Μαργαρίτα Παπανδρέου / Η διαμάχη πατέρα-γιου. CIA πρoς Ανδρέα: «είσαι ένας υποψήφιος νεκρός»
H Μαργαρίτα Παπανδρέου που έφυγε πρόσφατα από τη ζωή, έζησε ορισμένες από τις πιο κρίσιμες στιγμές της σύγχρονης ιστορίας της χώρας. Η παρακάτω -αδημοσίευτη- συνέντευξη που μου είχε παραχωρήσει, περιλαμβάνει ανέκδοτα, ιστορικά περιστατικά από τη δεκαετία του ’60.
Στο σημερινό δεύτερο μέρος, διηγείται τη διαμάχη ανάμεσα στον Γεώργιο και τον Ανδρέα Παπανδρέου για την τακτική του κόμματος της Ενωσης Κέντρου απέναντι στο Παλάτι και τη δεξιά. Καθώς και τις προειδοποιήσεις Αμερικανών αξιωματούχων, που ζητούσαν από τον Ανδρέα να συναινέσει στην αναβολή των εκλογών, τον Μάιο του 1967.
H πρώτη σύγκρουση του Ανδρέα με τις ΗΠΑ σημειώθηκε στην επίσκεψη του πρωθυπουργού Γεώργιου Παπανδρέου στην Ουάσιγκτον. Ηταν προσκεκλημένος του Προέδρου Τζόνσον για το Κυπριακό. Είχε πάει τότε μαζί του και ο Ανδρέας ως εκπρόσωπος του υπουργείου Οικονομικών, αλλά κυρίως ως διερμηνέας και σύμβουλος του πατέρα του, καθώς γνώριζε πολύ καλά την Αμερική.
Ο πρωθυπουργός της Τουρκίας είχε περάσει από εκεί πριν από εμάς και θυμάμαι ότι μείναμε στην ίδια σουίτα με εκείνον. Μάλιστα η σύζυγος του Τούρκου πρωθυπουργού είχε ξεχάσει μερικά καλλυντικά.
Η εμπειρία εκείνη ήταν τραυματική διότι οι ΗΠΑ είχαν φέρει εκεί τους Έλληνες για να τους υποδείξουν τι να κάνουν. Ήταν το σχέδιο «Άτσεσον» για την Κύπρο και μας ασκούσαν μεγάλη πίεση, με αποτέλεσμα ο Ανδρέας να εξοργιστεί.
«Πως τον λένε αυτόν τον κερατά;»
Δεν έδειξε τον εκνευρισμό του την ώρα της συνάντησης, διότι δεν ήταν αυτός ο ρόλος του. Αλλά μιλώντας κατ’ ιδίαν, ήταν πολύ εκνευρισμένος με όλο αυτό, διότι θεωρούσε ότι επρόκειτο για ξεπούλημα. Ο Πρόεδρος Τζόνσον ήταν σκληρός τύπος, ήταν Τεξανός, σαν τον άλλο Τεξανό που μπήκε το 2000 στο Λευκό Οίκο (Τζωρτζ Μπους νεότερος-ΣΣ)
Η διαφορά μεταξύ τους ήταν ότι ο πρώτος ήταν έξυπνος, αν γίνομαι αντιληπτή. Πάντως, εκφραζόταν άκομψα. Μετά τη σύλληψη του Ανδρέα από τους πραξικοπηματίες το βράδυ του πραξικοπήματος, ορισμένοι παλαιοί συνάδελφοί του από τις ΗΠΑ, μεταξύ των οποίων και ο καθηγητής Κεν Γκαλμπραίηθ, πήγαν στον Πρόεδρο Τζόνσον και του είπαν, «πρέπει να κάνεις κάτι διότι αυτοί θα τον σκοτώσουν».
Τότε, ο Τζόνσον που έτρεφε μεγάλο σεβασμό για τον Γκαλμπραίηθ, γύρισε και είπε σε κάποιον εκεί: «πες σε αυτούς του τύπους της κυβέρνησης της Ελλάδας (εννοώντας τους δικτάτορες)- να μη σκοτώσουν , πως τον λένε, αυτόν τον κερατά,». Έτσι μιλούσε ο Τζόνσον.
To βράδυ που ήρθε το γράμμα από τον Βασιλιά
Το έδαφος για την κατάλυση της δημοκρατίας είχε στρωθεί με την υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ.
Για να ρίξεις τον νόμιμα εκλεγμένο πρωθυπουργό της χώρας, πρέπει να βρεις να πεις κάτι στο λαό. Στην περίπτωση του Βασιλιά, αυτό ήταν ότι υπήρχε μια συνωμοσία στην οποία ο Ανδρέας υποτίθεται ότι ήταν με κάποιο τρόπο μπλεγμένος, με σκοπό να καταλάβει την εξουσία με το στρατό.
Θυμάμαι πως έφτασε η επιστολή του Βασιλιά, από την οποία ξεκίνησε η κρίση. Ένα βράδυ, αργά γύρω στις 11 μμ, δειπνούσαμε στο Καστρί, εγώ, ο Ανδρέας και ο Γεώργιος Παπανδρέου, κάτι που κάναμε συχνά. Ο Γεώργιος Παπανδρέου ήταν περίπου ενάμιση χρόνο πρωθυπουργός.
Διαβάστε: Μαργαρίτα Παπανδρέου / Ο ερχομός στην Ελλάδα – Η παγίδα του Μητσοτάκη στον Ανδρέα
Ξαφνικά, χτύπησε το κουδούνι, άνοιξε ο σωματοφύλακας του Γεωργίου Παπανδρέου, που ήρθε μέσα και είπε: «είναι κάποιος στην πόρτα με ένα γράμμα από τον Βασιλιά και θέλει να το δώσει σε σας προσωπικά». Και ο Γεώργιος Παπανδρέου είπε στον Ανδρέα, «πήγαινε, πάρτο».
Ο Ανδρέας με βλοσυρό ύφος, σηκώθηκε και πήγε να το πάρει. Μόλις έφυγε, μου λέει ο Γεώργιος Παπανδρέου, «δεν θα είναι καλά τα νέα».
Και είχε δίκιο διότι επρόκειτο για την πρώτη επιστολή ενός σχεδίου αποσταθεροποίησης της κυβέρνησης και απομάκρυνσης της από την εξουσία.
Στην περίοδο της Αποστασίας είχαμε πληροφορίες ότι είχαν σταλεί τσάντες με χρήματα στα σπίτια των βουλευτών που προφανώς είχαν συμφωνήσει κάποιο χρηματικό ποσό για να «αποστατήσουν», να εγκαταλείψουν δηλαδή την Ένωση Κέντρου και να ενταχθούν στις δυνάμεις της Δεξιάς, στην πραγματικότητα με τον Βασιλιά.
Δεν ξέρω αν ήταν στη μέση μόνο τα λεφτά και αν δεν υπήρξαν ίσως και απειλές ή άλλα κίνητρα. Ας πούμε, ο Μητσοτάκης έφυγε και εντάχθηκε στη Δεξιά ίσως διότι θεωρούσε ότι ήταν η ευκαιρία για τον ίδιο να γίνει πρωθυπουργός μέσω αυτής.
Παπανδρέου εναντίον Παπανδρέου: η διαμάχη Γεωργίου-Ανδρέα
Μετά την πτώση των κυβερνήσεων των αποστατών, ο Ανδρέας υποστήριζε μια πολύ πιο αμετακίνητη θέση από ό,τι ο πατέρας του. Οτι δεν θα έπρεπε να γίνονται παραχωρήσεις προς τον Βασιλιά ή να πάρει μέρος το κόμμα στις συνομιλίες για σχηματισμό κυβέρνησης.
Ελεγε ότι αν η Ένωση Κέντρου έμενε σταθερή στις θέσεις της, από τη στιγμή που ήταν το πλειοψηφούν κόμμα, θα αναγκάζονταν τελικά οι άλλοι να κάνουν πίσω. Ηταν κατάπληκτος όταν ο πατέρας του έκανε συναντήσεις με τον Κανελλόπουλο και άλλες δυνάμεις για να βρουν ένα συμβιβασμό.
Όταν δε έμαθε ότι επιτεύχθηκε συμφωνία με τον Κανελλόπουλο, έγινε έξαλλος που ο πατέρας του το έκανε αυτό χωρίς να συμβουλευτεί τον ίδιο, καθώς βλεπόμασταν πολύ συχνά όλοι μαζί σε συναντήσεις για την επιλογή της στρατηγικής που θα ακολουθούνταν. Και ο Ανδρέας θεωρούσε ότι λίγο-πολύ τον είχε πείσει.
Υπήρχε πλέον μεταξύ τους μια πραγματική και βαθιά διαφοροποίηση. Πολλά στελέχη, βουλευτές τής Ενώσεως Κέντρου, είχαν έρθει στον Ανδρέα και του είχαν πει, «είμαστε μαζί σου, συμφωνούμε με τις θέσεις σου». Είχε συγκεντρώσει, έτσι, γύρω του τότε περίπου τριάντα άτομα. Αυτό έκανε το χάσμα ανάμεσα στον Ανδρέα και τον πατέρα του ακόμη μεγαλύτερο.
Έτσι, άκουγα από τον πατέρα του όλων των ειδών τα παράπονα. Ότι δηλαδή από τη μια δεν ήταν σωστός γιος ή ίσως και ότι δεν ήταν σωστό στέλεχος του κόμματος. Διότι ως αρχηγός του κόμματος, ο Γεώργιος περίμενε ότι ο γιος του θα συμφωνούσε, και ήταν δυστυχής που δεν είχε γίνει αυτό.
Ο Γεώργιος είχε άλλα σχέδια για τον Ανδρέα
Ενώ ο ίδιος ο Ανδρέας δίσταζε, στα τέλη του 50 και στις αρχές του 60, ο πατέρας του ήθελε να μπει στην πολιτική, από τότε που ο γιος του ήταν νεαρός μαθητής, ήδη πριν από τον πόλεμο. Τον έβλεπε ως τον διάδοχό του. Αλλά τώρα τα πράγματα είχαν εξελιχθεί διαφορετικά.
Στη συνέχεια, εγώ ανέλαβα τον άχαρο ρόλο του μεσολαβητή ανάμεσα στον πατέρα και τον γιο. Διότι είχαν να μιλήσουν καιρό οι δυο τους, δεν πηγαίναμε πλέον στο Καστρί, κι έτσι ο πατέρας πήρε την πρωτοβουλία να πάω να δω τον ίδιο και να μιλήσουμε, έχοντας προηγουμένως την έγκριση του Ανδρέα.
Μου έκανε πρώτα τα παράπονά του για τον Ανδρέα, μιλήσαμε σχετικά με την πολιτική κατάσταση και μου είπε, «ξέρεις ότι προσπαθούμε να πάμε σε εκλογές. Και τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνονται τα πράγματα, ο Ανδρέας θα έχει το κόμμα του κι εγώ θα έχω το δικό μου».
Και πρόσθεσε, «μπορείς να φανταστείς έναν πατέρα στο ένα μπαλκόνι κι έναν γιο στο άλλο; Υπό αυτές τις συνθήκες θα έπρεπε να αποσυρθώ από την πολιτική». Το έλεγε σαν να εννοούσε ότι «ο γιος μου με εξωθεί να πάρω την απόφαση να εγκαταλείψω την πολιτική ζωή».
Αυτό ήταν ένα σοβαρό επιχείρημα για τον Ανδρέα και δεν νομίζω ότι ήθελε, στην πραγματικότητα, να συμβεί κάτι τέτοιο. Η αγάπη του για τον πατέρα του ήταν δυνατή. Και αποφάσισε να διαλύσει την ομάδα των 30 υποστηρικτών του, παρότι δεν είχε επίσημη υπόσταση, να τους πει ότι «είναι καλύτερο να αφήσουμε τον πατέρα μου να συνεχίσει τη στρατηγική του κι εμείς να μείνουνε σιωπηλοί».
CIA πρoς Ανδρέα: «συνεπώς, είσαι ένας υποψήφιος νεκρός»
Ήταν όμως σαφές ότι ο Βασιλιάς δεν είχε ξεκινήσει όλη αυτή τη διαδικασία να ρίξει τον Γεώργιο Παπανδρέου από τη θέση του, μόνο και μόνο για να του επιτρέψει να κερδίσει ξανά τις εκλογές. Γίνονταν μυστικές κινήσεις αλλά στην Ελλάδα, γενικά, δεν υπάρχουν και πολλά που μπορούν να κρατηθούν μυστικά. Ετσι μαθαίναμε ότι καταστρώνανε διάφορα, με απώτερο σχέδιο το πραξικόπημα.
Ο Νόμπερτ Άνσουτζ ήταν το νούμερο 2 της πρεσβείας, ήμουνα σίγουρη ότι ήταν στην CIA και είχαμε κοινωνικές επαφές. Εμενε στο Ψυχικό, όχι πολύ μακριά από εμάς.
Περίπου δέκα ημέρες πριν από το πραξικόπημα, είχε γίνει μια συνάντηση του Άνσουτζ με τον Ανδρέα στην οποία ο πρώτος προσπάθησε να πείσει τον δεύτερο να είναι πιο συμβιβαστικός, πιο επιεικής, να δεχθεί την αναβολή των εκλογών που είχαν καθοριστεί για το Μάιο, νομίζω για ένα χρόνο μετά. Και του είπε, «αν το κάνεις αυτό, μπορούμε κάπως να εκτονώσουμε την κατάσταση». Ο Ανδρέας αρνήθηκε και τότε του είπε: «συνεπώς, είσαι ένας υποψήφιος νεκρός».
(απόδοση στα ελληνικά: Δ.Π. Σωτηρόπουλος)
Δεν υπάρχουν σχόλια