Ο ΧΥΤΑ Φυλής είναι από τις μεγαλύτερες πηγές μεθανίου στον κόσμο
Η σχετική λίστα του πανεπιστημίου UCLA κατατάσσει τη Φυλή στη 19η θέση παγκοσμίως, με μέσο ρυθμό εκπομπής περίπου 4 τόνων μεθανίου/ώρα. Ψάξαμε τις αιτίες.
Τετ. 19 Αυγούστου 2026
Στις 21 Απριλίου 2026, λίγο μετά το μεσημέρι, ένας αμερικανικός υπερφασματικός δορυφόρος καταγράφει ένα εκτεταμένο νέφος μεθανίου πάνω από τον ΧΥΤΑ της Φυλής. Ο εκτιμώμενος ρυθμός της εκπομπής ανέρχεται σε περίπου 5,9 τόνους την ώρα, με το νέφος να εκτείνεται σε μήκος περίπου τριών χιλιομέτρων, ενώ η κατεύθυνση του ανέμου οδηγεί τις εκπομπές προς τον Δήμο Φυλής. Την ίδια στιγμή, ανίχνευει ακόμη μία μικρότερη πηγή εκπομπής, περίπου 1.000 κιλών μεθανίου την ώρα. Οι δύο ταυτόχρονες πηγές εκτιμήθηκαν συνολικά σε περίπου 6,9 τόνους μεθανίου την ώρα.
Πίσω από την ανίχνευση είναι ο δορυφόρος Tanager-1 Tanager (satellite) της Planet Labs Planet, που αναπτύχθηκε στο πλαίσιο της Carbon Mapper Coalition Carbon Mapper Coalition και φέρει υπερφασματογραφικό αισθητήρα σχεδιασμένο από το εργαστήριο Jet Propulsion Laboratory της NASA Jet Propulsion Laboratory. Η τεχνολογία αυτή επιτρέπει την ανίχνευση και ποσοτικοποίηση εκπομπών μεθανίου και διοξειδίου του άνθρακα σε επίπεδο μεμονωμένων εγκαταστάσεων, απευθείας από το διάστημα. Τα δεδομένα στη συνέχεια επεξεργάζεται και ποσοτικοποιεί η μη κερδοσκοπική οργάνωση Carbon Mapper.
Γιατί όμως ένας εξειδικευμένος δορυφόρος αναζητά διαρροές μεθανίου στην Αττική;
Η απάντηση βρίσκεται στο ίδιο το αέριο.
Το μεθάνιο είναι ένα άχρωμο, άοσμο αέριο που παράγεται φυσικά κατά την αναερόβια αποδόμηση οργανικών υλικών. Σε έναν ΧΥΤΑ, τα θαμμένα οργανικά απόβλητα (υπολείμματα τροφών, χαρτί, πράσινα απόβλητα) αποσυντίθενται από βακτήρια χωρίς οξυγόνο, παράγοντας βιοαέριο το οποίο αποτελείται από περίπου 50% μεθάνιο και 50% διοξείδιο του άνθρακα. Γι’ αυτό, οι ΧΥΤΑ συγκαταλέγονται στις σημαντικότερες ανθρωπογενείς πηγές εκπομπών μεθανίου και η νομοθεσία προβλέπει να διαθέτουν συστήματα συλλογής βιοαερίου, ώστε αυτό να ανακτάται και να αξιοποιείται ενεργειακά ή να καίγεται με ελεγχόμενο τρόπο, αντί να διαφεύγει στην ατμόσφαιρα.
Το μεθάνιο δεν είναι τοξικό. Είναι όμως το δεύτερο σημαντικότερο αέριο του θερμοκηπίου μετά το διοξείδιο του άνθρακα και ευθύνεται για περίπου το 30% της παγκόσμιας υπερθέρμανσης από την προβιομηχανική εποχή. Παρότι έχει σχετικά σύντομη ατμοσφαιρική ζωή (περίπου 8,4 χρόνια) και συνεπώς η μείωση των εκπομπών του μπορεί να αποφέρει γρήγορα κλιματικά οφέλη, μέχρι να διασπαστεί αντιδρά στην ατμόσφαιρα σχηματίζοντας όζον στο επίπεδο του εδάφους Tropospheric Ozone | Climate & Clean Air Coalition, έναν ισχυρό ατμοσφαιρικό ρύπο που προκαλεί αναπνευστικά προβλήματα και συνδέεται με περίπου ένα εκατομμύριο πρόωρους θανάτους κάθε χρόνο παγκοσμίως.
Η διαρροή μεθανίου από τη Φυλή, επομένως, δεν αποτελεί απλώς ένα τοπικό περιβαλλοντικό πρόβλημα.
Η μέτρηση της 21ης Απριλίου δεν ήταν ένα μεμονωμένο περιστατικό
Το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο των δεδομένων της Carbon Mapper δεν είναι μόνο η μέτρηση των 6,9 τόνων CH₄/ώρα, αλλά η επαναληπτικότητα τέτοιων ανιχνεύσεων από τον συγκεκριμένο ΧΥΤΑ, όπου παρόμοιες εκπομπές έχουν εντοπιστεί επανειλημμένα.
Όπως εξήγησε στο inside story η ομάδα της Carbon Mapper, κάθε φορά που ο δορυφόρος Tanager παρατήρησε τη Φυλή κατά την περίοδο 2025-2026, εντόπισε εκπομπές μεθανίου αρκετά μεγάλες ώστε να είναι ορατές από το διάστημα. «Εκτιμούμε έναν μέσο ρυθμό εκπομπών για αυτόν τον χώρο υγειονομικής ταφής περίπου 4.300 kg/ώρα με τον δορυφόρο Tanager κατά τη διάρκεια αυτής της χρονικής περιόδου».
Συνολικά, ο οργανισμός διαθέτει δέκα επιτυχημένες δορυφορικές παρατηρήσεις για τη συγκεκριμένη περίοδο. Και στις δέκα καταγράφηκαν εκπομπές, γεγονός που δίνει στη Φυλή δείκτη 100% «Source Persistence».
Όπως εξηγεί η Carbon Mapper, οι ΧΥΤΑ «είναι γενικά μόνιμες πηγές μεθανίου, επειδή παράγουν πάντα μεθάνιο καθώς τα οργανικά απόβλητα αποσυντίθενται και ένα μέρος αυτού του παραγόμενου μεθανίου θα διαφύγει στην ατμόσφαιρα ως εκπομπές». Ο δείκτης Source Persistence «μας λέει πόσο συχνά οι εκπομπές ήταν αρκετά μεγάλες στον χώρο υγειονομικής ταφής ώστε να μπορούμε να τις δούμε από το διάστημα» και στην περίπτωση της Φυλής, «κάθε φορά που παρατηρούσαμε τον χώρο υγειονομικής ταφής από το διάστημα μπορούσαμε να δούμε τις εκπομπές μεθανίου με τον δορυφόρο».
Η εικόνα, ωστόσο, δεν ξεκινά το 2025.
Πριν ακόμη τεθεί σε λειτουργία ο Tanager, η Carbon Mapper αξιοποιούσε δεδομένα του EMIT (Earth Surface Mineral Dust Source Investigation Earth Surface Mineral Dust Source Investigation | NASA), ενός υπερφασματικού αισθητήρα του Jet Propulsion Laboratory της NASA, εγκατεστημένου στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό. Ο συνδυασμός δεδομένων των EMIT και Tanager επιτρέπει την εκτίμηση των εκπομπών της Φυλής ήδη από το 2023.
Συνολικά, από τον Οκτώβριο 2023 έως τον Απρίλιο 2026 καταγράφηκαν 21 νέφη μεθανίου σε 14 διαφορετικές ημέρες παρατήρησης, με τις περισσότερες εκπομπές να κυμαίνονται μεταξύ 2 και 6 τόνων μεθανίου/ώρα. Ο μέσος ρυθμός εκπομπής εκτιμάται σε περίπου 3,8 τόνους μεθανίου/ώρα, ενώ το Source Persistence φτάνει το 86%. Σε αρκετές περιπτώσεις καταγράφηκαν περισσότερα από ένα νέφη ταυτόχρονα, γεγονός που υποδεικνύει ότι οι εκπομπές ενδέχεται να προέρχονται από πολλαπλά σημεία εντός του ΧΥΤΑ.
Τι σημαίνουν όμως αυτοί οι αριθμοί; Σύμφωνα με τον Αντώνη Μαυρόπουλο, χημικό μηχανικό με 35 χρόνια εμπειρίας στη διαχείριση αποβλήτων, μέλος του Συμβουλίου Διοίκησης του ΕΜΠ, πρώην πρόεδρο της Διεθνούς Ένωσης Στερεών Αποβλήτων και μέλος της διεθνούς συμβουλευτικής επιτροπής του ΟΗΕ για τις περιβαλλοντικές τεχνολογίες, «αν τα νούμερα αυτά είναι όντως αντιπροσωπευτικά, τότε σημαίνουν ότι το ανθρακικό αποτύπωμα του ΧΥΤΑ Φυλής είναι πολύ σημαντικό και πρέπει να διερευνηθεί περαιτέρω. Επιπλέον, προκύπτει ξανά, με πολύ ξεκάθαρο τρόπο, η ανάγκη να προχωρήσουν άμεσα τα έργα διαλογής στην πηγή και επεξεργασίας των απορριμμάτων και ειδικά τα έργα ανακύκλωσης και εκτροπής των βιοαποβλήτων από την ταφή, έτσι ώστε να περιοριστεί δραστικά η ποσότητα των αποβλήτων που θάβεται».
Αν πάρουμε ως βάση όχι τον υψηλότερο μέσο ρυθμό των 4,3 τόνων/ώρα που δίνει η Carbon Mapper για την περίοδο 2025-2026, αλλά τον χαμηλότερο μέσο όρο των 3,8 τόνων/ώρα που προκύπτει από τις καταγραφές 2023-2026, και θεωρήσουμε ενδεικτικά ότι ο ρυθμός αυτός διατηρείται καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, τότε, πολλαπλασιάζοντας με τις 8.760 ώρες του έτους, καταλήγουμε σε 33.288 τόνους μεθανίου ετησίως, δηλαδή περίπου 91 τόνους κάθε μέρα. Πρόκειται για μία διαρροή μεθανίου ίση με το βάρος σχεδόν έξι πυροσβεστικών οχημάτων ανά ημέρα.
!['Αποψη του ΧΥΤΑ Φυλής την 16η Απριλίου 2019. [Γραφείο Τύπου Ν.Δ./Δημήτρης Παπαμήτσος/Eurokinissi])](https://insidestory.gr/sites/default/files/styles/image_ckeditor_small/public/2026-08/r4779101.jpg?itok=gugOK1N4)
Χρησιμοποιώντας το εργαλείο υπολογισμού εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου της Υπηρεσίας Περιβαλλοντικής Προστασίας των ΗΠΑ, Greenhouse Gas Equivalencies Calculator | EPA τα παραπάνω μεταφράζονται σε διαρροές σχεδόν 900.000 τόνων ισοδύναμου διοξειδίου του άνθρακα (CO2eq) τον χρόνο. Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος, είναι όσο εκπέμπουν συνολικά 130.000 κάτοικοι, ενώ θα χρειάζονταν περίπου 1.280 τετραγωνικά χιλιόμετρα δάσους, το ένα τρίτο της Αττικής, για να απορροφηθεί.
Ο Μαυρόπουλος επισημαίνει ότι «υπάρχει και η άλλη όψη του ίδιου νομίσματος. Το μεθάνιο είναι καύσιμο. Αν οι υπολογισμοί σας είναι σωστοί, η ενέργεια που διαφεύγει ανεκμετάλλευτη αντιστοιχεί σε 462 γιγαβατώρες θερμότητας ή, μετά τη μετατροπή σε ηλεκτρισμό, στο ετήσιο ρεύμα 47.000 νοικοκυριών».
Στη λίστα των 25
Με βάση τις δορυφορικές παρατηρήσεις της Carbon Mapper, το Ινστιτούτο Emmett για την Κλιματική Αλλαγή και το Περιβάλλον του Πανεπιστημίου UCLA συμπεριέλαβε τη Φυλή στα 25 σημαντικότερα hotspots εκπομπών μεθανίου από ΧΥΤΑ παγκοσμίως για το 2025.
Στη λίστα Spotlight on the Top 25 Plumes in '25: Landfills UCLA Emmett Institute cites largest methane emissions from landfills around the world | UCLA, η Φυλή κατατάχθηκε στη 15η θέση παγκοσμίως, με μέσο ρυθμό εκπομπής περίπου 3,6 τόνων μεθανίου/ώρα. Ενώ όταν επικαιροποιήθηκε με τα τελευταία δορυφορικά δεδομένα τον Απρίλιο του 2026, η κατάταξή της ήταν στην 19η θέση με μέσο ρυθμό εκπομπής 4,0 τόνων μεθανίου/ώρα.
Η κατάταξη βασίστηκε σε 2.994 νέφη μεθανίου από 707 χώρους αποβλήτων σε όλο τον κόσμο. «Οι ρυθμοί εκπομπών ενός ΧΥΤΑ μεταβάλλονται με τον χρόνο. Επομένως, η καταγραφή υψηλών ωριαίων ρυθμών σε συγκεκριμένες ημερομηνίες δεν σημαίνει ότι γνωρίζουμε πόσο μεθάνιο εξέπεμψε συνολικά ένας ΧΥΤΑ σε ολόκληρο το έτος. Παρόλα αυτά, κατά την εκτίμησή μας, με βάση τα διαθέσιμα δεδομένα, αυτή είναι περίπου η πλησιέστερη δυνατή προσέγγιση σε μια κατάταξη των μεγαλύτερων πηγών εκπομπών μεθανίου από ΧΥΤΑ για το 2025» αναφέρεται στην ιστοσελίδα Spotlight on the Top 25 Methane Plumes in 2025: Landfills | UCLA Law.
Όπως επισημαίνεται, «Για να γίνει αντιληπτό πόσο σημαντικές είναι αυτές οι πηγές εκπομπών και πόσο μεγάλη ευκαιρία προσφέρουν για άμεσες μειώσεις των εκπομπών, αρκεί ένα παράδειγμα: Μέσα σε έναν χρόνο, ένας ΧΥΤΑ που εκπέμπει 4 τόνους μεθανίου την ώρα θα συνέβαλε στην υπερθέρμανση του πλανήτη περίπου όσο ένα εκατομμύριο SUV ή ένας μεγάλος λιγνιτικός/ανθρακικός σταθμός ηλεκτροπαραγωγής ισχύος 500 MW».
Η λίστα περιλαμβάνει 25 εγκαταστάσεις σε 18 χώρες, με μέσους ρυθμούς εκπομπών –με τουλάχιστον δύο ανεξάρτητες ανιχνεύσεις εκπομπών– από 3,6 έως περίπου 7,5 τόνους μεθανίου/ώρα. Στον πίνακα υπάρχει η ένδειξη «potentially responsible operator» («πιθανά υπεύθυνος διαχειριστής), η οποία βασίζεται σε έρευνα της ομάδας του Emmett Institute και για τη Φυλή παραπέμπει στον Ειδικό Διαβαθμιδικό Σύνδεσμο Νομού Αττικής (ΕΔΣΝΑ ΕΣΔΝΑ).
«Ο ρυθμός εκπομπών από μόνος του δεν λέει όλη την ιστορία», επισημαίνει η ομάδα της Carbon Mapper. «Τα 5.900 κιλά μεθανίου ανά ώρα δεν είναι ασυνήθιστα από μόνα τους, αλλά βρίσκονται στο ανώτερο άκρο του εύρους εκπομπών που παρατηρούμε από χώρους υγειονομικής ταφής στην Ευρώπη».
Τι μπορεί όμως να προκαλεί εκπομπές αυτού του μεγέθους;
«Δεν έχουμε αρκετές πληροφορίες για την τοποθεσία για να προσδιορίσουμε την αιτία των συγκεκριμένων εκπομπών», αναφέρει η Carbon Mapper. «Με βάση την έρευνά μας στις ΗΠΑ, διαπιστώσαμε ότι αυτές οι εκπομπές έχουν συσχετιστεί με μια σειρά λειτουργιών υγειονομικής ταφής, όπως η επιφάνεια εργασίας, η υποδομή συλλογής αερίου και τα κενά ή οι ρωγμές στο κάλυμμα του χώρου υγειονομικής ταφής».
Αυτός είναι και ο λόγος, σημειώνουν, που απαιτείται συνδυασμός διαφορετικών μεθόδων παρακολούθησης. Οι δορυφόροι μπορούν να εντοπίζουν επαναλαμβανόμενα τα μεγάλα νέφη μεθανίου από το διάστημα, όμως η ακριβής αιτία κάθε εκπομπής μπορεί να εξακριβωθεί μόνο με επιτόπια τεχνική διερεύνηση.
Ο μοναδικός χώρος τελικής διάθεσης απορριμμάτων της Αττικής
Η ιστορία της Φυλής είναι, σε μεγάλο βαθμό, η ιστορία του τρόπου με τον οποίον η Αττική διαχειρίστηκε τα απορρίμματά της για περισσότερο από μισό αιώνα. Η ευρύτερη περιοχή λειτουργεί από τη δεκαετία του 1960 ως χωματερή και από το 1991 Το… χαλί δεν κρύβει άλλα σκουπίδια | Η Καθημερινή αποτελεί τον βασικό χώρο τελικής διάθεσης των απορριμμάτων της Αττικής, όπου κατοικεί περίπου το 40% του πληθυσμού της χώρας.
Παρά τις διαδοχικές εξαγγελίες για το κλείσιμό της και ενώ είχε θεωρηθεί ουσιαστικά κορεσμένη ήδη από το 2017, συνέχισε να επεκτείνεται μέσω νέων κυττάρων και παρατάσεων. Οι επεκτάσεις παρουσιάζονταν ως προσωρινές λύσεις έως την ανάπτυξη ενός μοντέλου που θα βασιζόταν στη διαλογή στην πηγή, την ανακύκλωση και την επεξεργασία βιοαποβλήτων. Η μετάβαση όμως καθυστέρησε.
Το 2023 ο σχεδιασμός προέβλεπε Ώρα μηδέν (ξανά) για τα σκουπίδια στην Αττική το τέλος της λειτουργικής ζωής της μέσα στο 2025. Τον Ιανουάριο του 2026, αντί για οριστικό κλείσιμο, το ΥΠΕΝ ενέκρινε νέο «πανωσήκωμα», που εξασφαλίζει περίπου 14 ακόμη μήνες λειτουργίας, επικαλούμενο τον κίνδυνο κορεσμού του συστήματος διαχείρισης αποβλήτων της Αττικής λόγω καθυστερήσεων στις νέες υποδομές. Ο Δήμος Φυλής έχει προσφύγει στο ΣτΕ κατά της νέας επέκτασης.
Αυτό είναι και το πλαίσιο μέσα στο οποίο πρέπει να εξεταστούν οι δορυφορικές ανιχνεύσεις μεθανίου.
ΕΔΣΝΑ: «Οι εκπομπές είναι αναμενόμενες σε έναν ενεργό ΧΥΤΑ»
Στην απάντηση του στο inside story Κατεβάστε εδώ ολόκληρη την απάντηση του ΕΣΔΝΑ στις πρώτες ερωτήσεις του inside story, ο ΕΔΣΝΑ διευκρινίζει ότι οι εκπομπές προέρχονται από το ενεργό μέτωπο του ΧΥΤΑ, όπου «η επιφάνεια των κυττάρων παραμένει αναγκαστικά ανοικτή για την απόθεση και καθημερινή κάλυψη των απορριμμάτων, με αποτέλεσμα να μην είναι δυνατή η πλήρης στεγανοποίηση και συλλογή του παραγόμενου βιοαερίου». Επισημαίνει ακόμη ότι «η ανίχνευση εκπομπών μεθανίου σε έναν ενεργό, μη οριστικά καλυμμένο ΧΥΤΑ δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη αστοχίας του συστήματος συλλογής βιοαερίου, αλλά είναι αναμενόμενο φαινόμενο που συνδέεται με τη φάση λειτουργίας του έργου», επισημαίνοντας ότι η Φυλή δέχεται καθημερινά περισσότερους από 5.000 τόνους αστικών αποβλήτων.
Αντίθετα, σύμφωνα πάλι με τον ΕΣΔΝΑ, στις αποκατεστημένες περιοχές του ΧΥΤΑ λειτουργεί εκτεταμένο δίκτυο συλλογής βιοαερίου με περίπου 830 ενεργά φρεάτια άντλησης, το οποίο «λειτουργεί σε ποσοστό >95%», αφού στις περιοχές που έχουν αποκατασταθεί «καμία διαφυγή δεν εμφανίζεται στη δορυφορική λήψη».
Όπως προσθέτει, «σε ενεργούς ΧΥΤΑ αναμένονται διάχυτες (fugitive) εκπομπές μεθανίου από τις ανοικτές επιφάνειες εργασίας και τα πρόσφατα απορριφθέντα απόβλητα, ακόμη και όταν εφαρμόζεται καθημερινή κάλυψη και λειτουργεί σύστημα συλλογής βιοαερίου».
!['Αποψη του ΧΥΤΑ Φυλής την 16η Απριλίου 2019. [Γραφείο Τύπου Ν.Δ./Δημήτρης Παπαμήτσος/Eurokinissi]](https://insidestory.gr/sites/default/files/styles/image_ckeditor_small/public/2026-08/r477.jpg?itok=XO666Iho)
Αναφέρει ωστόσο, ότι «στα ανοιχτά κύτταρα δεν υπάρχει ακόμη δίκτυο άντλησης, καθώς αποτελούν ενεργό μέτωπο και δεν μπορεί να εκτιμηθεί με ακρίβεια η παραγωγή βιοαερίου».
«Tο γεγονός ότι ένα μέτωπο είναι ενεργό δεν σημαίνει ότι δεν μπορούν να εφαρμοστούν βέλτιστες πρακτικές ώστε να ληφθούν υπόψη και να μειωθούν οι εκπομπές», μας λεει ο Τεοφίλ Ουμάν Γκιγιεμινό (Théophile Humann-Guilleminot), υπεύθυνος στο Methane Pollution Prevention της διεθνούς περιβαλλοντικής οργάνωσης Clean Air Task Force (CATF) Clean Air Task Force. Τον ρωτάμε αν τα επίπεδα που παρατηρήθηκαν στη Φυλή είναι φυσιολογικά και απαντά «δεν θα έπρεπε».
Ακόμη και αν οι διαφυγές από ένα ενεργό μέτωπο θεωρούνται αναμενόμενες, το ερώτημα είναι: έχει γίνει ό,τι είναι τεχνικά εφικτό ώστε να περιορίζονται όσο το δυνατόν περισσότερο;
Τα περιβαλλοντικά έγγραφα
Τα ίδια τα περιβαλλοντικά έγγραφα, πάντως, προβλέπουν ότι το βιοαέριο πρέπει να συλλέγεται ήδη όσο τα κύτταρα γεμίζουν, με οριζόντιους συλλέκτες.
Στη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων του 2021 Κατεβάστε εδώ τη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, η οποία τροποποιήθηκε το 2025 Κατεβάστε εδώ την τροποποίηση της ΜΠΕ του 2025 στο πλαίσιο της νέας επέκτασης του ΧΥΤΑ, αναφέρεται ότι: «Η άντληση θα γίνεται μέσω οριζόντιου δικτύου συλλογής κατά τη φάση λειτουργίας (όσο το απορριμματικό ανάγλυφο αναπτύσσεται) και μέσω δικτύου κάθετων γεωτρήσεων (φρεατίων) με το πέρας λειτουργίας των κυψελών».
Αντίστοιχα, η Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων 2021 εξειδικεύει ότι «κατά τη διάρκεια της πλήρωσης των νέων κυττάρων θα κατασκευαστούν οριζόντια φρεάτια επί των νέων αποθέσεων, παράλληλα με τα επίπεδα ανάπτυξης των ταμπανιών [...] Το συλλεγόμενο βιοαέριο, συμπεριλαμβανομένου και αυτού από τα νέα κύτταρα, να οδηγείται στη μονάδα ενεργειακής αξιοποίησης βιοαερίου της ΒΕΑΛ, ενώ σε περίπτωση αδυναμίας απορρόφησής του απ’ αυτήν να καίγεται σε πυρσό καύσης».
Τα οριζόντια συστήματα συλλογής βιοαερίου
Τα οριζόντια συστήματα συλλογής βιοαερίου A practical guidance for earlier landfill gas capture | Waste Today «χρησιμοποιούνται εδώ και χρόνια ως πρακτικό εργαλείο για τη συλλογή βιοαερίου κατά τη διάρκεια της ενεργού πλήρωσης ενός ΧΥΤΑ, πριν επιτευχθούν οι τελικές στάθμες και πριν καταστεί δυνατή η εγκατάσταση των συμβατικών κατακόρυφων φρεατίων. Σε αντίθεση με τα κατακόρυφα φρεάτια, τα οποία εγκαθίστανται συνήθως αφού συσσωρευτεί επαρκές ύψος αποβλήτων, οι οριζόντιοι συλλέκτες μπορούν να τοποθετούνται κατά τη διάρκεια της πλήρωσης.
[Πηγή: EPA ΗΠΑ LFG Energy Project Development Handbook | Landfill Methane Outreach Program]
Με δεδομένη τη διαφοροποίηση μεταξύ των περιβαλλοντικών εγγράφων και της περιγραφής του ΕΔΣΝΑ, ζητήσαμε διευκρινίσεις για το πώς συμβιβάζεται η αναφορά ότι στα ενεργά μέτωπα «δεν υπάρχει ακόμη δίκτυο άντλησης» με τις προβλέψεις της ΜΠΕ και της ΑΕΠΟ για συλλογή βιοαερίου ήδη κατά τη λειτουργία των κυττάρων. Ακόμα ζητήσαμε να μάθουμε την ακριβή έκταση των ενεργών κυττάρων, εάν αυτά είναι ενιαία ή τμηματικά και εάν καλύπτονται καθημερινά όπως ορίζει η νομοθεσία. Μέχρι τη δημοσίευση του παρόντος, δεν έχουμε λάβει απάντηση.
Συμβουλευτήκαμε τις βέλτιστες διεθνείς πρακτικές για τη διαχείριση του βιοαερίου σε χώρους ταφής. Όλα τα στοιχεία υποδεικνύουν ότι για να μαζεύεις το βιοαέριο με οριζόντια δίκτυα, πρέπει να έχεις όσο γίνεται μικρότερο ανοιχτό μέτωπο και να κλείνεις γρήγορα τα υπόλοιπα. Δηλαδή, να χωρίζεις τη χωματερή σε μικρά τμήματα, να τα καλύπτεις σταδιακά και όχι να αφήνεις όλη την έκταση ανοιχτή για να τα καλύψεις όλα μαζί στο τέλος. Αυτό όμως ανεβάζει το κόστος και δημιουργεί πρόσθετες λειτουργικές απαιτήσεις.
Από τις τεχνικές μελέτες προκύπτει όμως και κάτι ακόμη.
Η ΜΠΕ αναφέρει ότι: «Το βιοαέριο που παράγεται στον ΧΥΤΑ Φυλής αντλείται μέσω δικτύου κάθετων και οριζοντίων αγωγών (περίπου 12.000 m³ βιοαερίου/ώρα) και οδηγείται σε σταθμό ηλεκτροπαραγωγής, ισχύος 24,2 MWe για την παραγωγή ηλεκτρικής και θερμικής ενέργειας (συμπαραγωγή)».
Σύμφωνα με τον ΕΔΣΝΑ, το 2024 οδηγήθηκαν στη ΒΕΑΛ περίπου 10.812 κυβικά μέτρα Nm³ βιοαερίου/ώρα και το 2025 10.645 Nm³ βιοαερίου/ώρα.
Ωστόσο, οι μέσες τιμές εκπομπών που καταγράφηκαν από τους δορυφόρους (3,8 τόνων CH₄/ώρα την περίοδο 2023-2026 και 4,3 τόνων CH₄/ώρα την περίοδο 2025-2026), σε όρους όγκου και με βάση την περιεκτικότητα 48%-50% σε CH₄ που δηλώνει ο ΕΔΣΝΑ, αντιστοιχούν σε περίπου 10.600-12.000 Nm³ βιοαερίου/ώρα.
Τι σημαίνουν όλα αυτά με απλά λόγια; Οι δορυφορικά εκτιμώμενες διαφυγές μεθανίου φαίνεται να βρίσκονται στην ίδια τάξη μεγέθους με το συνολικό βιοαέριο που, σύμφωνα με τα έγγραφα, παράγεται και ανακτάται από το σύστημα άντλησης.
«Θα μπορούσε η σύγκριση αυτή να υποδηλώνει χαμηλή απόδοση του συστήματος συλλογής ή υποεκτίμηση της συνολικής παραγωγής και συλλογής βιοαερίου;» ζητήσαμε από τον ΕΔΣΝΑ να διευκρινίσει. Μέχρι τη δημοσίευση του παρόντος, δεν έχει δοθεί απάντηση.
Προκύπτει βέβαια και ένα ακόμη ερώτημα. Ο ΕΔΣΝΑ διευκρινίζει ότι «δεν υπάρχει βιοαέριο που να οδηγείται προς καύση σε πυρσό, καθώς η εγκατεστημένη ισχύς της ΒΕΑΛ επαρκεί για την πλήρη καύση όλης της ποσότητας που συλλέγεται». Αν οι δορυφορικά καταγεγραμμένες διαφυγές επιβεβαιωθούν, θα επαρκούσαν τα υφιστάμενα 24,2 MWe της ΒΕΑΛ για την ενεργειακή αξιοποίηση και αυτής της επιπλέον ποσότητας ή θα απαιτούνταν πρόσθετη δυναμικότητα;
Γιατί δεν εντοπίζονται διαρροές στους ελέγχους
Η Ετήσια Έκθεση Περιβαλλοντικής Παρακολούθησης του ΕΣΔΝΑ για το 2024
πάντως αναφέρει ότι κατά τους σχετικούς ελέγχους εντοπίστηκαν «αμελητέες ποσότητες διαφυγών». Οι μετρήσεις, όμως, αφορούν τα περιμετρικά φρεάτια ελέγχου που, όπως διευκρίνισε ο ΕΔΣΝΑ «δεν σχετίζονται με τα φρεάτια άντλησης και δεν είναι συνδεδεμένα με αυτά. Αντίθετα έχουν κατασκευαστεί προκειμένου να πιστοποιείται η στεγανότητα της γεωμεμβράνης στα όρια του ΧΥΤΑ» και οι μετρήσεις δείχνουν ότι «είναι επαρκής καθώς δεν μετρώνται διαφυγές». «Οποιεσδήποτε διαφυγές εμφανίζονται στην δορυφορική λήψη είναι επιφανειακές», διευκρινίζει.Όπως εξηγεί ο Μαυρόπουλος, «αυτό που μας καίει σε μια χωματερή είναι να αποφύγουμε τις πλευρικές διαρροές. Γιατί το μεθάνιο είναι εκρηκτικό σε συγκεντρώσεις πάνω από 5% άρα τις περιμετρικές διαρροές τις μετράμε πάντα για λόγους ασφάλειας των εργαζομένων και των περιοίκων, όχι τόσο για λόγους περιβαλλοντικής προστασίας. Είναι μια στάνταρ μεθοδολογία και από αυτή την άποψη τα στοιχεία του ΕΔΣΝΑ δείχνουν υψηλή ασφάλεια. Δεν πρέπει όμως να συγχέουμε τις πλευρικές διαρροές με τις διαρροές προς την ατμόσφαιρα, είναι δύο διαφορετικοί μηχανισμοί».
Ακόμα, η CATF επισημαίνει ότι «η συμβατική παρακολούθηση δείχνει πόσο μεθάνιο συλλαμβάνει το τεχνικό σύστημα, όχι πόσο μεθάνιο παράγεται ή διαφεύγει από την εγκατάσταση». Οι επιτόπιες μετρήσεις έχουν περιορισμούς πρόσβασης, ιδιαίτερα στο ενεργό μέτωπο, με αποτέλεσμα ότι «πολλές πηγές εκπομπών μπορεί να μην εντοπιστούν». Αντίθετα, «οι δορυφόροι μπορούν να δουν όλο το μεθάνιο που εκπέμπεται από την εγκατάσταση, και γι' αυτό οι δύο αριθμοί μπορεί να αποκλίνουν σημαντικά».
Όπως υποστηρίζει, η «προηγμένη και επαληθευμένη παρακολούθηση του μεθανίου πρέπει να ενσωματωθεί στη ρύθμιση των ΧΥΤΑ, επειδή τα δεδομένα που δηλώνονται από τους ίδιους τους φορείς και βασίζονται σε μοντέλα έχουν ένα δομικό “τυφλό σημείο” ακριβώς για τις μεγάλες διαφυγές μεθανίου που έχουν τη μεγαλύτερη σημασία, και μόνο η πολυεπίπεδη μέτρηση μπορεί να τις εντοπίσει αξιόπιστα».
Η παραγωγή μεθανίου ξεκινά από τα απορρίμματα που οδηγούνται σε ταφή
Κάθε τόνος οργανικού υλικού που καταλήγει στον ΧΥΤΑ αποτελεί μελλοντική πηγή βιοαερίου. Για αυτό, η διαλογή των βιοαποβλήτων στην πηγή αποτελεί βασικό μέτρο περιορισμού των μελλοντικών εκπομπών. Στη Φυλή ωστόσο τα διαθέσιμα στοιχεία επιβεβαιώνουν ότι η ταφή εξακολουθεί να αποτελεί το κυρίαρχο μοντέλο διαχείρισης των αστικών αποβλήτων της Αττικής.
Σύμφωνα με στοιχεία του ΕΔΣΝΑ, το 2025 εισήλθαν συνολικά στις εγκαταστάσεις διαχείρισης περίπου 2,32 εκατ. τόνοι απορριμμάτων, εκ των οποίων περίπου 1,89 εκατ. (το 81%) οδηγήθηκαν σε ταφή. Ενώ το ποσοστό διαλογής βιοαποβλήτων στην πηγή το 2025 ανήλθε σε 2,28%, έναντι 2,61% το 2024.
Τι προβλέπει η ΕΕ για τους ΧΥΤΑ και πού βρίσκεται η Ελλάδα
Η ευρωπαϊκή νομοθεσία προβλέπει ότι τα απόβλητα που οδηγούνται σε ταφή πρέπει, κατά κανόνα, να έχουν προηγουμένως υποστεί επεξεργασία.
Οι βασικοί στόχοι της ΕΕ:
- προετοιμασία για επαναχρησιμοποίηση και ανακύκλωση του 55% των αστικών αποβλήτων έως το 2025
- μείωση της ταφής στο 10% των αστικών αποβλήτων έως το 2035
Η Ελλάδα απέχει σημαντικά. Στο Country Report Greece 2026 Country report - Greece | European Commission, η Επιτροπή αναφέρει ότι περίπου 80% των αστικών αποβλήτων εξακολουθεί να οδηγείται σε ταφή, ενώ η ανακύκλωση βρίσκεται στο 17,4%, έναντι 48% στην ΕΕ.
Αυτό σημαίνει ότι ο ΧΥΤΑ λειτουργεί όχι μόνο ως χώρος τελικής διάθεσης υπολειμμάτων, αλλά και ως χώρος μακροχρόνιας αναερόβιας αποδόμησης οργανικών υλικών. Όσο μεγαλύτερη είναι η ποσότητα οργανικού υλικού που οδηγείται στην ταφή, τόσο μεγαλύτερο παραμένει το δυναμικό παραγωγής βιοαερίου.
«Στο τέλος της ημέρας, η βασική αιτία των εκπομπών είναι ότι δεν εφαρμόζεται στην πράξη η εκτροπή των οργανικών αποβλήτων από την ταφή. Τα οργανικά απόβλητα δεν θα έπρεπε να οδηγούνται στον ΧΥΤΑ· θα έπρεπε να οδηγούνται προς αξιοποίηση, είτε κομποστοποίηση ή παραγωγή βιοαερίου», λέει ο Τεοφίλ. «Πολλές λειτουργικές και τεχνικές βελτιώσεις μπορούν να γίνουν στους ΧΥΤΑ ώστε να περιοριστούν αυτά τα προβλήματα. Όμως η καλύτερη λύση για τη μείωση των εκπομπών από τους ΧΥΤΑ είναι να μειώσουμε και να σταματήσουμε να οδηγούμε εκεί τα οργανικά απόβλητα εξαρχής».
Tο ιστορικό φορτίο
Η παραγωγή βιοαερίου, ωστόσο, δεν σταματά με το κλείσιμο ενός χώρου ταφής. Η αποδόμηση των οργανικών υλικών συνεχίζεται για δεκαετίες και, σύμφωνα με την Υπηρεσία Καταγραφής Τοξικών Ουσιών και Ασθενειών των ΗΠΑ Landfill Gas Primer - An Overview for Environmental Health Professionals | ATSDR, οι ΧΥΤΑ μπορεί να παράγουν σημαντικές ποσότητες βιοαερίου για 20, 50 ή και περισσότερα χρόνια. Γι’ αυτό και τα συστήματα συλλογής και ελέγχου πρέπει να παραμένουν σε λειτουργία για μεγάλο διάστημα μετά την αποκατάσταση.
Οι σημερινές εκπομπές, επομένως, ενός μεγάλου ΧΥΤΑ δεν συνδέονται μόνο με τα απόβλητα που εισέρχονται σήμερα, αλλά και με το ιστορικό φορτίο απορριμμάτων που έχει συσσωρευτεί επί δεκαετίες.
«Είναι μία από τις μεγαλύτερες χωματερές της Ευρώπης και αυτό προκύπτει από τις ποσότητες που είναι θαμμένες εκεί πέρα μέσα στα χρόνια, οι οποίες δεν μπορούν να εκτιμηθούν με ακρίβεια, αλλά πρόκειται για δεκάδες εκατομμύρια τόνους σκουπιδιών», επισημαίνει ο Μαυρόπουλος. «Αν μιλάμε για 2 εκατομμύρια τόνους σκουπιδιών τον χρόνο, μόνο τα τελευταία 25 χρόνια είναι ήδη 50 εκατομμύρια. Το συνολικό φορτίο μπορεί να βρίσκεται οπουδήποτε μεταξύ 50 και 100 εκατομμυρίων τόνων. Και γι' αυτό έχει γίνει και αυτό το βουνό που βλέπουμε από την Αττική Οδό».
Το βιοαέριο, ωστόσο, δεν αποτελεί μόνο ζήτημα μεθανίου και κλιματικών εκπομπών. Ρωτήσαμε τον Μαυρόπουλο αν σε αυτές τις διαρροές μπορεί να οφείλονται και οι κατά καιρούς οσμές που έχουν παρατηρηθεί σε γειτονικές περιοχές. «Μαζί με το μεθάνιο και το διοξείδιο του άνθρακα, το βιοαέριο έχει και ιχνοστοιχεία. Κάποια από αυτά δημιουργούν προβλήματα οσμών, και επομένως, ανάλογα και με τη φορά του ανέμου, είναι όντως πιθανό να μπορούν να συσχετιστούν τα προβλήματα οσμών για τα οποία παραπονιέται η περιοχή. Είναι ανάγκη να διερευνηθεί περισσότερο το θέμα και, εάν απαιτηθεί, να παρθούν και πρόσθετα μέτρα για να προστατευτεί η υγεία του γειτονικού πληθυσμού. Πάνω από όλα, όμως, είναι ανάγκη να συζητήσουμε και κυρίως να δράσουμε άμεσα για να τερματιστεί το σημερινό μονοδιάστατο μοντέλο διαχείρισης απορριμμάτων στην Αττική και να τεθεί μία καταληκτική ημερομηνία για το οριστικό κλείσιμο του ΧΥΤΑ Φυλής», καταλήγει.
Για τον Τεοφίλ «η συζήτηση δεν πρέπει να περιορίζεται στο αν τηρούνται οι προβλεπόμενες διαδικασίες. Το πραγματικό πρόβλημα είναι η ίδια η ρύπανση και η ποσότητα του αερίου που διαφεύγει από την εγκατάσταση. Αν το πλαίσιο δεν απαιτεί ακόμη ολοκληρωμένες αξιολογήσεις εκπομπών, αυτό αποτελεί ευκαιρία για τις ελληνικές αρχές να ενισχύσουν την εποπτεία και να διασφαλίσουν ότι η επιβλαβής ρύπανση αντιμετωπίζεται».
Οι πρόσφατες εξελίξεις στις δορυφορικές τεχνολογίες κάνουν πλέον ορατό κάτι που μέχρι πρόσφατα ήταν δύσκολο να εντοπιστεί. Τα δεδομένα δεν μπορούν από μόνα τους να προσδιορίσουν την ακριβή αιτία των εκπομπών. Δείχνουν όμως ότι σημαντικές ποσότητες μεθανίου διαφεύγουν στην ατμόσφαιρα και ότι η Φυλή αποτελεί μια σταθερή και έντονη πηγή εκπομπών που πλέον δεν μπορεί να παραμένει αόρατη.
Για το παρόν ρεπορτάζ αποστείλαμε ερωτήσεις στο υπουργείο Ενέργειας και Περιβάλλοντος, αλλά δεν λάβαμε καμία απάντηση, παρότι δόθηκε επαρκής χρόνος. Η δε Περιφέρεια Αττικής μας απάντησε ότι για τις ερωτήσεις μας είναι κατάλληλος να απαντήσει ο ΕΣΔΝΑ.
Δεν υπάρχουν σχόλια