Κίμων, Πέρσες και Κύπρος

     Για πολλούς λογους θα συμφωνήσουμε με την αποστολή πλοίων κι αεροπλάνων στην Ανατολική

Μεσόγειο της “γαλάζιας πατρίδας” έστω και με τόσο επικίνδυνη αφορμή. Ωστόσο ξενίζει η

παράλληλη προσπάθεια καπηλειας της αποστολής απο μια κυβένρηση τυχοδιωκτών για

εσωτερικούς λόγους Το δε πονηρόν του πράγματος συνοδεύτηκε απο την εγγενή γελοιότητα μιας

απάτριδος παράταξης που εμμένει να παριστάνει την πάσχουσα απο οξεία πατριδοπληξία.

Παρουσιάζει τον Μητσοτάκη τον Β’ ως νέο Θεμοστοκλή της Σαλαμίνας, ως Μιλτιάδη του

Μαραθωνος ή καλύτερα ως τον γόνο αυτού ΚΙΜΩΝΑ. Κατ’ αρχάς να πρατηρήσουμε ότι η

παρομοίωση με τον ΚΙΜΩΝΑ της αρχαιότητας υπήρξε μάλλον ατυχής μιας και μιλάμε για μια

επιχείρηση που τότε απέτυχε, ο δε Κίμων σ’ αυτήν έχασε την ίδια την ζωή του.

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΚΙΜΩΝΟΣ

     Ο γιος του Μιλτιάδη (νικητή του Μαραθώνα) γεννήθηκε γύρω στα 510 π.Χ. ΚΑΙ πέθανε το

449 π.Χ. ως επικεφαλής των αθηναϊκών στρατιωτικών δυνάμεων, στην Κύπρο. Στην ναυμαχία της

Σαλαμίνος (Αττική), ο Κίμων διακρίθηκε για γενναιότητα και μετά την εξορία του Θεμιστοκλέους

(470 π.Χ.), οι Αθηναίοι ανέθεσαν στον Κίμωνα και στον Αριστείδη τη διοίκηση των κοινών. Οι

ικανότητές του φάνηκαν ξανά κατά την εκστρατεία στη Μικρά Ασία για απελευθέρωση των εκεί

ελληνικών πόλεων από τον περσικό ζυγό. Κατά των Περσών αγωνίστηκε επίσης και στη Θράκη.

Ακόμη νίκησε τους Δόλοπες πειρατές και τους εκδίωξε από τη Σκύρο και κατέλαβε τη Νάξο (467

π.Χ.) ύστερα από μακρά πολιορκία. Στράφηκε ύστερα πάλι κατά των Περσών με σπουδαιότερη

στρατιωτική επιτυχία στον Ευρυμέδοντα ποταμό (469 π.Χ.). Ο Κίμων γενικά υπήρξε πρωτεργάτης

των διαφόρων πολεμικών επιχειρήσεων της Δηλιακής Συμμαχίας, τις οποίες διεξήγαγε με επιτυχία,

πράγμα που του εξασφάλισε κύρος και πλούτη και τον κατέστησε αρχηγό του αριστοκρατικού

κόμματος των Αθηνών. Το ότι ο ίδιος μάλιστα καταγόταν από αριστοκρατική οικογένεια, συνέβαλε

στο να έχει εκλεγεί πολλές φορές στο αξίωμα του στρατηγού.

ΘΑΝΑΤΟΣ στην ΚΥΠΡΟ

     Οι Αθηναίοι μετά τη νίκη τους στον Ευρυμέδοντα ποταμό, έστειλαν στην Κύπρο 200 πλοία

με αρχηγό τον Χαριτημήδη (Κτησίας) χωρίς επιτυχία κι αργότερα αναλήφθηκε μια δεύτερη

προσπάθεια με τον ίδιο τον Κίμωνα επικεφαλής αυτή την φορά. Την άνοιξη του 449 π. Χ. πάλι

στόλος με 200 πλοία απέλευσε αν και 60 από τα πλοία αυτά αποσπάστηκαν από το κύριο σώμα του

στόλου με προορισμό την Αίγυπτο, πράγμα που θεωρείται ότι αποδυνάμωσε τον κύριο στόχο. 

     Στην Κύπρο υπήρχαν εγκατεστημένες περσικές φρουρές στη Σαλαμίνα (Κ), στο Μάριον και

στο Κίτιον, αν κι ο κύριος όγκος των περσικών δυνάμεων στάθμευε στην Κιλικία, με αρχηγό τον

Μεγάβυζο. Η επιχείρηση των Αθηναίων υπό τον Κίμωνα άρχισε από το Μάριον που έπεσε εύκολα

και προχώρησε προς το Κίτιον, προπύργιο των Φοινίκων, που το πολιόρκησε. Στη διάρκεια αυτής

της πολιορκίας παρουσιάστηκαν μεγάλες δυσκολίες. Οι αθηναϊκές δυνάμεις, σύμφωνα προς

ορισμένες πηγές, υπέφεραν από λιμό ή κι από λοιμό (=επιδημία). Ο ίδιος ο Κίμων πέθανε αιφνίδια

κατά τη διάρκεια της πολιορκίας, πράγμα που υποσημαίνει ότι η δεύτερη εκδοχή είναι η πιο σωστή

Η ξαφνική απώλεια ανάγκασε τους Αθηναίους να λύσουν την πολιορκία του Κιτίου και να

διακόψουν την όλη εκστρατεία.

     Πριν φύγουν πάντως δοκίμασαν μια τελευταία επίθεση κατά της Κυπριακής Σαλαμίνας κι

έδωσαν νικηφόρα μάχη στη ξηρά, ενώ κι ο στόλος τους κατανίκησε στ' ανοικτά της πόλης τον

εχθρικό. Οι δυο αυτές νίκες των δυνάμεων του Κίμωνος στην Κύπρο, λίγο ύστερα από τον θάνατο

του ιδίου, προκάλεσαν τη ρήση ότι ο στρατηγός και νεκρός ενίκα”. Όμως στις επιχειρήσεις στη

Σαλαμίνα χάθηκε κι ο Αναξικράτης, ο οποίος είχε αναλάβει την αρχηγία του εκστρατευτικού

σώματος των Αθηναίων μετά τον θάνατο του Κίμωνος (Θουκυδ). Αν πιστέψουμε τη μαρτυρία του

Ισοκράτη, οι αθηναϊκές απώλειες ήταν τεράστιες και συγκρίσιμες με τις καταστροφές στην Σικελία,

στην Αίγυπτο και στους Αιγός Ποταμούς. Ο Ισοκράτης συγκεκριμένα λέγει πως οι Αθηναίοι

απώλεσαν στην Κύπρο 150 τριήρεις.

     Σε κάθε περίπτωση η συνέχεια των επιχειρήσεων στην Κύπρο ήταν μάταιη και μ' ό,τι

απέμεινε, επέστρεψαν στην Ελλάδα χωρίς την υλοποίηση του αντικειμενικού τους σκοπού. Η

Κύπρος παρέμενε κάτω από την περσική κυριαρχία ενώ οι Αθηναίοι με την ειρήνη του Καλλία,

δεσμεύτηκαν να μην επιχειρήσουν ξανά παρόμοιο εγχείρημα. Ας σημειωθεί ότι ο Κίμων δεν

αντιμετώπισε μόνο περσικές δυνάμεις στην Κύπρο, αλλά και τις δυνάμεις των  Φοινίκων ,

των  Κιλίκων  αλλά και των Κυπρίων.  

     Δεν ήταν η πρώτη φορά που ο Κίμων εξεστράτευε στην Κύπρο. Εκτός από την κύρια

εκστρατεία του 449 π.Χ., κι αμέσως μετά την παλιότερη νίκη του στον Ευρυμέδοντα (469 π.Χ.)

αιχμαλώτισε πολλά βαρβαρικά καράβια κι έδωσε εντολή στους Έλληνες να επιβιβαστούν σ' αυτά

φορώντας περσικές στολές Έπλεύσαν κατά της Κύπρου κι οι Κύπριοι όντως εξαπατήθηκαν από τη

θέα της βαρβαρικής εμφάνισής κι υποδέχθηκαν τον αθηναϊκό στόλο ως φιλικό. Έτσι, οι Αθηναίοι

αποβιβάστηκαν και κατανίκησαν τους Κυπρίους.

Η ΚΥΠΡΟΣ στο ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ

     Οι δυο μεγάλες δυνάμεις που αντιμάχονταν κατά τον 5ο π.Χ. αιώνα, στην ανατολική

Μεσόγειο και στο Αιγαίο ήταν η “Ελλάδα” (πολλές πόλεις που αντιμάχονταν) κι η Περσική

αυτοκρατορία. Η Κύπρος μοιραία βρέθηκε αρκετές φορές αναμεμειγμένη στη διαμάχη Ελλήνων και

Περσών εξ αιτίας της ζωτικής θέσεως της, του δικού της πλούτου (κυρίως χαλκός και ξυλεία

απαραίτητη για την κατασκευή καραβιών)  αλλά και των δεσμών με την κυρίως Ελλάδα δεδομένου

ότι ένα σημαντικό μέρος του πληθυσμού της αισθάνονταν  Έλληνες κι άρα ως ελληνικός χώρος υπό

περσική κατοχή.

     Υπήρχαν κι άλλοι παράγοντες που διαδραμάτιζαν ρόλο στην περιοχή όπως ήταν οι

Φοίνικες, περισσότερο φίλοι και σύμμαχοι των Περσών παρά κατακτημένος λαός, με ισχυρή

παρουσία τότε στην Κύπρο. Επίσης οι Αιγύπτιοι, υπόδουλοι πλέον κι αυτοί στους Πέρσες κι

επηρεαζόμενοι σε ένα κάποιο βαθμό από τους Έλληνες. Αυτό ήταν το πλέγμα κατά την περίοδο

μεταξύ 6ου και 4ου π.Χ. αιώνα, οπότε η Κύπρος παρέμεινε υπό την κατοχή των Περσών.

     Μέσα σ αυτό το περίπλοκο πλαίσιο οι Κύπριοι βασιλιάδες έπρεπε να κάνουν τις επιλογές

τους. Είτε υποταγή με διατήρηση θρόνων και εξουσιών, καταβολή των φόρων κλπ είτε προσέγγιση

των Ελλήνων και σύγκρουση με τους Πέρσες. Οι πλείστοι των βασιλιάδων προτίμησαν την πρώτη

επιλογή. Κι εδώ έγκειται ο δευτερος λόγος που κρινουμε την παρομοίωση ως αποτυχημένη. Ο

κανόνας για τους Κυπριους ήταν να είναι με τους Πέρσες παρά με τους Έλληνες ...

ΑΝΑΙΜΑΚΤΗ ΚΑΤΑΛΗΨΗ

     Η Κύπρος ήταν υπό την κυριαρχία των Αιγυπτίων όταν υποτάχθηκε στους Πέρσες αναίμακτα

το 546 π.Χ., επί Κύρου του Μεγάλου. Καταλήφθηκε μαζί με την Φοινίκη, την Συροπαλαιστίνη κι όλη

την Μικρά Ασία όποτε όλες οι περιοχες αυτές μαζί συγκρότησαν τον 5 ο νομό.

     Ο Κύρος ξεκίνησε με λίγο στρατό και κατόρθωσε να γίνει ηγεμόνας των Μήδων με τη

θέλησή τους, όπως και των Υρκανίων. Στη συνέχεια υπέταξε Σύρους, Ασσυρίους, Άραβες,

Καππαδόκες, Φρύγες των δυο Φρυγιών, Λυδούς, Κάρες, Φοίνικες, Βαβυλώνιους. Έθεσε δε υπό την

εξουσία του τους Βακτρίους, τους Ινδούς, τους Κίλικες κά ώσπου έφθασε μέχρι τη θάλασσα και τους

Κυπρίους.(Ξενοφών=Κύρου Παιδεία) Ο Κύρος δεν έστειλε σε Κυπρίους, Κίλικες και Παφλαγόνες

καν Πέρσες σατράπες, ακριβώς γιατί θεωρούσε ότι θεληματικά είχαν εκστρατεύσει μαζί του κατά

της Βαβυλώνας. Αρκέστηκε στην καταβολή φόρων. Γενικά οι Πέρσες δεν θεωρούσαν την Κύπρο ως

κατακτημένη εχθρική χώρα αλλά ως μια πιστή σύμμαχο που πρόθυμα είχε εκστρατεύσει βοηθώντας

τον Κύρο τον Μέγα.Οι δε Κύπριοι βασιλιάδες είχαν διατηρηθεί στην εξουσία και το νησί είχε

απαλλαγεί από την παρουσία Πέρση σατράπη.

     Γενικά σε καμιά σοβαρή θρησκευτική, διοικητική ή οικονομική μεταβολή δεν προχώρησαν

οι Πέρσες που περιορίστηκαν στην ανελλιπή καταβολή φόρων και στην στρατιωτική συνεισφορά

των Κυπρίων.  Επενέβαιναν μόνον για να αντικαταστήσουν Κυπρίους βασιλιάδες όταν αυτοί

δημιουργούσαν ιδιαίτερα στενούς δεσμούς με την Ελλάδα ενώ πονηρά ενίσχυαν τους Φοίνικες της

Κύπρου έτσι ώστε το νησί να κρατείται συνεχώς διασπασμένο Χαρακτηριστική ήταν η υποστήριξη

των Κιτιέων (Φοινίκων). Η έλλειψη Σατράπη για το νησί επέτρεπε σε κάθε ένα από τα εννέα

κυπριακά βασίλεια αυτονομία και ανεξαρτησία παρότι στο νησί στάθμευε στο νησί μια περσική

φρουρά.

     Αναφέρονται πολλές περιπτώσεις κατά τις οποίες η Κύπρος συνέδραμε στρατιωτικά τους

Πέρσες. πριν την συμμετοχή της και με πολλά μάλιστα πλοία στην εκστρατεία του Ξέρξη Ήδη επι

Κύρου τους συνέδραμαν τόσο κατά της Βαβυλώνας όσο και κατά της Καρίας (περί το 544 π.Χ.)

Λίγο αργότερα (525 π.Χ.) οι Κύπριοι ενίσχυσαν και τον  Καμβύση , στην εκστρατεία του κατά της

Αιγύπτου την οποία και κατέκτησε. Μετά την αποτυχία της Κυπριακής επανάστασης κατά των

Περσών υπό τον  Ονήσιλο  το 499-8 π.Χ. κι αφού οι φιλοπέρσες Κύπριοι επανήλθαν στην εξουσία, οι

κυπριακές δυνάμεις ενίσχυσαν τους Πέρσες στην καταστολή της Ιωνικής επανάστασης.

Συγκεκριμένα το 494 π.Χ. ναυτικές κυπριακές δυνάμεις (μαζί με φοινικικές, κιλικικές κι αιγυπτιακές

έπλευσαν κατά της Μιλήτου.

      Η πιο ξεχωριστή περίπτωση ήταν το 480 π.Χ. όταν το κυπριακό ναυτικό ενίσχυσε και πάλι

τους  Πέρσες με 150 κυπριακά καράβια (Ηρόδοτος) που συμμετείχαν στη μεγάλη εκστρατεία

του  Ξέρξη  κατά της Ελλάδος. Όταν ο Ξέρξης έπαθε πανωλεθρία στη ναυμαχία της Σαλαμίνος (480

π.Χ.), τότε μεγάλο μέρος της ευθύνης για την ήττα αποδόθηκε στους Κυπρίους (“κακοί σύμμαχοι”).

Μεταξύ των αρχηγών εκείνων των Κυπρίων ήταν ο βασιλιάς της Σαλαμίνος Γόργος κι ο  Τιμώναξ  γιος

του Τιμαγόρα. Επίσης ο στρατηγός  Πενθύλος  από την Πάφο κι ο  Φιλάων  αδελφός του  Γόργου . .

ΚΑΝΩΝ κι ΕΞΑΙΡΕΣΕΙΣ

     Οι κύριες εξαιρέσεις ήταν οι επαναστάσεις κάποιων Κυπρίων προς απαλλαγή από την

περσική κυριαρχία που έγιναν με ελληνική υποστήριξη.

     Πρώτη ήταν η σχεδόν καθολική κυπριακή εξέγερση του 499-8 π.Χ., με αρχηγό τον πρίγκιπα

Ονήσιλο της κυπριακής Σαλαμίνος, που είχε καταλάβει την εξουσία στην πόλη αυτή αφού

εξεθρόνισε τον φιλοπέρση αδελφό του, τον βασιλιά Γόργο. Στην επανάσταση συμμετείχαν όλες

σχεδόν οι κυπριακές πόλεις και συνδυάστηκε με την επανάσταση των Ιώνων. Μετά την ήττα των

Κυπρίων, οι Πέρσες τιμώρησαν σκληρά τους πρωταίτιους. Δυο τουλάχιστον κυπριακές πόλεις, οι

Σόλοι και η Πάφος, χρειάστηκαν σκληρή και μακρά πολιορκία.

      Δεύτερη επανάσταση κατά των Περσών, που πέρασε από διάφορα στάδια, απετέλεσαν οι

πολεμικές ενέργειες του βασιλιά της Σαλαμίνος Ευαγόρα Α' (5ος-4ος π.Χ. αιώνας).  Όπως κι ο

Ονήσιλος, έτσι κι ο Ευαγόρας δοκίμασε να συνενώσει όλες τις κυπριακές πόλεις στον αγώνα κατά

των Περσών. Ο Ευαγόρας, που είχε ιδιαίτερα στενές σχέσεις με την Αθήνα, διεξήγαγε πολύχρονους

πολέμους κατά των Περσών, τόσο στην Κύπρο όσο κι εκτός αυτής. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι

Πέρσες, προκειμένου να τον καταβάλουν, χρησιμοποίησαν εναντίον του κι Έλληνες μισθοφόρους

(Ισοκράτης). Πλήγμα κατά των προσπαθειών του Ευαγόρα απετέλεσε η σύναψη της

  Ανταλκιδείου ειρήνης  διά της οποίας οι Έλληνες αναγνώριζαν την κυριαρχία του Αρταξέρξη επί της

Κύπρου (386 π.Χ.).

     Για το 351 π.Χ. ο Διόδωρος Σικελιώτης αναφέρει ότι επαναστάτησαν και τα εννέα κυπριακά

βασίλεια (που για πρώτη φορά αναφέρεται ότι είχαν όλα ακολουθήσει κοινή πολιτική),

ακολουθώντας εξεγέρσεις που είχαν προηγηθεί στην Αίγυπτο και στη Φοινίκη. Ο Πέρσης

βασιλιάς Αρταξέρξης ο Ώχος έστειλε κατά των Κυπρίων στρατιωτικές δυνάμεις από την Καρία με

στρατηγούς έναν Αθηναίο, τον  Φωκίωνα  κι έναν Κύπριο, τον πρώην βασιλιά της Σαλαμίνος  Ευαγόρα

Β' , που είχε καταφύγει στους Πέρσες. Τις δυνάμεις από την Καρία ενίσχυσαν και πάρα πολλοί

«εθελοντές» από την Κιλικία και τη Συρία που συμμετείχαν για τις λεηλασίες. Κι αυτή η

επανάσταση των Κυπρίων κατεστάλη και μόνο η Σαλαμίς άντεξε την πολιορκία που τελικά λύθηκε

με τον διορισμό του εκθρονισμένου Ευαγόρα Β' ως σατράπη.

     Στα πλαίσια αυτά ελληνικές στρατιωτικές δυνάμεις, κυρίως αθηναϊκές, εστάλησαν συχνά

κατά των Περσών.

     1. Ίωνες στα χρόνια της Ιωνικής επανάστασης, βοήθησαν τον  Ονήσιλο  το 499-8 π.Χ.

     2. Το 477 π.Χ. πάλι, ο Σπαρτιάτης στρατηγός  Παυσανίας  εστάλη στην Κύπρο. Ο ήρωας

της νίκης κατά των Περσών στις Πλαταιές, είχε διατάχθηκε να ελευθερώσει τις

ελληνικές πόλεις και κατόρθωσε πράγματι να ελευθερώσει όλη σχεδόν την Κύπρο

(Θουκυδίδης) ωστόσο έμεινε το έργο ημιτελές.

     3. Η επόμενη προσπάθεια απελευθέρωσης ήταν καθαρά αθηναϊκή κι ανελήφθη από

τον Κίμωνα, που όμως πέθανε ενώ πολιορκούσε το Κίτιον

     4. Οι Αθηναίοι ενίσχυσαν κατά καιρούς και τις προσπάθειες του Ευαγόρα Α', επί των

ημερών του οποίου πολλοί βρίσκονταν εγκατεστημένοι στην Κύπρο, ιδίως στη

Σαλαμίνα. Το 387-6 π.Χ. εστάλη στην Κύπρο ο Χαβρίας με 10 τριήρεις και 800

πελταστές που αποχώρησσε όμως βασει της  Ανταλκιδείου ειρήνης .

ΑΝΑΙΜΑΚΤΑ ΚΙ Ο ΜΕΓΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ

     Στην αρχή της εκστρατείας του Μεγάλου Αλεξάνδρου, οι Κύπριοι ενίσχυσαν τους Πέρσες με

πολεμικά καράβια που παραχώρησαν στον εξόριστο Μακεδόνα Αμύντα που αγωνίστηκε υπέρ των

Περσών (Διόδωρος Σικελιώτης). Ενώ μάλιστα ο Αλέξανδρος βάδιζε κατά της Φοινίκης, το κυπριακό

ναυτικό εξακολουθούσε να υπάγεται στους Πέρσες, υπό τον ναύαρχο Αυτοφραδάτη (Αρριανός). Το

332 π.Χ., σε σύσκεψη με τους αξιωματικούς του, ο Αλέξανδρος ξεκαθάρισε ότι δεν ήταν δυνατό να

βαδίσει κατά του  Δαρείου  στην Ασία, αφήνοντας πίσω του την Τύρο, την Κύπρο και την Αίγυπτο

στους Πέρσες. Μιλώντας ειδικότερα για την Κύπρο, ο Αλέξανδρος είπε ότι αυτή είτε θα

προσχωρούσε είτε θα καταλαμβανόταν χωρίς δυσκολία Συνέβη το πρώτο, αναίμακτα.

     Μετά τη μεγάλη νίκη του Αλεξάνδρου κατά του Δαρείου στη μάχη της Ισσού (332 π.Χ.), όλοι

οι Κύπριοι βασιλιάδες προσχώρησαν στις δυνάμεις του Αλεξάνδρου και λίγο αργότερα το κυπριακό

ναυτικό πρόσφερε σημαντική ενίσχυση στον Αλέξανδρο στην πολιορκία κι άλωση της Τύρου κά. Εξ

άλλου αρκετοί Κύπριοι ακολούθησαν στη συνέχεια τον Αλέξανδρο στα βάθη της Ασίας.

     Ο Μακεδόνας στρατηλάτης, απασχολημένος με τον πόλεμο κατά των Περσών, δεν

ενδιαφέρθηκε ιδιαίτερα για την Κύπρο την οποία άφησε αυτοδιοικούμενη, με τους βασιλιάδες της

να κατέχουν τους θρόνους τους.