Oι πληγές που... καίνε ακόμη
Δέκα χρόνια μετά την πυρκαγιά στο κλαμπ Collective του Βουκουρεστίου, που κόστισε τη ζωή σε 65 ανθρώπους και άφησε πίσω της εκατοντάδες τραυματίες, η Ρουμανία εξακολουθεί να μη διαθέτει λειτουργικό κέντρο για την αντιμετώπιση βαριά εγκαυματιών. Το τραγικό γεγονός αποκάλυψε τις χρόνιες αδυναμίες ενός συστήματος υγείας που επί χρόνια έκρυβε πίσω από τις γραφειοκρατικές υποσχέσεις του την πραγματικότητα: έλλειψη εξειδικευμένων κλινών, ανεπαρκής εξοπλισμός και νοσοκομεία πλημμυρισμένα από ανθεκτικά μικρόβια και κρατική διαφθορά.
Η υπόθεση Collective σημάδεψε μια ολόκληρη γενιά. Από τους 146 τραυματίες που νοσηλεύτηκαν, οι 38 πέθαναν στα νοσοκομεία. Οι 33 από αυτούς είχαν επιζήσει τις πρώτες μέρες, αλλά υπέκυψαν αργότερα, σε ένα σύστημα που αποδείχθηκε ανίκανο να τους κρατήσει ζωντανούς. Τα έγγραφα της δίκης καταγράφουν πως οι 23 πέθαναν από πολυανθεκτικές νοσοκομειακές λοιμώξεις – ένα αθέατο «δεύτερο πυρ» που έκαιγε τα σώματά τους μέσα στις ΜΕΘ.
Δέκα χρόνια μετά, σχεδόν τίποτα δεν έχει αλλάξει. Η χώρα των 19 εκατομμυρίων κατοίκων, που υπόσχεται εδώ και χρόνια την ίδρυση τριών σύγχρονων κέντρων εγκαυμάτων, συνεχίζει να μεταφέρει τους πιο σοβαρά ασθενείς της στο εξωτερικό. Οι εξαγγελίες διαδέχονται η μία την άλλη, αλλά το αποτέλεσμα παραμένει το ίδιο: οι βαριά εγκαυματίες πεθαίνουν μέσα στα νοσοκομεία της, περιμένοντας ένα αεροπλάνο που δεν έρχεται ποτέ στην ώρα του. Οι τρεις νέες μονάδες –σε Τιμισοάρα, Τάργκου Μουρές και Βουκουρέστι– αναμένεται να ολοκληρωθούν το 2026-2027 με χρηματοδότηση από την Παγκόσμια Τράπεζα. Μέχρι τότε, οι περισσότεροι ασθενείς θα συνεχίσουν να μεταφέρονται σε Βέλγιο, Γερμανία και Αυστρία.
Τα θύματα που νοσηλεύτηκαν μετά τη φωτιά του 2015 περιέγραψαν έναν «δευτερεύοντα» θάνατο μέσα στα νοσοκομεία. Η υπόθεση αναζωπύρωσε την ανάγκη για διαφάνεια και λογοδοσία - ένα κλίμα στο οποίο αναδύθηκαν προσωπικότητες κατά της διαφθοράς, όπως η εισαγγελέας Λάουρα Κοβέσι. Το συγκλονιστικό ντοκιμαντέρ Collective (Netflix) καταγράφει με σκληρή λεπτομέρεια την πορεία της έρευνας, τις αποκαλύψεις για νοθευμένα/αραιωμένα αντισηπτικά και την πίεση που άσκησαν η ερευνητική δημοσιογραφία και ακτιβιστές ώστε να φωτιστεί ολόκληρη η αλυσίδα ευθυνών. Το ρουμανικό συλλογικό τραύμα φέρνει στη μνήμη και την ελληνική τραγωδία του 2018.
Το Μάτι και η αφύπνιση που δεν έγινε ποτέ
Η πυρκαγιά του Ιουλίου 2018 στο Μάτι άφησε πίσω της από 100 νεκρούς, δεκάδες εκ των οποίων πέθαναν από εγκαύματα τις επόμενες ημέρες. Παρότι το γεγονός ανέδειξε για πρώτη φορά τόσο έντονα το ζήτημα της φροντίδας των εγκαυματιών, η δημόσια συζήτηση επικεντρώθηκε -όχι άδικα- κυρίως στην ευθύνη των Αρχών για την ίδια τη φωτιά. Η 23η Ιουλίου 2018 είναι η ημέρα με τους περισσότερους εγκαυματίες και νεκρούς από φωτιά στη σύγχρονη ιστορία της χώρας.
Από εκείνη την τραγωδία γεννήθηκε η Salvia (πήρε το όνομά της από το ομώνυμο φυτό, το οποίο στην Ελλάδα ονομάζεται και «φωτιά», ενώ το όνομα αυτό παραπέμπει στο salvare/salvation, που σημαίνει «διάσωση», «σωτηρία»), η πρώτη ελληνική οργάνωση αφιερωμένη στους εγκαυματίες. Με πρωτοβουλία της δημιουργήθηκε το Εθνικό Μητρώο Θυμάτων Εγκαυμάτων και καθιερώθηκε η 16η Δεκεμβρίου ως Ημέρα Πρόληψης Εγκαυμάτων. Ωστόσο, το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τα Εγκαύματα, που εξαγγέλθηκε το 2023, παραμένει στα χαρτιά.
Η Ελλάδα διαθέτει τέσσερις μονάδες εγκαυμάτων – στην Αθήνα («Γεννηματάς», Θριάσιο, 251 ΓΝΑ) και στη Θεσσαλονίκη («Παπανικολάου»). Παρ’ όλα αυτά, οι μονάδες αυτές λειτουργούν υποστελεχωμένες και χωρίς σταθερή διασύνδεση μεταξύ τους. Οι περισσότεροι ασθενείς με εκτεταμένα εγκαύματα αντιμετωπίζονται σε γενικές ΜΕΘ, χωρίς εξειδικευμένο προσωπικό ή τα απαραίτητα φίλτρα αέρα που απαιτούνται για την αποφυγή λοιμώξεων.
Σύμφωνα με στοιχεία της οργάνωσης Salvia, στην Ελλάδα καταγράφονται περίπου 2.000 εγκαυματίες ετησίως, από τους οποίους 700-800 νοσηλεύονται σε σοβαρή κατάσταση. Ωστόσο, δεν υπάρχουν επίσημα εθνικά δεδομένα για τους θανάτους και τις μακροχρόνιες επιπλοκές. Με βάση τα δεδομένα της Πυροσβεστικής, στη χώρα έχουμε γύρω στις 20.000-25.000 αστικές πυρκαγιές τον χρόνο και σε αυτές περίπου 80 άνθρωποι ανασύρονται χωρίς τις αισθήσεις τους μέσα από τα σπίτια τους.
Η πυρκαγιά δεν είναι ωστόσο η μοναδική αιτία πρόκλησης εγκαυμάτων: λανθασμένη χρήση χημικών, λανθασμένη χρήση οινοπνεύματος, δυστυχήματα από χαλασμένα πολύπριζα ή θερμαντικά σώματα, ακόμα και από καθημερινές εργασίες με καυτά υγρά. Ο τραυματισμός λόγω εγκαύματος παρουσιάζει μεγάλη θνησιμότητα εξαιτίας των λοιμώξεων, ενώ απαιτεί χρονοβόρα νοσηλεία, πολλαπλά χειρουργεία και χρόνια αποκατάσταση. Στην Ελλάδα η μοναδική πιστοποιημένη μονάδα εγκαυμάτων σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα και τη European Burn Association είναι αυτή του Νοσοκομείου «Παπανικολάου».
Από χώρα-θύμα, χώρα υποδοχής
Η Ελλάδα, τα τελευταία χρόνια, έχει βρεθεί και στην αντίθετη πλευρά: τον Μάρτιο του 2025, μετά την εφιαλτική φωτιά στο κλαμπ Pulse στο Κοτσάνι της Βόρειας Μακεδονίας, δώδεκα σοβαρά τραυματίες μεταφέρθηκαν σε ελληνικά νοσοκομεία - πέντε στο «Παπανικολάου» και επτά σε στρατιωτικά νοσοκομεία της Αθήνας. Η μεταφορά έγινε γρήγορα, με την υποστήριξη του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας, αποδεικνύοντας πως, υπό προϋποθέσεις, η χώρα μπορεί να ανταποκριθεί. Αυτό όμως ήταν εξαίρεση. Δεν υπάρχει σταθερό πρωτόκολλο συνεργασίας με τα γειτονικά κράτη, ούτε ένα ενιαίο σχέδιο αντιμετώπισης μαζικών εγκαυμάτων, παρότι τα καλοκαίρια οι πυρκαγιές γίνονται ολοένα και πιο καταστροφικές.
Η χειρότερη έλλειψη είναι όμως στον τομέα της αποκατάστασης του εγκαύματος, καθώς δεν υπάρχει εξειδικευμένο προσωπικό. Οπως αναφέρει η οργάνωση Salvia, οι σχετικές στατιστικές αποκατάστασης είναι δυσοίωνες: στην Ελλάδα καταφέρνει να επιζήσει περίπου το 40% των εγκαυματιών. Παρότι δεν υπάρχει ένα επικαιροποιημένο, εθνικό και συγκρίσιμο ποσοστό επιβίωσης/θνητότητας για όλους τους νοσηλευόμενους εγκαυματίες, είναι δεδομένο πως ξεπερνά το 35%, όπως έδειξε και παλαιότερη μελέτη για το Nοσοκομείο «Γεννηματάς» (βλ. Fatalities from a Greek Burn Unit-A clinicopathological correlation of 129 cases, https://shorturl.at/vkuXZ). Στο εξωτερικό το ποσοστό αυτό αυξάνεται κατά 50 μονάδες! Στην Ιταλία το ποσοστό θνησιμότητας των ασθενών που έχουν υποστεί εγκαύματα είναι μόλις 5,3% (εκτίμηση για νοσηλευμένους ασθενείς), ενώ μονοψήφια είναι τα ποσοστά σε Ισπανία, Αυστρία και Βουλγαρία.
Κεντρική Ευρώπη: όταν το κράτος δεν περιμένει τη φωτιά
Σε αντίθεση με τη Ρουμανία αλλά και την Ελλάδα, χώρες όπως η Αυστρία, η Κροατία και η Βουλγαρία έχουν οργανώσει δίκτυα φροντίδας που, αν και όχι τέλεια, λειτουργούν με συνέπεια. Στο Γενικό Νοσοκομείο της Βιέννης (AKH) λειτουργεί το μοναδικό εξειδικευμένο Κέντρο Σοβαρών Εγκαυμάτων της χώρας. Διαθέτει έξι κλίνες εντατικής και ειδικό τηλεφωνικό αριθμό έκτακτης ανάγκης. Κάθε χρόνο δέχεται ασθενείς από τις γειτονικές χώρες· το 2025 νοσηλεύτηκαν εκεί έξι εγκαυματίες από τη Β. Μακεδονία μετά από μεγάλη φωτιά στη χώρα τους. Η Αυστρία δεν έχει ποτέ χρειαστεί να ζητήσει διεθνή βοήθεια για εγκαυματίες.
Στο Ζάγκρεμπ, το Nοσοκομείο Sestre Milosrdnice διαθέτει τη μοναδική τράπεζα καλλιέργειας δέρματος στα Βαλκάνια. Η τεχνογνωσία αυτή γεννήθηκε μετά την τραγωδία στο εθνικό πάρκο Κορνάτι (στο ομώνυμο νησί) το 2007, όταν δώδεκα πυροσβέστες σκοτώθηκαν σε πυρκαγιά και ένας επέζησε με εκτεταμένα εγκαύματα. Από τότε, η Κροατία αντιμετωπίζει όλα τα περιστατικά εντός συνόρων, χρησιμοποιώντας τεχνητό ή καλλιεργημένο δέρμα, και έχει δεχθεί ασθενείς από γειτονικές χώρες.
Βουλγαρία: η ήρεμη δύναμη
Η Σόφια διαθέτει το Κέντρο Εγκαυμάτων του Νοσοκομείου «Πιρόγκοφ», με τέσσερα τμήματα, 45 κλίνες και εξειδικευμένα χειρουργεία. Κάθε χρόνο, περίπου 3.000 ασθενείς νοσηλεύονται εκεί, ανάμεσά τους 1.200 παιδιά. Η χώρα όχι μόνο αυτοεξυπηρετείται, αλλά και φιλοξενεί ασθενείς από τη Βόρεια Μακεδονία ή τη Σερβία. «Ακόμη κι όταν οι λοιμώξεις είναι αναπόφευκτες, μπορούμε να τις ελέγξουμε», λέει η διευθύντρια της κλινικής, καθηγήτρια Μάγια Αργκίροβα.
Η Ιταλία διαθέτει 17 νοσοκομεία με μονάδες βαριά εγκαυματιών και συνολικά 162 εξειδικευμένες κλίνες. Παρ’ όλα αυτά, σύμφωνα με τη Società Italiana Ustioni, το 80% των θέσεων είναι μόνιμα κατειλημμένο, ενώ η χώρα δεν διαθέτει ολοκληρωμένο σχέδιο για μαζικές καταστροφές. Αν ένα περιστατικό προκαλούσε 35 σοβαρούς τραυματισμούς, μόλις έξι κλίνες εντατικής θα ήταν άμεσα διαθέσιμες.
Η Ισπανία, με επτά εθνικά κέντρα αναφοράς (ανάμεσά τους τα Νοσοκομεία Vall d’Hebron, Virgen del Rocío και La Paz), καταγράφει 1.300 εισαγωγές ετησίως και 50-80 θανάτους. Η διαφορά με τις χώρες του Νότου δεν είναι μόνο η υποδομή αλλά και η κουλτούρα πρόληψης: εκπαίδευση στα σχολεία, ασκήσεις πυρασφάλειας και δημόσιες καμπάνιες για την αποφυγή ατυχημάτων στο σπίτι.
Το καλοκαίρι του 2024, στο Νοσοκομείο του Σαρλερουά στο Βέλγιο, οι γιατροί αναγνώρισαν σε μια ασθενή από το Βουκουρέστι μια σπάνια μυκητιασική λοίμωξη (Candida auris), την οποία αποκάλεσαν «πανούκλα». Είχε περάσει 53 μέρες νοσηλείας στο μοναδικό εξουσιοδοτημένο κέντρο βαριά εγκαυματιών της Ρουμανίας, στο Floreasca Hospital. Το κέντρο έκλεισε το 2025 με απόφαση του νέου υπουργού Υγείας, μετά τη δημόσια κατακραυγή. Οι πληγές στη Ρουμανία δεν κλείνουν.
Μια Ευρώπη χωρίς δέρμα
Από τη Βιέννη ώς τη Ρώμη και τη Μαδρίτη, κανένα σύστημα δεν είναι πλήρως προετοιμασμένο για μια μαζική τραγωδία. Ολες οι χώρες αντιμετωπίζουν παρόμοια ζητήματα: λίγες κλίνες, ελάχιστοι εξειδικευμένοι γιατροί, ελλείψεις υλικών υψηλού κόστους. Ακόμη και τα καλύτερα νοσοκομεία, σύμφωνα με ειδικούς, θα «λύγιζαν» αν 20 ή 30 βαριά εγκαυματίες έφταναν ταυτόχρονα στα επείγοντα. Η διαφορά είναι ότι ορισμένες χώρες έμαθαν από τα λάθη τους και έχτισαν δομές και σχέδια, ενώ άλλες –όπως η Ρουμανία και, σε μικρότερο βαθμό, η Ελλάδα (στην οποία δεν υπάρχουν καν σχετικές στατιστικές)– περιμένουν την επόμενη τραγωδία για να ξανανοίξουν τη συζήτηση.
Ομως η φροντίδα των εγκαυματιών δεν είναι πολυτέλεια· είναι δείκτης πολιτισμού. Κάθε σοβαρό έγκαυμα είναι μια μάχη μηνών ή και χρόνων, με ατέλειωτες επεμβάσεις, ψυχολογικά τραύματα και κοινωνικό αποκλεισμό. Και μετά είναι και οι μνήμες που καίνε.
* Το άρθρο γράφτηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος PULSE, στο οποίο συμμετέχει κατ’ αποκλειστικότητα η «Εφ.Συν.». Συνεργάστηκαν οι Laura Camacho (Εl Confidencial, Ισπανία), Kim Son Hoang (Der Standard, Αυστρία), Marina Kelava, (H-Alter.org, Κροατία), Alina Neagu (Hotnews-Ρουμανία), Martina Bozukova (Μediapool- Βουλγαρία)
Δεν υπάρχουν σχόλια