Ο Πόλεμος Εντός (του Γιώργου Τραπεζιώτη)

 15/06/2026

• «Δεν είναι η τρέλα που φέρνει τα πάνω κάτω στον κόσμο. Είναι η συνείδηση». Η φράση από το φιλμ «The Fixer» του Τζον Φρανκενχάιμερ μοιάζει κάπως παράταιρη σε μια εποχή κατά την οποία η γεωπολιτική εξηγείται συνήθως με όρους ισχύος, συμφερόντων και διατήρησης (ή μη) των υφιστάμενων (αν)ισορροπιών. Ωστόσο, ίσως τελικά να περιγράφει καλύτερα από κάθε ανάλυση, τα όσα συμβαίνουν σήμερα στη Μέση Ανατολή.

Για μήνες, Ηνωμένες Πολιτείες και Ισραήλ έδειχναν να κινούνται επάνω στην ίδια στρατηγική τροχιά απέναντι στο Ιράν. Ο πόλεμος, η διαρκής απειλή της συνέχισής του και η διαρκής άσκηση στρατιωτικής πίεσης, έμοιαζαν να αποτελούν τα εργαλεία ενός κοινού σχεδίου αναδιαμόρφωσης των περιφερειακών συσχετισμών. Η σύγκλιση ήταν εμφανής. Το ίδιο και ο κοινός στόχος, αυτός της αποδυνάμωσης της ιρανικής επιρροής.

Σήμερα όμως, ειδικά τις τελευταίες μέρες η εικόνα εμφανίζει σημάδια αλλαγής.

Η συμφωνία Ουάσιγκτον-Τεχεράνης δεν σηματοδοτεί απλώς μια διπλωματική εξέλιξη. Αποκαλύπτει κυρίως την βαθύτερη «απόκλιση» που καταγράφεται ανάμεσα στον Ντόναλντ Τραμπ και στον Μπέντζαμιν Νετανιάχου. Ο πρώτος εδώ και αρκετό καιρό μέσα από τις παλινωδίες του, μοιάζει να αναζητά εναγωνίως διέξοδο από μια σύγκρουση που απειλεί πλέον να μετατραπεί σε αυτό ακριβώς που υποσχέθηκε στους ψηφοφόρους του ότι θα αποφύγει: σε ακόμη έναν αμερικανικό πόλεμο χωρίς καθαρό τέλος. Όσο για τον δεύτερο; Δείχνει να θεωρεί ότι η στρατιωτική πίεση δεν έχει εξαντλήσει ακόμη την πολιτική χρησιμότητά της, ιδιαίτερα δε η πίεση που ασκούν οι ισραηλινές δυνάμεις, εγκληματώντας αυτή τη φορά στο μέτωπο του Λιβάνου.

Γιατί συμβαίνει αυτό; Η εύκολη απάντηση είναι «η γεωπολιτική». Η πιο ενδιαφέρουσα όμως, είναι «η πολιτική».

Ο Τραμπ τον καιρό αυτό δεν κοιτάζει μόνο προς την Τεχεράνη. Κοιτάζει κυρίως προς τις ενδιάμεσες εκλογές, που πλησιάζουν και απειλούν την πολιτική του ισχύ στις ΗΠΑ. Κοιτάζει προς τις τιμές των καυσίμων, αλλά και των βασικών αγαθών που ανεβαίνουν. Κοιτάζει προς την κοινή γνώμη που κουράστηκε να χρηματοδοτεί πολέμους τους οποίους αδυνατεί να κατανοήσει – ενώ πολλές φορές δυσκολεύεται ακόμη και να εντοπίσει γεωγραφικά το «πού συμβαίνουν;». Ο Νετανιάχου, από την πλευρά του, δεν κοιτάζει μόνο προς τη Βηρυτό. Κοιτάζει και προς τα ισραηλινά δικαστήρια και τις υποθέσεις που εκκρεμούν σε βάρος του, κοιτάζει επίσης προς τις πολιτικές ισορροπίες που προσπαθεί με νύχια και με δόντια να διατηρήσει ώστε να μπορεί να συνεχίσει να παραμένει στη θέση του. Κοιτάζει όμως και προς το κομμάτι εκείνο του εσωτερικού ακροατηρίου, που έχει αντιληφθεί πως η πολιτική επιβίωσή του περνά μόνο μέσα από τη διαρκή επίδειξη ισχύος και την εκπλήρωση «εθνικών στόχων», στο όνομα της… «άμυνας».

Κάπως έτσι λοιπόν η «συνείδηση», επιστρέφει στην πολιτική. Και προφανώς όχι στη βάση κάποιας «ηθικής αφύπνισης», αλλά σε εκείνη της επίγνωσης του προσωπικού, τελικά και πολιτικού κόστους. Η Ιστορία μας διδάσκει ότι οι συμμαχίες (όλων των ειδών οι συμμαχίες σε πολιτικό επίπεδο) σπάνια διαλύονται λόγω ιδεολογικών διαφορών – αν και συμβαίνει κι αυτό κάποιες φορές. Συνήθως αυτού του είδους οι συμμαχίες, διαβρώνονται όταν οι ηγέτες αρχίζουν να έχουν διαφορετικές ανάγκες. Όταν τελικώς η ίδια στρατιωτική νίκη (ή αυτό που παρουσιάζεται ως «νίκη») αρχίζει να αποκτά εντελώς διαφορετική αξία (πολιτικά) για τον καθένα.

Για όλα αυτά λοιπόν, ίσως η πραγματική είδηση που μας έρχεται σήμερα από τη Μέση Ανατολή, να μην είναι αυτή καθεαυτή η συμφωνία για κατάπαυση του πυρός και την έναρξη διαλόγου ανάμεσα σε ΗΠΑ και Ιράν. Ίσως η πραγματική είδηση να είναι ότι για πρώτη φορά μετά από καιρό, Ουάσιγκτον και Τελ Αβίβ δεν φαίνεται να συμφωνούν στο τί συνιστά τελικά «νίκη».

Και ακριβώς σε αυτό το σημείο, επάνω σε αυτή τη ρωγμή, η φράση από το «The Fixer» του Φρανκενχάιμερ γίνεται απολύτως επίκαιρη. Γιατί όντως, «δεν είναι η τρέλα που αλλάζει την πορεία των πραγμάτων. Είναι η συνείδηση». Η επίγνωση ότι, στο τέλος, κάθε ηγέτης επιστρέφει πάντα στο ίδιο πεδίο μάχης. Στο εσωτερικό του. Γιατί εκεί βρίσκεται πάντοτε ο πόλεμος που φοβάται περισσότερο να χάσει.

thefaq.gr