Χάσαμε τη μπάλα (του Γιώργου Τραπεζιώτη)

 29/07/2026

• Κάποιες φορές, οι συμπτώσεις αποκαλύπτουν περισσότερα από τις ίδιες τις ειδήσεις. Την ώρα που χθες ο πρόεδρος της FIFA, Τζιάνι Ινφαντίνο, προκαλούσε διεθνείς αντιδράσεις ανοίγοντας τη συζήτηση για την είσοδο ιδιωτών στην εμπορική «αξιοποίηση» κορυφαίων ποδοσφαιρικών διοργανώσεων όπως το Μουντιάλ, βγάζοντας μέχρι και την UEFA από τα… σορτσάκια της, η ελληνική Βουλή με τις ψήφους μόνο των «γαλάζιων» βουλευτών, ενέκρινε το νομοσχέδιο του υπουργείου Πολιτισμού που προβλέπει τη μεταφορά της διαχείρισης της πολιτιστικής κληρονομιάς σε ανώνυμη εταιρεία του Δημοσίου.

Δύο διαφορετικές ειδήσεις, δύο διαφορετικοί κόσμοι που συνδέονται όμως από την μετα-θατσερική πεποίθηση ότι κάθε συλλογικό αγαθό οφείλει, αργά ή γρήγορα, να λειτουργήσει με τους κανόνες της αγοράς.

Στα δικά μας ωστόσο, η κυβέρνηση δια στόματος Λίνας Μενδώνη επιμένει στο ότι δεν ιδιωτικοποιούνται τα μνημεία και οι αρχαιολογικοί χώροι. Και τυπικά, μπορεί να έχει δίκιο, μιας και – τυπικά πάντα – η κυριότητά τους παραμένει στο Δημόσιο, ενώ το άρθρο 24 του Συντάγματος και ο αρχαιολογικός νόμος εξακολουθούν να παρέχουν ισχυρή θεσμική προστασία στην πολιτιστική κληρονομιά.

Όμως εδώ το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι η «κυριότητα», αλλά κάτι σημαντικότερο, καθώς μιλάμε για την μετάλλαξη της ίδιας της φιλοσοφίας της Πολιτείας, στον τρόπο διαχείρισης των αρχαιολογικών χώρων και των μνημείων.

Για δεκαετίες ακούγαμε το κράτος να μιλά για την «προστασία» τους, την «διαφύλαξη» και την «ανάδειξή» τους. Τα τελευταία χρόνια όμως το λεξιλόγιο έχει αλλάξει – και όταν αλλάζει το λεξιλόγιο, αλλάζει και η γλώσσα. «Αξιοποίηση», «επενδύσεις», «αναπτυξιακός βραχίονας», «οικονομική απόδοση», είναι μόνο μερικοί από τους νέους όρους που όποιος δεν τους υιοθετεί, «ανήκει στο χθες».

Μόνο που οι λέξεις δεν είναι ποτέ ουδέτερες. Και πάντα έχουν το χούι να προδίδουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο. Και όταν το κράτος, η οργανωμένη πολιτεία, αρχίζει ή φτάνει στο σημείο να περιγράφει τον πολιτισμό με όρους επιχειρηματικού σχεδίου, δεν αλλάζει απλώς η «ορολογία», αλλά η ίδια η αντίληψη για το τι είναι τελικά «δημόσιο αγαθό» και τί δεν είναι.

Ουδείς αμφισβητεί ότι οι αρχαιολογικοί χώροι χρειάζονται διαρκώς, και καλύτερη οργάνωση και σύγχρονες υποδομές και επαρκείς πόρους. Η αποτελεσματικότητα όμως, δεν ταυτίζεται με την εμπορευματοποίηση, καθώς είναι άλλο πράγμα η χρηστή διοίκηση και άλλο η σταδιακή υπαγωγή των πολιτικών για τον Πολιτισμό, στη λογική της αγοράς. Διότι από τη στιγμή που η «απόδοση» προκρίνεται ως βασικό κριτήριο, αυτομάτως ο επισκέπτης μετατρέπεται σε «πελάτη», το μνημείο σε «προϊόν» και η ιστορική μνήμη σε «οικονομικό μέγεθος».

Κάποτε, ο Ανδρέας Παπανδρέου έλεγε ότι «η Ελλάδα δεν πωλείται». Η φράση αυτή προφανώς δεν αφορούσε μόνο στην οικονομία ή στην εθνική κυριαρχία – που τις περιελάμβανε έτσι κι αλλιώς. Εξέφραζε ευρύτερα την πεποίθηση – ως καθαρή και ξάστερη πολιτική θέση – ότι υπάρχουν αγαθά τα οποία ποτέ, στον αιώνα τον άπαντα, δεν μπορούν να αποτιμηθούν με όρους αγοράς, απλώς επειδή σε κάποια φάση της ανθρώπινης Ιστορίας, μπορεί να το θελήσουν, κάποια Μενδώνη ή κάποιος Μητσοτάκης.

Κι ανάμεσα σε αυτά τα αγαθά που «δεν πωλούνται», βρίσκεται στο σύνολό της και η πολιτιστική μας κληρονομιά, γιατί είναι αυτή που αποτελεί τον θεμέλιο λίθο της συλλογικής μας ύπαρξης.

Ο Παρθενώνας πάντως κοιτώντας από ψηλά όσα συμβαίνουν στην πόλη της Αθήνας, παραμένει ακίνητος, βουβός κι αδιάφορος μέσα στο κατακαλόκαιρο. Απλώς στέκεται εκεί. Στο ίδιο σημείο. Εδώ και σχεδόν δυόμισι χιλιάδες χρόνια. Ως αδιάψευστος μάρτυρας της ύπαρξης ακόμη μιας γενιάς ανθρώπων, μιας κοινωνίας, που δυσκολεύεται (και ίσως να μην μπορεί τελικά) να καταλάβει, τί ακριβώς είναι αυτό που κληρονόμησε, αλλά και τί πρέπει να το κάνει.

Κι έχασε την μπάλα.

thefaq.gr