέμπη.

Η συγκεκριμένη εταιρεία είχε προκαλέσει πάταγο γιατί ανέλαβε να μεταφέρει σε άλλη τοποθεσία τα συντρίμμια της σιδηροδρομικής τραγωδίας, το διάστημα από 2 έως 6 Μαρτίου 2023 ενώ  συστάθηκε έναν μήνα αργότερα, στις 6 Απριλίου 2023.  Το ποσό της σύμβασης ξεπερνούσε τις 120.000 ευρώ και η εταιρεία σήμερα ερευνάται για κακούργημα

Kαθώς τα χρήματα που διαχειρίζεται το Τεχνικό Επιμελητήριο είναι ευρωπαϊκά, η υπόθεση της ηλεκτροδότησης που αποκαλύπτουμε πιθανώς να απασχολήσει τα αρμόδια ευρωπαϊκά όργανα. Με το σημερινό ρεπορτάζ, το Τvxs εγκαινιάζει τη νέα του στήλη «Το σκάνδαλο της εβδομάδας».

Ερωτήσεις και απαντήσεις από «κύκλους του Τεχνικού Επιμελητήριου»

  1. Οι τιμές με τις οποίες, σύμφωνα με τη σύμβαση χρεώνονται τα υλικά κατασκευής είναι πολύ υψηλότερες από αυτές που υπάρχουν στην αγορά, ακόμα και για λιανική πώληση και όχι για την προμήθεια χιλιάδων εξαρτημάτων.

Παραδείγματος χάριν, τα φωτιστικά σώματα 80 Watt χρεώνονται το καθένα 575 ευρώ. Στην αγορά λιανικής οι τιμές κινούνται γύρω στα 100 ευρώ ή και πολύ φθηνότερα. Τα φωτοβολταϊκά πάνελ ισχύος 240W χρεώνονται στη σύμβαση στα 392 ευρώ ενώ στην ελεύθερη αγορά κυκλοφορούν με τιμές επίσης κάτω των 100 ευρώ και μάλιστα με μεγαλύτερη ισχύ.

Συνολικά τα βασικά μέρη μιας εγκατάστασης (σιδηροιστός, φωτιστικό σώμα, βαση πάνελ, φωτοβολταίκό πάνελ, μπαταρία) κοστολογούνται σύμφωνα με τη σύμβαση στα 2.964 ευρώ. Με μία πρόχειρη έρευνα στο διαδίκτο ένα παρόμοιο σύστημα κοστίζει -στη λιανική- 618 ευρώ και με δύο φωτιστικά σώματα.

Πώς εξηγείται τόσο μεγάλη διαφορά;

  1. Mε τι κριτήρια επιλέχθηκαν οι δύο εταιρείες, εκ των οποίων μία είναι Μονοπρόσωπη Εταιρεία;

Απαντήσεις

1. Αρχικά, αφενός, το έργο δεν αφορά απλή προμήθεια αγαθών, αλλά ένα σύνολο έργου (με τιμές, βεβαίως, ανά είδος υλικού και εργασίας) που περιλαμβάνει σύνολο προϊόντων, μελετών, εργασιών και υπηρεσιών. Η ανάγνωση του κόστους μόνο με την οπτική της τιμής ανά υλικό, δεν μπορεί να περιγράψει το κόστος του έργου, όπως εύκολα φαίνεται από τους πίνακες εργασιών – υλικών κλπ ανά περιφέρεια που περιλαμβάνονται στα κείμενα του έργου.

Επιπλέον, κάθε σχετικός με υλοποίηση έργου αντιλαμβάνεται ότι το συνολικό κόστος έργου περιλαμβάνει και πολλές αυτονόητες, από τη νομοθεσία, εργασίες που δεν αναφέρονται αναλυτικά (για παράδειγμα εξοπλισμός και διαδικασίες ασφαλείας, αδειοδοτικά βήματα κλπ). Αν χρειάζεστε επιπλέον βοήθεια ή ανάλυση επί των εργασιών και μελετών που περιέχονται στο έργο και αναφέρονται στη διακήρυξη και τη σύμβαση, μπορούμε να ζητήσουμε σχετική ενημέρωση.

Επιπλέον, χωρίς αναλυτικά στοιχεία, ο ισχυρισμός ότι οι τιμές για τα υλικά κατασκευής που χρεώνονται στη σύμβαση είναι πολύ υψηλότερες από αυτές που υπάρχουν στην αγορά, δεν είναι βάσιμος, διότι προφανώς δεν συγκρίνονται ίδια πράγματα – χαρακτηριστικά.

Οι φορείς του δημοσίου είναι υποχρεωμένοι να ακολουθούν κανονισμούς και οδηγίες που προδιαγράφουν τα ελάχιστα επίπεδα ποιότητας και χαρακτηριστικών σε αντίστοιχες προμήθειες και έργα. Δηλαδή δεν ακολουθούν τις προδιαγραφές που έχουν ήδη κάποια προϊόντα στην αγορά λιανικής αλλά προδιαγραφές που επιβάλλονται από το θεσμικό πλαίσιο ή από ειδικές και τεκμηριωμένες μελέτες που έχουν προηγηθεί της διαδικασίας διαγωνισμού και τεκμηριώνουν ανάγκες, προδιαγραφές κλπ.

Ενδεικτικά, και μόνο, σημειώνουμε ότι για το παράδειγμα των βασικών μερών της εγκατάστασης δίνετε στην ερώτηση ένα κόστος 2.964 ευρώ για το σύνολο μιας εγκατάστασης (σιδηροιστός, φωτιστικό σώμα, βαση πάνελ, φωτοβολταίκό πάνελ, μπαταρία).

Όμως, σύμφωνα με τα έγγραφα της διακήρυξης και των συμβάσεων, και σύμφωνα με το αρχείο του Γραφείου Τύπου και Επικοινωνίας, πουθενά δεν αναφέρεται ένα τέτοιο συνολικό κόστος, αλλά αναφέρονται ξεχωριστά τα μέρη που το αποτελούν και οι εργασίες, σχετικές ανά εγκατάσταση και συνολικά ανά περιοχή, που υποχρεωτικά το συνοδεύουν.

Κατά μία ανάλυση, εσείς συγκρίνεται το ανωτέρω ποσό με ένα κόστος κάποιου υλικού λιανικής που κοστίζει 618 ευρώ αλλά στα έγγραφα θα δείτε ότι μόνο για τον ιστό, προϋπολογίστηκε μια δαπάνη 1450 ευρώ. Και αυτό καθώς, στο πλαίσιο των ανωτέρω κανονιστικών υποχρεώσεων, αν ανατρέξει κάποιος στο επίσημο ΦΕΚ 1746/Β/19-05-2017, το οποίο εκτιμούμε ότι είναι το αμέσως σχετικότερο, θα δει ότι εκεί ορίζεται ότι η τιμή για έναν εντελώς απλό ιστό οδοφωτισμού, ύψους 8 έως 10 μέτρων, ανέρχεται ήδη στα 1.200 ευρώ. Θα αρκούσε ίσως μια απλή σύγκριση τιμών πρώτων υλών μεταξύ 2017 μέχρι σήμερα για να φανεί η διαφορά κόστους.

Δημοσιογραφικά σημειώνεται όμως ότι στο συγκεκριμένο έργο, λόγω της σημασίας του και των προδιαγραφών του, δεν θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν απλοί ιστοί. Οι ιστοί που βλέπουμε να χρησιμοποιούνται στο συγκεκριμένο έργο έχουν πολύ μεγαλύτερο πάχος και βάρος, καθώς είναι σχεδιασμένοι να αντέχουν, κατά το δυνατόν, σε κάποια ακραία, θα έλεγε κανείς, καιρικά φαινόμενα και έντονες ανεμοπιέσεις κλπ, καθώς παράλληλα θα πρέπει να σηκώνουν με ασφάλεια ένα αυξημένο (σε σχέση με απλούς ιστούς) βάρος, λόγω των φωτοβολταϊκών πάνελ και της αυτόνομης μπαταρίας.

Παράλληλα δεν θα πρέπει να ξεχνά κανείς ότι τέτοιες αυξημένες προδιαγραφές συνεπάγονται – σχετικά με τις συνοδευτικές εργασίες – και μεγαλύτερο άνοιγμα εκσκαφής, άρα περισσότερη εργασία ανθρώπων και απασχόληση μηχανημάτων και χρήση σκυροδέματος, καθώς και την ανάγκη για επιπλέον εξοπλισμό, όπως για παράδειγμα πολύ πιο ενισχυμένα (άρα και ακριβότερα…) αγκύρια σταθεροποίησης.

Παρά τις αυξημένες και μάλλον ιδιαίτερα απαιτητικές αυτές προδιαγραφές που έθεσε το κράτος, ο ιστός για το έργο κοστολογήθηκε στα 1.450 ευρώ από 1.200 ευρώ του ΦΕΚ του 2017 (σύμφωνα με σχετική τεχνική τεκμηρίωση). Μια άλλη ανάγνωση της εξέλιξης του διαγωνισμού θα οδηγούσε ίσως στο συμπέρασμα ότι το κράτος κοστολόγησε πολύ αυστηρά τα σχετικά κόστη και δεν βρήκαν πολλές εταιρείες αυτά τα ποσά θελκτικά και αποδοτικά ώστε να κονταροχτυπηθούν στη διαδικασία.

Παρά ταύτα, προσφορές κατατέθηκαν, ο διαγωνισμός προχώρησε και το έργο ολοκληρώνεται συντόμως, από όσα γνωρίζουμε. Άλλωστε θα βρείτε δεκάδες δημοσιεύματα του περιφερειακού τύπου που αναφέρονται στην πρόοδο του έργου ανά τόπο σε όλες σχεδόν τις περιφέρειες της χώρας. Συμπερασματικά για τα ανωτέρω, η διαφορά που περιγράφεται στην ερώτηση, μάλλον δεν υφίσταται, τουλάχιστον αρνητικά, αλλά ίσως θετικά…

Σύμφωνα με αρμόδια στελέχη του ΤΕΕ, «οι τιμές στο κατάστημα με την τιμή του διαγωνισμού δεν είναι συγκρίσιμες διότι αφορούν μόνο απλή αγορά και όχι ολοκληρωμένο έργο εν λειτουργία.

Οι τιμές στο έργο περιλαμβάνουν μονάδα εγκαταστημένη και σε λειτουργία. Δηλαδή περιέχουν μελέτη κάθε οδικού τμήματος, προμήθεια, μεταφορά (σε όλη την Ελλάδα), εκσκαφές, εγκατάσταση, απομάκρυνση υλικών, ρύθμιση, εγγύηση λειτουργίας για 2 έτη (με επιτόπου παρέμβαση όπου χρειαστεί) και σημαντική εργασία αδειοδοσίας από διάφορες αρχές ανάλογα με την περιοχή.

Από σύγκριση αντίστοιχων προκηρύξεων στην Ελλάδα και ανακοινωμένα κόστη το συγκεκριμένο έργο είναι φθηνότερο ανά πλήρη εγκατεστημένη μονάδα.».

2. Σύμφωνα με το αρχείο του Γραφείου Τύπου και Επικοινωνίας, το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας, υπό την ιδιότητά του ως Φορέας Υλοποίησης, προχώρησε στη συγκεκριμένη διαγωνιστική διαδικασία, με τα ακόλουθα πραγματικά στοιχεία: ο προϋπολογισμός της διακήρυξης του έργου ανέρχονταν στο ποσό των 129.997.241,40€ συμπεριλαμβανομένου του ΦΠΑ με δικαίωμα προαίρεσης φυσικού αντικειμένου έως το 50%.

Κατά την διαγωνιστική διαδικασία υπεβλήθησαν δύο προσφορές, οι οποίες αξιολογήθηκαν σύμφωνα με το θεσμικό πλαίσιο και το τελικό ποσό συμβασιοποίησης προέκυψε από την προβλεπόμενη διαδικασία και δεν ξεπερνά τον εγκεκριμένο προϋπολογισμό του διαγωνισμού. Το έργο συμβασιοποιήθηκε με ανάδοχο την  Ένωση Εταιριών «ΟΤΕ Α.Ε. – Globiled Μ.Ε.Π.Ε» στο ποσό των 127.351.752,98€ συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ, μέχρι σήμερα δεν έχει ενεργοποιηθεί το δικαίωμα προαίρεσης και καταληκτική ημερομηνία ολοκλήρωσης της σύμβασης ορίζεται η 30/06/2026.

Στο πλαίσιο του ελέγχου των δικαιολογητικών κατακύρωσης, εξετάστηκαν όλα τα στοιχεία που αφορούν τη μετοχική σύνθεση και την ιδιοκτησιακή δομή του προσωρινού αναδόχου. Με βάση τα προσκομισθέντα έγγραφα και τους διενεργηθέντες ελέγχους δεν προέκυψε συμμετοχή μη επιτρεπτών offshore σχημάτων, και δεν διαπιστώθηκε οποιοδήποτε νομικό ή ουσιαστικό κώλυμα που να επηρεάζει τη νομιμότητα συμμετοχής του οικονομικού φορέα στη διαγωνιστική διαδικασία. Η συμμετοχή του προσωρινού αναδόχου κρίθηκε σύμφωνη με το ισχύον εθνικό και ενωσιακό πλαίσιο.

Σχετικοί έλεγχοι έχουν ήδη πραγματοποιηθεί έχουν ήδη διενεργηθεί από το ΤΕΕ, το Ελεγκτικό Συνέδριο και την ΕΥΣΤΑ. Σημειώνουμε μάλιστα ότι ο τύπος της εταιρείας (δηλαδή νομική μορφή, αριθμός μετόχων κλπ), τον οποίο αναφέρετε στην ερώτηση για το ένα μέρος της ένωσης εταιρειών, γενικά στις δημόσιες συμβάσεις δεν αποτελεί εκ των προτέρων λόγο αποκλεισμού, προκειμένου να προστατεύεται ο ανταγωνισμός και να δίνονται ευκαιρίες συμμετοχής σε κατά το δυνατόν περισσότερους, με εξαιρέσεις όταν απαιτείται για λόγους δημοσίου συμφέροντος που τεκμηριώνονται ειδικώς και περιέχονται στα σχετικά έγγραφα του διαγωνισμού, κάτι που στη συγκεκριμένη περίπτωση δεν ισχύει.

Απαντήσεις του ΟΤΕ σε παρόμοιες ερωτήσεις

Αναφορικά με το έργο «Ανάπτυξη Αυτόνομων Έξυπνων Τηλεδιαχειριζόμενων Δικτύων Φωτισμού Τεχνολογίας LED στους οδικούς άξονες της χώρας για τη βελτίωση της οδικής ασφάλειας», επισημαίνεται ότι η σύγκριση μεμονωμένων υλικών με τιμές λιανικής αγοράς δεν αποτυπώνει το πραγματικό φυσικό και τεχνικό αντικείμενο της σύμβασης.

Το έργο δεν αφορά σε απλή προμήθεια φωτιστικών σωμάτων ή φωτοβολταϊκών πάνελ. Aφορά στην ολοκληρωμένη μελέτη, προμήθεια, εγκατάσταση, θέση σε λειτουργία και συντήρηση ενός πανελλαδικού δικτύου αυτόνομου, έξυπνου και τηλεδιαχειριζόμενου οδοφωτισμού, που αναπτύσσεται σε περίπου 900 χιλιόμετρα επικίνδυνων οδικών αξόνων σε 12 διαφορετικές Περιφέρειες της χώρας και  σε σημεία χωρίς υφιστάμενη ηλεκτροδότηση.

Κάθε εγκατάσταση περιλαμβάνει, πέραν όσων αναφέρετε, μεταξύ άλλων:

  • Ειδικούς ιστούς φωτισμού ύψους 8-10 μέτρων με αυξημένες προδιαγραφές στατικής επάρκειας και αντοχής σε ακραία καιρικά φαινόμενα και ανεμοπιέσεις λόγω των φωτοβολταϊκών συστημάτων και του πρόσθετου φορτίου μπαταριών,
  • Αυτόνομα φωτοβολταϊκά συστήματα παραγωγής και αποθήκευσης ενέργειας με υψηλή αυτονομία λειτουργίας,
  • Έξυπνους ελεγκτές τηλεδιαχείρισης και απομακρυσμένης παρακολούθησης,
  • Εξειδικευμένες εργασίες εκσκαφών, σκυροδετήσεων, αγκυρώσεων και ανόρθωσης ιστών με ειδικό μηχανολογικό εξοπλισμό,
  • Μελέτες εφαρμογής και αδειοδοτήσεις από τις αρμόδιες υπηρεσίες, συμπεριλαμβανομένων περιβαλλοντικών και αρχαιολογικών εγκρίσεων,
  • Μεταφορές, εργοταξιακή υποστήριξη και εγκαταστάσεις σε απομακρυσμένες περιοχές σε όλη την ελληνική επικράτεια,
  • Υπηρεσίες τηλεπικοινωνιακής διασύνδεσης, απομακρυσμένης διαχείρισης και συντήρησης του έργου για τα επόμενα έτη λειτουργίας.

Κατά συνέπεια, η αποτίμηση του έργου δεν μπορεί να βασίζεται σε αποσπασματική σύγκριση μεμονωμένων και αποσπασματικών  υλικών καταναλωτικής αγοράς, αλλά στο συνολικό τεχνικό, κατασκευαστικό και λειτουργικό αντικείμενο ενός σύνθετου έργου υποδομής εθνικής κλίμακας σε δύσβατες περιοχές.

Επιπλέον, οι τιμές του έργου προκύπτουν μέσα από δημόσιες διαγωνιστικές διαδικασίες και είναι απολύτως συγκρίσιμες και σε πολλές περιπτώσεις χαμηλότερες,  από αντίστοιχα έργα έξυπνου αυτόνομου φωτισμού στην Ελλάδα και το εξωτερικό, όπου το συνολικό κόστος ανά εγκατάσταση εμφανίζεται σημαντικά υψηλότερο σε σχέση με το συγκεκριμένο έργο.

Το έργο του ΤΕΕ αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες παρεμβάσεις οδικής ασφάλειας που έχουν υλοποιηθεί τα τελευταία χρόνια στη χώρα, δημιουργώντας νέο δίκτυο φωτισμού σε επικίνδυνα σημεία του οδικού δικτύου που έως σήμερα παρέμεναν χωρίς φωτισμό και χωρίς ενεργειακή υποδομή, με άμεσο όφελος για την ασφάλεια των πολιτών και τη μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης.

tvxs.gr