Ηδονοβλεψίες της βίας
Του Γιώργου Τραπεζιώτη
- Μερικές ειδήσεις δεν χρειάζεται καν να τις σχολιάσεις, καθώς «μιλάνε» – αυτό που λέμε – «από μόνες τους». Εκεί είναι το «γεγονός», εκεί οι πρωταγωνιστές τους, εκεί οι πολιτικές τους στοχεύσεις, εκεί και τα συμπεράσματα. Συμπεράσματα που σε (προ)καλούν όμως να πάρεις θέση και να συνταχθείς. Ή με τους ανθρώπους ή με τα τέρατα.
Ακριβώς μια τέτοια είδηση, ήρθε στην επικαιρότητα την περασμένη εβδομάδα από τις ΗΠΑ του Τραμπ. Ο Αμερικανός υπουργός Πολέμου, Πιτ Χέγκσεθ ανακοίνωσε πως στις 3 Δεκεμβρίου θα μεταδοθεί «ζωντανά» η δια τυφεκισμού από στρατιωτικό απόσπασμα, εκτέλεση του Νιντάλ Χάσαν. Του πρώην ψυχιάτρου που υπηρετούσε στις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις και ο οποίος το 2009 σκότωσε 13 άτομα στη στρατιωτική βάση Φορτ Χουντ.
Τί έκανε όμως ο Χέγκσεθ και το έκανε «μέρα-μεσημέρι»;
Ως γνήσιο αντιπολιτικό υποπροϊόν της αμερικανικής ακροδεξιάς, αποπειράθηκε για ακόμη μία φορά να μετατρέψει ενεργούς πολίτες σε παθητικούς θεατές – ή ακόμη χειρότερα σε «ηδονοβλεψίες» της βίας. Με την τελευταία επισήμανση μάλιστα να την κάνει πρόσφατα σε άρθρο του ένας συντηρητικών απόψεων, Αμερικανός δημοσιογράφος και πολιτικός σχολιαστής, ο Ουίλιαμ Κρίστολ. Άλλωστε όπως έχει αποτυπωθεί και ιστορικά, μία από τις επιδιώξεις της «Φασιστικής Διεθνούς», είτε στην σύγχρονη αμερικανική, είτε σε άλλη εκδοχή της, είναι και η μετατροπή της ίδιας της πολιτικής διαδικασίας, σε θέαμα και σε τελετουργία ισχύος, μαζικής ταύτισης και πειθαρχίας.
Πάντα μάλιστα η πολιτική εξαχρείωση ενός λαού, περνούσε και μέσα από την ηθική του εξαχρείωση με τον μηχανισμό αυτό να αποτελεί βασικό στοιχείο του φασιστικού εγχειρήματος, αλλά και προϋπόθεση της επιτυχίας του.
Το «damnatio ad bestias» της ρωμαϊκής «καταδίκης στα θηρία» προς τέρψιν των πολιτών-θεατών, είναι ξανά εδώ λοιπόν. Και τα μαρμάρινα σκαλιά του Κολοσσαίου, είναι πλέον τα μαξιλάρια των αναπαυτικών καναπέδων μας. Και ας μην κάνει κάποιος το λάθος να πιστέψει η συγκεκριμένη τραμπικής κοπής προσφορά «άρτου και θεάματος» (αλλά δίχως τον άρτο), αφορά μόνο τον αμερικανικό λαό.
«Θα φροντίσουμε να μπορούν οι άνθρωποι να την παρακολουθήσουν. Θα είναι δημόσια», είπε διόλου τυχαία ο Χέγκσεθ. Τονίζοντας επιπλέον πως, «ο κόσμος πρέπει να καταλάβει ότι τέτοιου είδους πράξεις έχουν σοβαρές συνέπειες».
Σαφώς και δεν ζούμε στην αυτοκρατορική Ρώμη, ούτε κάθε δημόσιο θέαμα αποτελεί από μόνο του ακόμη μια ένδειξη αυταρχισμού. Το ερώτημα, ωστόσο, παραμένει. Τι συμβαίνει όταν ο ανθρώπινος πόνος μετατρέπεται με την κυβερνητική βούλα σε «content». Τί γίνεται όταν ο θάνατος προσφέρεται απλόχερα ως εικόνα προς κατανάλωση και όταν η εξοικείωση με τη βία παρουσιάζεται – και καταντά «αποδεκτή» – ως πολιτική πρακτική και στάση πολιτικής αποφασιστικότητας;
Η τεχνολογία είναι καθορίζει εν πολλοίς τις πιθανές απαντήσεις που δίνονται.
Μια ανάλογη πράξη, σαν την σχεδιαζόμενη εκτέλεση του Χάσαν που κάποτε απαιτούσε τη φυσική παρουσία του πλήθους, σήμερα μπορεί να φτάσει εύκολα στα μάτια όλων μέσα από δισεκατομμύρια οθόνες. Η απόσταση ανάμεσα στο γεγονός και στον θεατή «μεγαλώνει», ενώ η ίδια η πράξη κινδυνεύει να αποσυνδεθεί από την ανθρώπινη πραγματικότητα που την περιβάλλει. Κάπως έτσι, ο θάνατος γίνεται απλώς «μία εικόνα». Η εικόνα μετουσιώνεται σε θέαμα και το θέαμα, όταν επαναλαμβάνεται, τελικά παύει να προκαλεί αποστροφή.
Τι είμαστε διατεθειμένοι να αποδεχτούμε λοιπόν; Πότε η περιέργειά μας καταντά εντέλει αδιαφορία και πότε η επαναλαμβανόμενη εκούσια έκθεσή μας στη βία, αρχίζει να διαβρώνει την αίσθηση του ορίου;
Οι καναπέδες μας δεν είναι τα σκαλιά του Κολοσσαίου. Μπορούν, ωστόσο, να γίνουν οι σύγχρονες κερκίδες μιας κοινωνίας που παρακολουθεί τον πόνο από ασφαλή απόσταση και να μπερδεύει την θέαση με την κατανόηση των όσων παρακολουθεί.
Μια δημοκρατία όμως – ειδικά όταν απειλείται – κρίνεται και από το τί επιλέγει να καταστήσει «δημόσιο θέαμα». Κυρίως, όμως, κρίνεται από τα φίλτρα των μελών της, ενώ εντείνεται η επιχείρηση απευαισθητοποίησης της κοινής γνώμης. Με στόχο να καταστεί η σκληρότητα «φυσιολογική» και ο εκμαυλισμός «κανονικότητα». Και οι πολίτες τελικά να μετατραπούν σε ηδονοβλεψίες της βίας.
Δεν υπάρχουν σχόλια