Φωτιά στην Πάρο: Το σκουπίδι δεν είναι δωρεάν
Ήταν η τέταρτη φορά που η Πάρος κάηκε εξαιτίας των σκουπιδιών μετά το 2018. Και αυτή τη φορά η καρδιά του προβλήματος είναι πως η τοπική κοινωνία δεν κοστολογεί στις αποφάσεις της το τίμημα που πληρώνει για τη συσσώρευση απορριμμάτων στο νησί.
Τρι. 04 Αυγούστου 2026
Την 1η Αυγούστου, τρεις μέρες μετά την έναρξη της καταστροφικής πυρκαγιάς που έκαψε το 10% της Πάρου, ο Δήμος του νησιού ζήτησε την άδεια του ΦΟΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου, του φορέα που διαχειρίζεται τον χώρο της Υγειονομικής Ταφής Απορριμμάτων, να αποθέσει ανακυκλώσιμα υλικά στον ΧΥΤΑ, απ’ όπου είχε ξεκινήσει η πυρκαγιά στις 28 Ιουλίου. Αυτό το έκανε τους προηγούμενους τέσσερις μήνες και διεκόπη στα τέλη Ιουλίου, όταν είχαν συσσωρευθεί βουνά ανακυκλώσιμων στον ΧΥΤΑ. Η απάντηση του ΦΟΔΣΑ, που μέχρι τότε δια του εργολάβου το επέτρεπε, ήταν –και σωστά– «δεν γίνεται». Μία μέρα πριν, ο δήμαρχος του νησιού είχε παραδεχθεί στο δημοτικό συμβούλιο ότι η διαχείριση των απορριμμάτων υπό τις παρούσες συνθήκες ήταν αδύνατη.
Αυτό είναι το χρονικό ενός αδιεξόδου.
Η εικόνα των πυρκαγιών στην Πάρο από το 2018 είναι η εξής:
| Έτος | Περιοχή | Εκτιμώμενη ζημιά/Επιπτώσεις |
|---|---|---|
| 2026 | ΧΥΤΑ, Άσπρο Χωριό, Τρυπητή | 12.000 στρέμματα καμένα, εκκένωση 10 οικισμών |
| 2024 | Έλιτας | Απειλή κατοικιών |
| 2021 | Κώστος, Χοιρόλακκας | Καταστροφή στο ιστορικό Βυζαντινό Μονοπάτι |
| 2018 | Κεντρική Πάρος | Καύση χαμηλής βλάστησης |
Και οι τέσσερις φωτιές, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο είχαν σχέση με τη διαχείριση των απορριμμάτων, ειδικά εκείνη του 2021, όπου η φωτιά ξεκίνησε κοντά στην εγκατάσταση της παλιάς διαλογής των ανακυκλώσιμων.
Ευθύνες του Δήμου στη διαχείριση απορριμμάτων
Η φετινή φωτιά στην Πάρο ξεκίνησε λίγο πριν από τις 13:30 στις 28 Ιουλίου, από τον χώρο του ΧΥΤΑ. Ο υποπυραγός ΧΓ, που συνέταξε έκθεση απλής αυτοψίας την επόμενη μέρα, 29 Ιουλίου, περιγράφει τον χώρο ως εξής:
- Α: Χώρος απόθεσης κυττάρου, στον οποίον εναποτίθενται αστικά απόβλητα και απορρίμματα, τη διαχείριση των οποίων έχει το Δίκτυο Φορέων Διαχείρισης Στερεών. «Και δεν έχει καμία σχέση με το σημείο εκδήλωσης της πυρκαγιάς, διότι βρίσκεται σε μακρινή απόσταση από το σημείο έναρξης».
- Β: Σωρός εναπόθεσης διάφορων απορριμμάτων, που περιείχε ειδικότερα: διάφορα μεταλλικά αντικείμενα, ξύλα, πλαστικά, σκουπίδια, ηλεκτρικές και οικιακές συσκευές.
- Γ: Σωρός που αποτελουνταν αποκλειστικά και μόνο από ανακυκλώσιμα υλικά και ευρίσκεται στο σημείο από το οποίο ξεκίνησε η πυρκαγιά σε κοντινή απόσταση.
Σύμφωνα με την έκθεση, «οι χώροι Β και Γ ανήκουν και διαχειρίζονται από τον Δήμο Πάρου. Το σημείο έναρξης εντοπίζεται στον σωρό Β, ενώ τα αίτια οφείλονται σε αυτανάφλεξη των απορριμμάτων, χωρίς να αποκλείεται όμως ότι μπορεί να υπήρχε κάποια μικρή εστία στο εσωτερικό των απορριμμάτων, η οποία δεν έγινε αντιληπτή... Στην προκειμένη περίπτωση τα απορρίμματα του χώρου Β κατά την αποσύνθεσή τους (χημική διεργασία) εκλύουν θερμότητα και σε συνδυασμό με εύφλεκτα αέρια της αποσύνθεσης δημιουργούν εκρηκτικό μίγμα και κυρίως οι ηλεκτρικές οικιακές συσκευές (ψυγεία) περιέχουν το αέριο φρέον, το οποίο είναι εκρηκτικό. Ο χώρος εκδήλωσης περιείχε απορρίμματα διαφόρων ειδών (διάφορα μεταλλικά αντικείμενα, ξύλα, πλαστικά, σκουπίδια, ηλεκτρικές και οικιακές συσκευές), τα οποία είναι εύφλεκτα και συμβάλλουν στη γρήγορη έναρξη και εξάπλωση της φωτιάς».
Ο υποπυραγός προσθέτει ακόμα στην έκθεσή του ότι οι «αρμόδιοι του Δήμου Πάρου» δεν είχαν προβεί στη σωστή διαχείριση του χώρου, επιτρέποντας τη συσσώρευση μεγάλου αριθμού αποβλήτων. Το αποτέλεσμα ήταν να καεί μεγάλος αριθμός απορριμμάτων μέσα στον χώρο και η φωτιά να βγει έξω από αυτόν, καίγοντας 10.000 στρέμματα δασικής και χορτολιβαδικής έκτασης. Οι αυτοψία διάρκεσε δύο ώρες το πρωί της επομένης της έναρξης της πυρκαγιάς και ενώ οι προσπάθειες για κατάσβεσή της βρίσκονταν ακόμα σε εξέλιξη.
Αντί για 25 χρόνια, γέμισε στα 10
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε ο Κώστας Μπιζάς στο έκτακτο δημοτικό συμβούλιο του Δήμου Πάρου την Παρασκευή 31 Ιουλίου 2026, (ενώ η φωτιά έκαιγε ακόμα), ο ΧΥΤΑ είχε κατασκευαστεί το 2008 με την προοπτική να εξυπηρετήσει τις ανάγκες του νησιού για μία 25ετία. «Από το 2018 είναι κορεσμένος… τα σκουπίδια είναι πάρα πολλά».
Από το 2024 είχα επισημάνει το πρόβλημα
παρακολουθώντας τα αποτελέσματα των εργασιών ανακαίνισης σπιτιών, ξενοδοχείων και εστιατορίων. Όπως έγραφα τότε στις «Βιώσιμες Κυκλαδες»: «Ένα πρόβλημα, όπως και στη Σίφνο, είναι τα λεγόμενα ογκώδη, που τοποθετούνται έξω από τις οικοδομές και κανείς δεν τα μαζεύει. Αυτά μπορεί να προέρχονται από ανακαινίσεις, απορρίψεις παλαιών οικιακών συσκευών ή και οικιακού εξοπλισμού (έπιπλα, ρολά κ.λπ.). Για τα ογκώδη από παλαιό οικιακό εξοπλισμό πρέπει να ειδοποιείται σχετική υπηρεσία του Δήμου που τα παραλαμβάνει συγκεκριμένη μέρα, κι αυτός είναι κανόνας που ισχύει για όλη την Ελλάδα.Τα μπάζα και τα υλικά ανακαινίσεων πρέπει να οδηγούνται σε ειδική ανακύκλωση, η οποία στοιχίζει. Κι αυτό είναι ένα έξοδο που οι περισσότεροι ιδιοκτήτες δεν θέλουν να πληρώσουν. Αλλά πρέπει... Ο γενικός γραμματέας Συντονισμού Διαχείρισης Αποβλήτων του υπουργείου Περιβάλλοντος Μανώλης Γραφάκος επιβεβαίωσε στις “Βιώσιμες Κυκλάδες” ότι το πρόβλημα “υπάρχει σε όλη την Ελλάδα”. Σε τι συνίσταται ακριβώς όμως;
Οι μηχανικοί που υπογράφουν τις άδειες μικρής κλίμακας (για επισκευές) υποδιαστασιολογούν τον όγκο των απορριμμάτων για να γλιτώσουν χρήματα στους εργοδότες. Οι ιδιοκτήτες βγάζουν τα απορρίμματα στον δρόμο για να τα αναλάβει η υπηρεσία καθαριότητας, με το κόστος να επιβαρύνει τους φορολογούμενους, αντί για εκείνους που ευθύνονται για την παραγωγή τους».
Οι δικές μας παρατηρήσεις το 2024 «κουμπώνουν» με εκείνες της αυτοψίας του υποπυραγού αλλά και μίας φίλης καθηγήτριας στην Πάντειο, της Βασιλικής Γεωργιάδου, που μένει κοντά στην αρχική εστία της φωτιάς και σημείωσε τα εξής: «Ως μια απλή κάτοικος, να σημειώσω απλώς ότι μου έκαναν εντύπωση οι ξεχειλισμένοι από σκουπίδια κάδοι που είδα σε αρκετά σημεία και τα πολλά βαριά αντικείμενα δίπλα σε αυτούς, με ό,τι αυτό σημαίνει για τις ευθύνες τοπικών αρχών και πολιτών».
Μπαλάκι ευθυνών
Μετά την παράδοση της έκθεσης του υποπυραγού το πρωί της 29ης Ιουλίου, δρομολογήθηκε η σύλληψη των υπεύθυνων του Δήμου (δήμαρχου και αρμόδιου αντιδήμαρχου), του υπεύθυνου της εταιρείας και ενός οδηγού απορριμματοφόρου που μπήκε τελευταίος στον ΧΥΤΑ πριν από την έναρξη της πυρκαγιάς. Από τον Δήμο Πάρου αρχισαν να δείχνουν πρός την Περιφέρεια. «Κάποιοι ήθελαν να με κλείσουν φυλακή», είπε σε συνεργάτες του ο περιφερειάρχης Νοτίου Αιγαίου, Γιώργος Χατζημάρκος. Η αλήθεια είναι ότι τα ευρήματα της πρώτης αυτοψίας δείχνουν στην κατεύθυνση του Δήμου και της εταιρείας WATT του Θανάση Κατρή, που διαχειρίζεται τον ΧΥΤΑ.
Πόση ευθύνη έχει όμως ο καθένας;
- Τα ογκώδη μπορούν να μεταφέρονται στον ΧΥΤΑ και καλύπτονται από την άδεια περιβαλλοντικών όρων, μόνον εφόσον είναι ξύλινα και θρυμματίζονται από μηχάνημα που δουλεύει σε μόνιμη βάση. Αυτό δεν συνέβαινε, σύμφωνα με διασταυρωμένες πηγές από τον δήμο και την περιφέρεια). Αυτή η διαδικασία πάντως δεν αφορά σε καμία περίπτωση τις ηλεκτρικές συσκευές, που πρέπει να διατίθενται σε χωριστό ρεύμα (επιστροφή/ανακύκλωση) και όχι να εναποτίθενται στον ΧΥΤΑ. Όσο για τα απορριμματοφόρα του Δήμου, κακώς κάνουν και τις παραλαμβάνουν, αν και πολλές φορές οι μικρότερες ρίχνονται στους κάδους.
- Τα ανακυκλώσιμα γίνονταν αντικείμενο διαλογής στο ΚΔΑΥ (Κέντρο Διαλογής) του Αγίου Βλάσση, πάλι από την WATT. Τον Μάρτιο του 2026 οι υπεύθυνοι της εταιρείας ειδοποίησαν τον Δήμο ότι δεν θα συνέχιζαν τη διαλογή, με αποτέλεσμα τα ανακυκλώσιμα να καταλήγουν στον ΧΥΤΑ. Μία απόπειρα να μεταφερθεί το κέντρο διαλογής στον ΧΥΤΑ απέτυχε, όταν ο αρμόδιος υπάλληλος του Δήμου διευκρίνισε ότι χωρίς ξεχωριστή περιβαλλοντική αδειοδότηση κάτι τέτοιο δεν μπορούσε να γίνει. Τα ανακυκλώσιμα πάντως, ακόμα και έτσι να είναι, δεν φαίνεται να έπαιξαν ρόλο στην ίδια την έναρξη της φωτιάς, που προήλθε από τα ογκώδη –αυτά καλύπτονται από ΑΕΠΟ– «αλλά μπορεί να έπαιξαν ρόλο στην εξάπλωσή της στη δεύτερη φάση», όπως μου είπε πυροσβεστική πηγή που επιθυμεί να παραμείνει ανώνυμη, καθώς η ανάκριση συνεχίζεται. Από τον Μάρτιο ως τα τέλη Ιουλίου τα ανακυκλώσιμα πολλών μηνών συγκεντρώνονταν στον ΧΥΤΑ. Είναι άγνωστο με ποιους τρόπους ελεγχόταν ο όγκος τους.
Η αποκομιδή
Η ανακριτική διαχείριση των μεθεόρτιων της φωτιάς δημιούργησε κακό κλίμα μεταξύ του Δήμου Πάρου και της Περιφέρειας νοτίου Αιγαίου, με τον περιφερειάρχη Γιώργο Χατζημάρκο να προσανατολίζεται στην αφαίρεση ακόμα και της αρμοδιότητας της αποκομιδής από τους Δήμους, καθώς ομολογείται και από τους ίδιους ότι στα περισσότερα νησιά δεν είναι σε θέση να την οργανώσουν.
Το ζήτημα αυτό δεν είναι άσχετο με την αύξηση των δημοτικών τελών. «Το σκουπίδι στα περισσότερα νησιά κοστίζει πολύ λίγο», λέει κυβερνητική πηγή που έχει μιλήσει με τον Χατζημάρκο τις τελευταίες ημέρες. Γενικά στην Ελλάδα το τέλος ταφής αποβλήτων σε ΧΥΤΑ κοστίζει γύρω στα 30 έως 40 ευρώ ανά τόνο, ενώ συνολικά οι ιδιωτικές συμβάσεις αποκομιδής του Δήμου Πάρου κοστίζουν στον Δήμο περίπου 3.433 ευρώ την ημέρα για δεκάδες τόνους σκουπιδιών.
Το 2024 ο Δήμος συγκέντρωνε μέχρι 45 τόνους ημερησίως. Ο υπολογισμός στην Πάρο εξακολουθεί να γίνεται λανθασμένα, με το τετραγωνικό και όχι με τον όγκο και οι τιμές κυμαίνονται στον μέσο όρο της χώρας, ενώ μιλάμε για νησί:
- Οικιακός Συντελεστής (Κατοικίες): Κυμαίνεται περίπου από 1,50€ έως 2,20€ ανά τ.μ. ετησίως (ανάλογα αν το ακίνητο βρίσκεται εντός οικισμού, π.χ. Παροικιά, Νάουσα, ή σε εκτός σχεδίου περιοχή).
- Επαγγελματικός Συντελεστής (Καταστήματα / Γραφεία / Ξενοδοχεία): Είναι σημαντικά υψηλότερος και μπορεί να ξεπεράσει τα 4,00€ έως 5,50€ ανά τ.μ., καθώς οι επιχειρήσεις παράγουν μεγαλύτερο όγκο απορριμμάτων.
Δεν υπάρχουν σχόλια