Χώρα των νικών (του Γιώργου Τραπεζιώτη)
- Κακός χαμός έγινε. Και δεν ξέρω εάν το μάθατε, αλλά ήρθε (τουλάχιστον) το τέλος του κόσμου, αν όχι κάτι χειρότερο. Δικαστές «σταλεγάκηδες» που το προηγούμενο διάστημα βέβαια δεν έβγαζαν άχνα, τώρα βγήκαν στα γιουτουμποπαράθυρα. Για να πουν, λένε, «αλήθειες». Και κυρίως για να αποφανθούν «τις πταίει», αλλά και για να ανακοινώσουν τις πρέπουσες ποινές στους ενόχους. Γιατί αν δεν αποφανθεί ο «σταλεγάκιας», ποιος θα αποφανθεί;
«Σταύρωσον αυτόν», ο ένας. «Όχι αυτόν, σταύρωσον τον άλλον», ο άλλος.
Με αφορμή την αθλητική – και δη την μπασκετική – επικαιρότητα το σημερινό άρθρο, για όσα απίστευτα λέγονται και συμβαίνουν μετά τον αποκλεισμό του Παναθηναϊκού από την Βαλένθια, στους αγώνες των play off για το Final Four της Αθήνας. Γιατί και οι συμπεριφορές στον δημόσιο διάλογο στο αθλητικό πεδίο είναι πρωτίστως συμπεριφορές κοινωνικές. Κι αφού είναι και κοινωνικές, έχουν και την πολιτική τους ανάγνωση και σημασία.
Μικρή σημασία έχει μόνο αν το παράδειγμα στην προκειμένη περίπτωση είναι ο Παναθηναϊκός, καθώς ανάλογους οδυνηρούς μπασκετικά (ή ποδοσφαιρικά) αποκλεισμούς έχουν βιώσει σε αυτό το επίπεδο κι άλλες κορυφαίες ομάδες. Γιατί για αθλητισμό μιλάμε, στον οποίο ουδείς (πλην των κακομαθημένων) έχει συμβόλαιο με την δόξα ή με τις νίκες. Και το τελευταίο δεν υπογραμμίζεται, ούτε «εξισορροπιστικά», ούτε δια την ανάγκην τήρησης των «ίσων αποστάσεων».
Το πώς διαχειρίζεται λοιπόν τις ήττες του ένας αθλητικός οργανισμός είναι το ένα ζήτημα. Το άλλο όμως, που είναι και το κρισιμότερο, έχει να κάνει με τον τρόπο που ευρύτερα οι κατέχοντες την εξουσία σε τόσο μεγάλους οργανισμούς αντιλαμβάνονται αφενός την θέση ευθύνης που κατέχουν (γιατί απευθύνονται σε χιλιάδες ανθρώπους που λατρεύουν τις ομάδες τους) κι αφετέρου τις προσωπικές ευθύνες τους για τις επιλογές που οι ίδιοι έκαναν στη λήψη αποφάσεων, στη διάρκεια μιας χρονικής περιόδου.
Μόνο που στη «χώρα των νικών» οι ευθύνες δεν αναλαμβάνονται σχεδόν ποτέ από τους «πρώτους στο καράβι», ενώ συγχρόνως δεν κρύβονται γιατί απλώς φορτώνονται αλλού. Ειδικά δε το «αλλού» έχει διαχρονική αξία, κρατάει την τιμή του που λένε, και κυρίως πουλάει. Πουλάει εκτός από αφήγημα και πολλή μαγκιά, γιατί μέσα στην ήττα πρέπει πρώτα απ’ όλα να νιώθεις μάγκας και κυρίως αδικημένος. Γιατί αν δεν φταίνε οι «σκοτεινοί κύκλοι», τα «συστήματα που μας πολεμάνε», οι κάθε λογής «μαφίες» και τα «δίκτυα», ποιος φταίει; Ο ηγέτης;
Ευπώλητος κι εύπεπτος λοιπόν στις μάζες ο «αντισυστημισμός» απέναντι στον «εξωτερικό εχθρό» – που άμα κι αυτός εξαντληθεί ως ποσότητα, υπάρχει πάντα και ο «εσωτερικός εχθρός». Και είναι ευπώλητος κι εύπεπτος γιατί εκτός από αφήγημα προσφέρει δωρεάν και άφθονες δικαιολογίες, ταΐζει μυαλά και το πιο σημαντικό; Καλύπτει τις ανεπάρκειες των εξόχως αρμοδίων και υπευθύνων.
Όπως συμβαίνει δηλαδή και στην πολιτική – κυρίως στην πολιτική. Ειδικά τον καιρό αυτό, όπου τα «μπουμπούκια» περισσεύουν. Του δήθεν αντισυστημισμού τα… μπουμπούκια, που όλα μαζί παριστάνουν τον… κήπο. Με τα επικοινωνιακά τους «ουρί» την ίδια στιγμή, να καλλιεργούν συστηματικά την «κουλτούρα της αθωότητας» πρώτα για τον αλάνθαστο και φωτεινό ηγέτη, που κι αυτός είναι… θύμα των «συστημάτων» και για αυτό είναι εδώ «για να μας σώσει», αλλά ποτέ για να φταίει.
Δημιουργούν δραματουργία, κάνουν τα πάντα για την τηλεθέαση και για μερικά likes, εντείνουν την συναισθηματική ένταση σε επίπεδα που τρυπάνε το ταβάνι, εκμεταλλεύονται κυνικά το λαϊκό αίσθημα για να συνεχίσουν απλώς να δικαιολογούν και να επιβεβαιώνουν την ανάγκη ύπαρξης της ανυπαρξίας τους, αρνούνται πεισματικά την πραγματικότητα, παράγουν τοξικότητα και ψεκάζουν με δηλητήριο. Τον απλό κόσμο που πικραίνεται, που διακατέχεται από ανασφάλεια, που διαπιστώνει καθημερινά την απαξίωση των θεσμών, που προσπαθεί να καταλάβει «τί στο διάολο φταίει;», «τί πήγε τόσο λάθος;».
Ποτέ όμως αυτή η πρακτική της μετακύλισης της ευθύνης δεν οδήγησε στην πρόοδο. Οι ίδιοι μηχανισμοί που μπήκαν σε λειτουργία επαγγελματικά, σχεδόν αυτοματοποιημένα κι αντανακλαστικά, μετά από μια «ιστορική ήττα» σαν κι αυτή του Παναθηναϊκού από την Βαλένθια (σ.σ. δεν αναφέρομαι στους φιλάθλους που ο καθένας μας χολοσκάει μετά από μία ήττα της ομάδας του, αλλά ως εκεί), τους έχουμε δει και συνεχίζουμε να τους βλέπουμε να λειτουργούν και μετά από εκλογικές ήττες, έπειτα από κάθε λογής πολιτικές αποτυχίες, μετά από κάθε κρίση – ή στη διάρκειά της.
Κι εκεί πάντα, μα πάντα «κάποιος άλλος» φταίει.
Ο Παναθηναϊκός των επτά ευρωπαϊκών τίτλων θα ξαναβρεί τον δρόμο του – αυτό είναι μαθηματικά βέβαιο. «Βλέπω πολλή τοξική συμπεριφορά, αλλά θυμηθείτε ότι κάθε σκύλος έχει τη μέρα του», έγραφε σήμερα σε ανάρτησή του στο Instagram ο φοβερός και τρομερός παιχταράς, Νάιτζελ Χέιζ-Ντέιβις.
Το πραγματικό ζήτημα όμως εδώ, δεν είναι τι θα κάνει ο Παναθηναϊκός και κάθε άλλη μεγάλη ομάδα. Το θέμα είναι το εάν θα βρούμε κάποτε τον δρόμο μας όλοι μαζί. Συνολικά, ως κοινωνία – σε κοινωνικό, τελικά και σε πολιτικό επίπεδο. Γιατί η ωρίμανση ενός λαού δεν μετριέται μόνο από τις νίκες που πανηγυρίζει σε κάθε επίπεδο, αλλά κυρίως από τις ήττες που έχει το θάρρος να κοιτάξει κατάματα, μαζί με τις επιλογές που έκανε και τις προκάλεσαν. Για να διορθώσει τα λάθη που έγιναν και να μην τις βιώσει ξανά.
Δεν υπάρχουν σχόλια