Β. Νικολαΐδου: Ο ακροαριστερός φασισμός ευθύνεται για τη βία στα Πανεπιστήμια
Η καθηγήτρια του ΕΚΠΑ Βάνα Νικολαΐδου-Κυριανίδου, σε συνέντευξή της στο Liberal, αναλύει διεξοδικά την κατάσταση που, όπως υποστηρίζει, έχει παγιωθεί εδώ και χρόνια στα ελληνικά ΑΕΙ. Με αφορμή τα πρόσφατα βίαια περιστατικά στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, κάνει λόγο για «εξτρεμιστική Αριστερά» που «νέμεται τον πανεπιστημιακό χώρο», αξιοποιώντας την έλλειψη ουσιαστικής φύλαξης και την ανοχή απέναντι σε φαινόμενα εκφοβισμού.
Παράλληλα, η κυρία Νικολαΐδου αναφέρεται στην πρόσφατη επίθεση κατά του αντιπρύτανη του ΑΠΘ Ιάκωβου Μιχαηλίδη, αλλά και στη δική της στοχοποίηση από μέλη του Ρουβίκωνα, τονίζοντας ότι ο στόχος τέτοιων ενεργειών δεν είναι μόνο τα πρόσωπα, αλλά η επιβολή σιωπής σε όσους εκφράζουν διαφορετική άποψη.
Η ίδια, μάλιστα, προειδοποιεί ότι στα πανεπιστήμια δεν διακυβεύεται απλώς η δημόσια τάξη, αλλά η δυνατότητα ελεύθερης έρευνας, διδασκαλίας και διακίνησης ιδεών χωρίς φόβο.
Συνέντευξη στον Χρήστο Θ. Παναγόπουλο
Θα ήθελα να ξεκινήσω τη συζήτησή μας, κυρία Νικολαΐδου, με αφορμή τα θλιβερά περιστατικά που συνέβησαν τη Δευτέρα τόσο στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης όσο και στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής. Τι κρύβεται πίσω από τη βία στα ΑΕΙ, κατά τη γνώμη σας;
Κοιτάξτε, πίσω από αυτό που συμβαίνει στα πανεπιστήμια κρύβεται η
δυνατότητα της εξτρεμιστικής Αριστεράς να νέμεται τον πανεπιστημιακό
χώρο, γιατί ακριβώς είναι εντελώς αφύλακτος και απροστάτευτος. Δηλαδή,
ακούω να λένε: «Ο Πρύτανης πρέπει να πάρει την αστυνομία». Έγινε αυτό
σήμερα, αλλά μέχρι να γίνει, επτά άτομα πήγαν στο νοσοκομείο. Και δεν
είναι μόνο αυτό.
Το θέμα είναι ότι δεν μπορεί το πανεπιστήμιο να
μετατρέπεται σε πεδίο μάχης, επειδή κάποια εξτρεμιστικά στοιχεία, με
αμιγώς φασιστική σκέψη - γιατί, αν δεν είχαν φασιστική σκέψη, θα
διαφωνούσαν λεκτικά με τους αντιπάλους τους, θα αντιπαρέθεταν τα
επιχειρήματά τους - μπορούν, όποτε τους καπνίσει, να εισβάλλουν και να
μετατρέπουν σε πεδίο μάχης έναν χώρο προορισμένο για σπουδές.
Πώς σχολιάζετε την απόφαση του Μονομελούς Πλημμελειοδικείου να κριθούν αθώοι οι τρεις κατηγορούμενοι για την άγρια επίθεση και διαπόμπευση του πρώην πρύτανη της ΑΣΟΕΕ στις 29 Οκτωβρίου 2020;
Ντρέπομαι γι’ αυτή την απόφαση. Και νομίζω ότι αυτή η ανοχή απέναντι σε τέτοια φαινόμενα είναι ένα καμπανάκι κινδύνου ενάντια στο δημοκρατικό τρόπο ζωής μας. Είναι αδιανόητη. Διότι η δημοκρατική ανοχή, δεν σημαίνει ότι ανέχομαι τα πάντα στο όνομα μιας ελευθερίας, όπως αυτή που έχει ο αθώος άγριος στη φύση.
Η δημοκρατική ελευθερία, ως πολιτική ελευθερία, στηρίζεται σε κανόνες. Αν, λοιπόν, εμείς αυτούς τους κανόνες τους προσαρμόζουμε σε μια επιείκεια, η οποία μας φαντάζει πιο δημοκρατική, ως πιο ευαισθητοποιημένη, από εκεί και πέρα καταλαβαίνετε ότι η μετατροπή των όρων συμβίωσης σε ανθρωποφαγία είναι πάρα πολύ κοντά.
Και μάλιστα, εάν έχουμε τέτοιου είδους αποφάσεις, πράγμα που σημαίνει ότι οι θεσμοί, εν πάση περιπτώσει, είναι υπέρ των θυτών και όχι υπέρ των θυμάτων, καταλαβαίνετε ότι αυτή η φασιστικού κινδύνου έλλειψη εμπιστοσύνης στους θεσμούς, η περιφρόνησή τους ή η αντίληψη ότι δεν μπορούν να κάνουν και πολλά πράγματα, είναι ένας άμεσος κίνδυνος για το τι είδους δημοκρατία θέλουμε να έχουμε. Γιατί η δημοκρατία είναι οι πολίτες της, πάνω απ’ όλα.
Το δημοκρατικό πολίτευμα δεν μας το ορίζει κανένας Θεός, ούτε έχει
σωτήρες· έχει πολίτες. Και οι πολίτες το διασώζουν, στο μέτρο που
λειτουργούν αποφασιστικά οι δημοκρατικοί θεσμοί ενάντια στην ατιμωρησία
όσων προσπαθούν να παραβιάσουν τους κανόνες δημοκρατικής συνύπαρξης. Και
οι πολίτες είναι υπεύθυνοι για την προστασία τους.
Σε αυτό, όμως,
πρέπει να βοηθήσουν και οι άνθρωποι οι οποίοι καλούνται να
αντιπροσωπεύουν κάθε φορά τους θεσμούς, όπως είναι η Δικαιοσύνη.
Πριν από λίγες ημέρες, οι πρυτανικές Αρχές του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης είχαν καταγγείλει, επίσης, επίθεση σε βάρος του αντιπρύτανη, Ιάκωβου Μιχαηλίδη, ο οποίος μάλιστα χρειάστηκε να μεταφερθεί στο ΑΧΕΠΑ μετά το περιστατικό. Τι σηματοδοτεί το γεγονός ότι ανώτατα πανεπιστημιακά στελέχη βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο τέτοιων συγκρούσεων;
Αυτό, πρέπει να σας πω, συμβαίνει χρόνια. Εμένα, αυτή η επίθεση που έγινε στο σπίτι μου, ήταν η τέταρτη που έγινε. Η επίθεση στο ΑΠΘ, που έγινε στον αντιπρύτανη, δεν έγινε πρώτη φορά. Αυτό είναι μια κατάσταση που διαιωνίζεται, διότι υπάρχει η αντίληψη ότι το πανεπιστήμιο είναι ένας χώρος «μπάτε σκύλοι αλέστε»: μπορείς να εκφοβίζεις όποιον θέλεις, μπορείς να τρομοκρατείς, να προπηλακίζεις, να εξευτελίζεις όποιον θέλεις. Δεν τρέχει τίποτα· αυτά έχει η Δημοκρατία.
Επομένως, τι να σας πω; Να σας πω ότι ντρέπομαι πάλι; Να σας εκφράσω τον θυμό μου γι’ αυτά τα φαινόμενα; Να σας πω την απελπισία μου γι’ αυτά τα φαινόμενα, με την έννοια ότι αυτή η κατάσταση στο δημόσιο πανεπιστήμιο το υποβαθμίζει σε βαθμό που μετατρέπει την ανώτατη παιδεία σε ταξική; Διότι όποιος μπορεί να σπουδάσει σε πανεπιστήμια που σέβονται τον εαυτό τους, σε πανεπιστήμια του εξωτερικού, δεν θα προτιμήσει το δημόσιο πανεπιστήμιο. Τα παιδιά που δεν έχουν αυτή την οικονομική δυνατότητα πρέπει να κάνουν σπουδές υπό συνθήκες που δεν ισχύουν στα πανεπιστήμια ούτε των πιο υπανάπτυκτων χωρών. Τι άλλο να πω και να νιώσω ως πανεπιστημιακός, πέρα από βαθιά θλίψη και βαθιά ανησυχία για το μέλλον της ανώτατης παιδείας;
Αναφερθήκατε και στο δικό σας περιστατικό, που ήταν το τέταρτο κατά σειρά, όταν μέλη του «Ρουβίκωνα» βανδάλισαν την είσοδο της πολυκατοικίας σας. Πώς βιώνει ένας πανεπιστημιακός τη μετάβαση από την αντιπαράθεση ιδεών στη στοχοποίηση της προσωπικής του ασφάλειας;
Κοιτάξτε, υπάρχουν δύο τρόποι. Ο πρώτος τρόπος που διάλεξα εγώ, ήταν να μη φοβάμαι, να μην κρύβομαι, να μην αλλάζω γνώμη, για να γίνομαι αρεστή σ’ αυτές τις ομάδες. Ο άλλος τρόπος είναι: «μη μιλάς, μη βγάζεις εσύ το φίδι από την τρύπα, δεν βαριέσαι, κάτι βλαμμένα είναι. Ας γίνουμε αρεστοί, γιατί έτσι αποκτάμε και πόντους στο ρωμαλέο φοιτητικό κίνημα, έχουμε και την ησυχία μας. Δεν θα μας κάψουν το αυτοκίνητο, δεν θα μας στείλουν στο νοσοκομείο, δεν θα βανδαλίσουν το γραφείο ή το σπίτι μας».
Δυστυχώς, η δεύτερη στάση, την οποία μόλις ανέφερα, είναι η βασική και η συνήθης στάση των πανεπιστημιακών, στους οποίους καταλογίζω τεράστιες ευθύνες γι’ αυτή την κατάσταση. Καταλογίζω ότι αντέδρασαν στο ζήτημα της πανεπιστημιακής αστυνομίας και, προς μεγάλη μου θλίψη, η κυβέρνηση φοβήθηκε και έκανε πίσω. Αντέδρασαν στο ζήτημα των τουρνικέ, αντέδρασαν στο ζήτημα ελέγχου της εισόδου και στα πανεπιστήμια και αφήνουν να διαιωνίζεται αυτή η πραγματικά τραγική κατάσταση. Είναι ντροπιαστικό να λέμε ότι είμαστε ευρωπαϊκή χώρα και ότι θέλουμε να έχουμε ανταγωνιστικά πανεπιστήμια στον διεθνή χώρο, και εμείς εδώ να σκοτωνόμαστε, να απειλούμαστε, να έρχεται το ΕΚΑΒ, επειδή κάποιοι μπορούν να λυμαίνονται αυτόν τον χώρο ανεμπόδιστα.
Πιάνομαι από την τελευταία απάντησή σας, γιατί και στην περίπτωσή σας, αλλά και σε άλλες αντίστοιχες περιπτώσεις, φαίνεται ότι ο εκφοβισμός δεν στοχεύει μόνο στο πρόσωπο, αλλά και σε αυτό που εσείς η ίδια αναφέρατε, δηλαδή στο μήνυμα «μην εκφράζεσαι και μην μιλάς». Πόσο επικίνδυνη είναι αυτή η λογική για την ελευθερία του λόγου, αλλά και για την ίδια τη δημοκρατία;
Εγώ θα σας πω, έτσι, από την ειδικότητά μου: είναι η πάγια τακτική του φασισμού, όταν θέλει να επιβληθεί. Όταν θέλει, δηλαδή, να καταστεί ο επικρατέστερος τρόπος αντίληψης σε μια κοινωνία. Πάντα με εκφοβισμό λειτουργεί ο φασισμός, μέχρι να καταλάβει την εξουσία. Δεν λέω ότι θα συμβεί. Αλλά η στάση και η τακτική έχουν ακριβώς αυτόν τον στόχο. Σε φοβίζω, σε φιμώνω και δεν με νοιάζει να φιμώσω μόνο εσένα. Ούτε με νοιάζει, στην πραγματικότητα, αν εσύ μόνο δεν φιμωθείς. Με νοιάζει να φιμώσω τους άλλους που θα γίνουν μάρτυρες αυτών των γεγονότων. Θα δουν και την ατιμωρησία επιπλέον, οπότε θα το βουλώσουν. Και έτσι δεν θα έχω κανένα εμπόδιο στο να επιβάλω διά της βίας ό,τι εγώ κρίνω ότι πρέπει να περάσω μια κομματική γραμμή ή μια επαναστατική αντίληψη της πλάκας.
Και λέω «επαναστατική αντίληψη της πλάκας», γιατί όλοι αυτοί οι «επαναστάτες», εδώ σε εισαγωγικά, είναι του γλυκού νερού. Είναι εκ του ασφαλούς. Τα κάνουν όλα αυτά σε Κράτος Δικαίου και δεν πάνε να τα κάνουν σε χώρες, όπου ξέρουν ότι το μέλλον τους θα είναι αβέβαιο από εκείνη τη στιγμή και μετά.
Η κυβέρνηση, με αφορμή τα χθεσινά επεισόδια στο ΑΠΘ, δήλωσε ότι δεν θα επιτρέψει την επιστροφή των πανεπιστημίων στις σκοτεινές εποχές της βίας και της ατιμωρησίας. Ποια μέτρα θα μπορούσαν πράγματι, κατά την άποψή σας, να αποτρέψουν την επανάληψη τέτοιων περιστατικών, χωρίς να πλήττουν τον ανοιχτό χαρακτήρα του πανεπιστημίου;
Κοιτάξτε, πρωτίστως ασφάλεια. Ας μην το πούμε αστυνομία, αν ενοχλούν οι προκαταλήψεις που έχουμε. Αλλά ανθρώπους μέσα στο πανεπιστήμιο που μπορούν να προλαμβάνουν αυτά. Στελέχη στην είσοδο και στην έξοδο. Και κυρίως αυστηρά πειθαρχικά συμβούλια για φοιτητές, που ακόμη δεν έχουν ενεργοποιηθεί. Δηλαδή, χάνεις τη φοιτητική ιδιότητα. Τελείωσε, όταν προβαίνεις σε τέτοιες πράξεις. Όπως επίσης, όταν ζημιώνεις δημόσια περιουσία, όταν καταστρέφεις δημόσια περιουσία μέσα στο πανεπιστήμιο, την πληρώνεις. Αυτά είναι τα μέτρα. Τα άλλα, τα ευχολόγια, το να τους πείσουμε, το να τους εξηγήσουμε, δεν πιάνουν. Δεν πιάνουν, γιατί αυτά τα πλάσματα έχουν πια εξαγριωθεί. Ζουν με κάτι επαναστατικά οράματα που κολακεύουν τον ναρκισσισμό τους ως αντισυστημικών όντων. Επομένως, όταν μιλάμε για τέτοιου είδους αντιμετωπίσεις, λέμε ευχολόγια. Ευλογούμε τα γένια μας συγχρόνως.
Τι διακυβεύεται σήμερα στα ελληνικά πανεπιστήμια; Η δημόσια τάξη εντός των ιδρυμάτων ή κάτι βαθύτερο, όπως η δυνατότητα να υπάρχει ελεύθερη έρευνα, ελεύθερη διδασκαλία και ελεύθερη έκφραση χωρίς φόβο; Ποια είναι η άποψή σας;
Το δεύτερο διακυβεύεται ξεκάθαρα, από τη στιγμή που δεν μπορείς να καλέσεις για διάλεξη όποιον θέλεις. Να σας πω κάτι: με την ερευνητική μου ομάδα εκδώσαμε ένα βιβλίο, «Οι Εβραίοι την εποχή της Επανάστασης». Υπήρξε φόβος να μη γίνει βιβλιοπαρουσίαση μέσα στο πανεπιστήμιο. Είναι αυτό χώρος ελεύθερης διακίνησης ιδεών; Οπότε, ακόμη και με απειλητικές αναρτήσεις ή με ακτιβισμούς στα γραφεία όπου γίνεται η έρευνα, το δεύτερο διακυβεύεται. Και μαζί με αυτό διακυβεύεται και η επιστήμη μέσα στο δημόσιο πανεπιστήμιο.
Γι’ αυτό σας μίλησα για τον κίνδυνο απόλυτης παρακμής του δημόσιου πανεπιστημίου, που δεν θα το σώσουν ούτε οι διεθνείς συνεργασίες ούτε οι περγαμηνές των μελών της ακαδημαϊκής κοινότητας. Θα το σώσουν, πρώτα απ’ όλα, το να μετατραπούν σε χώρους πραγματικά ανώτατων σπουδών, χωρίς φόβο και χωρίς πάθος.
* Η Βάνα Νικολαΐδου-Κυριανίδου είναι Καθηγήτρια Πολιτικής Φιλοσοφίας, πρόεδρος Τμήματος Φιλοσοφίας, ΕΚΠΑ
Δεν υπάρχουν σχόλια